Làng nghề “mắc kẹt” giữa phát triển với bảo vệ môi trường: Ô nhiễm vì sao chưa dứt?

(TN&MT) – Việc xử lý ô nhiễm môi trường làng nghề mặc dù đã được Chính phủ quan tâm, nhưng đến nay vẫn còn nan giải. Nếu chúng ta không phân định rõ ràng về vai trò và trách nhiệm trong việc BVMT làng nghề giữa các Bộ, ngành và giữa Bộ, ngành với các địa phương; nâng cao nhận thức người dân thì vấn đề ô nhiễm môi trường sẽ rất khó giải quyết.

Môi trường làng nghề bị xếp hàng thứ yếu

Hiện có đến 46 % số làng nghề có môi trường tự nhiên bị ô nhiễm nặng do nước thải sản xuất xả thẳng ra môi trường tự nhiên với mức độ ô nhiễm rất cao mà không qua mạng lưới hệ thống giải quyết và xử lý. Hàm lượng những chất ô nhiễm theo những chỉ số COD, BOD5 hay tổng số vi trùng coliform trong nước thải làng nghề đều vượt tiêu chuẩn được cho phép hàng chục lần, riêng biệt, có nơi lên tới hàng nghìn lần. Ngoài ra, hầu hết những làng nghề đều có hàm lượng bụi vượt tiêu chuẩn được cho phép, nồng độ khí SO2 tại những làng nghề mây – tre – giang – xiên và chế biến nông sản, thực phẩm cao hơn nhiều lần .
Theo GS.TS. Đặng Kim Chi, Phó quản trị Hội vạn vật thiên nhiên Nước Ta, nguyên do gây ô nhiễm tại những làng nghề là do hoạt động giải trí sản xuất tại nhiều làng nghề còn ở quy mô nhỏ, manh mún, gây khó khăn vất vả cho việc sắp xếp giải quyết và xử lý chất thải. Bên cạnh đó, ý thức của chính người dân làm nghề cũng chưa tự giác thực thi những lao lý của pháp lý trong những khâu thu gom, giải quyết và xử lý, quản trị chất thải, bảo vệ môi trường tự nhiên tại những làng nghề … Phần lớn chỉ chăm sóc đến doanh thu trước mắt, không lường hết mối đe dọa vĩnh viễn của ô nhiễm môi trường tự nhiên. Do đó, họ chỉ lựa chọn quá trình sản xuất thô sơ, sử dụng nhiều lao động trình độ thấp .

Không chỉ nhận thức của người dân làng nghề còn chưa tốt, ngay cả chính quyền địa phương còn bỏ qua những vấn đề môi trường. Một số địa phương vẫn coi trọng kinh tế, coi nhẹ môi trường, vai trò bảo vệ môi trường làng nghề còn khá mờ nhạt. Một số đối tượng khác mặc dù đã nhận thức đầy đủ nhưng vì lợi ích cá nhân nên vẫn cố tình vi phạm. Trong khi đó, công tác quản lý môi trường bị lồng ghép vào chức năng quản lý ngành nên không tránh khỏi nhiệm vụ BVMT bị đưa xuống hàng thứ yếu so với mục tiêu hoàn thành các chỉ tiêu phát triển kinh tế – xã hội.

Việc giải quyết và xử lý ô nhiễm môi trường tự nhiên làng nghề vẫn còn nan giải. Ảnh : MH

Thiếu “nhạc trưởng”

Tình trạng trên xảy ra một phần cũng do cỗ máy quản trị Nhà nước về bảo vệ môi trường tự nhiên từ Trung ương đến địa phương còn chồng chéo. Vai trò và nghĩa vụ và trách nhiệm trong việc BVMT làng nghề giữa những Bộ, ngành ( Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thông, Bộ Công Thương, Bộ TN&MT ) và giữa Bộ, ngành với địa phương còn chưa rõ ràng .
Theo phân cấp, lúc bấy giờ, làng nghề đang phải chịu sự quản trị của quá nhiều cấp ngành trình độ : Sở Nông nghiệp & Phát triển nông thôn ( NN&PTNT ) quản trị về ngành nghề, lao động ; Sở Công thương quản trị về cụm khu công nghiệp làng nghề và tiêu thụ mẫu sản phẩm ; Sở Xây dựng quản trị về thiết kế xây dựng hạ tầng giải quyết và xử lý chất thải ; Sở TN&MT quản trị về môi trường tự nhiên ; Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch quản trị về du lịch ; Sở tin tức và Truyền thông quản trị về văn hóa truyền thống .

TS. Trần Thị Quốc Khánh, Ủy viên Thường trực Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội cho rằng: Theo Luật Bảo vệ môi trường thì vấn đề BVMT là do Bộ và ngành TN&MT ở các địa phương thực hiện quản lý, nhưng đi vào cụ thể ở các làng nghề thì lại do Sở NN&PTNT phụ trách. Trong khi đó, Cụm công nghiệp làng nghề lại do Sở Công thương quản lý… Nếu cứ giữ nguyên kiểu điều khiển này thì rất khó để giải quyết thực trạng ô nhiễm môi trường làng nghề hiện nay.

Sự chồng chéo này cũng dẫn đến việc giải quyết và xử lý văn bản pháp lý về môi trường tự nhiên chưa được triển khai một cách đồng điệu và thống nhất giữa những Bộ, ngành, địa phương ; việc vận dụng những hình thức giải quyết và xử lý của những cơ quan Nhà nước có thẩm quyền chưa thực sự nghiêm minh, đặc biệt quan trọng khi giải quyết và xử lý so với những cơ sở sản xuất lớn gây ô nhiễm thiên nhiên và môi trường công tác làm việc quy hoạch những khu, cụm công nghiệp tập trung chuyên sâu cho làng nghề còn nhiều yếu tố sống sót. Ở cấp địa phương, vai trò của của những cấp chính quyền sở tại trong quản trị môi trường tự nhiên còn mờ nhạt. Các văn bản pháp lý mới dừng lại ở mức độ quy nghĩa vụ và trách nhiệm cho Ủy Ban Nhân Dân cấp tỉnh mà chưa có văn bản lao lý nghĩa vụ và trách nhiệm cho Ủy Ban Nhân Dân từng cấp, thậm chí còn lao lý nghĩa vụ và trách nhiệm đến cấp làng, xã, thôn, bản .

Hành lang pháp lý còn yếu

Nhiều quan điểm cho rằng, đã có nhiều văn bản pháp quy được kiến thiết xây dựng nhằm mục đích quản trị môi trường tự nhiên làng nghề nhưng vẫn chưa khá đầy đủ, thiếu những lao lý đơn cử cơ quan chịu nghĩa vụ và trách nhiệm thu phí BVMT so với chất thải rắn ở địa phương ; chưa lao lý rõ tiêu chuẩn về BVMT khi xem xét, công nhận làng nghề ; chưa có văn bản quy phạm pháp luật nào lao lý riêng so với yếu tố BVMT làng nghề theo đặc trưng của mỗi mô hình sản xuất …

Các văn bản hiện hành đều quy định chung cho tất cả các loại hình sản xuất kinh doanh nên việc áp dụng nhiều khi không phù hợp hoặc khó áp dụng. Ví dụ, theo quy định hiện hành, mọi đối tượng sản xuất, kinh doanh dịch vụ đều phải lập Báo cáo đánh giá tác động môi trường hoặc cam kết BVMT hoặc phải lập đề án BVMT nhưng cho đến nay, hầu như các hộ sản xuất trong làng nghề vì nhiều lý do khác nhau mà không có Báo cáo đánh giá tác động môi trường hay đăng ký đạt tiêu chuẩn môi trường. Thực tế cho thấy, nội dung này rất khó có thể áp dụng được đối với đặc thù làng nghề, do đó cần phải nghiên cứu, ban hành một hình thức Cam kết BVMT với nội dung đơn giản, gọn nhẹ hơn.

Bên cạnh đó, khi triển khai kiểm tra, những quy chuẩn thải về khí và nước luôn được xem xét và so sánh, cũng được vận dụng so với những làng nghề. Nếu vận dụng những quy chuẩn đó cho làng nghề thì còn quá cao, vì những cơ sở sản xuất trong làng nghề hiện đều ở quy mô hộ mái ấm gia đình nên chưa có điều kiện kèm theo và kinh phí đầu tư để lắp ráp hệ thống thiết bị giải quyết và xử lý môi trường tự nhiên đạt quy chuẩn hiện hành. Các văn bản hướng dẫn thực thi Luật Bảo vệ thiên nhiên và môi trường tuy đã được thiết kế xây dựng nhiều, nhưng vẫn chưa tính rất đầy đủ những yếu tố đặc trưng và khách quan so với làng nghề nên công dụng, hiệu lực thực thi hiện hành 1 số ít văn bản còn thấp .
Công tác quy hoạch những khu, cụm công nghiệp tập trung chuyên sâu cho làng nghề mới dừng lại ở việc cấp điện, mạng lưới hệ thống giao thông vận tải nội bộ sơ sài, hầu hết không có pháp luật về BVMT, không có mạng lưới hệ thống giải quyết và xử lý nước thải tập trung chuyên sâu. Lực lượng cán bộ làm công tác làm việc thiên nhiên và môi trường những cấp còn quá mỏng mảnh về số lượng và hạn chế về trình độ .

Báo cáo của Bộ Tài nguyên và Môi trường cho thấy, cả nước có trên 5.400 làng nghề, trong đó trên 1.800 làng nghề và làng nghề truyền thống lịch sử được công nhận. 60 % làng nghề tập trung chuyên sâu khu vực phía Bắc, 23,6 %, tập trung chuyên sâu ở miền trung và miền Nam chiếm khoảng chừng 16,6 % .

Source: https://laodongdongnai.vn
Category: Nông Thôn