Hợp tác xã bậc thấp là gì

Ðồng chí Võ Chí Công liên tục về cơ sở thăm hỏi động viên tình hình sản xuất của bà con nông dân. Ảnh tư

LTS- Nhìn lại sự nghiệp đổi mới của đất nước ta, ngay từ buổi đầu đã có những đóng góp của đồng chí VÕ CHÍ CÔNG về tư duy đổi mới và trong hoạt động thực tiễn, nhất là khi đồng chí làm Phó Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng phụ trách khối nông – lâm – ngư nghiệp. Báo Nhân Dân xin trích đăng Hồi ký “Trên những chặng đường cách mạng” của đồng chí, kể về quá trình ra đời Chỉ thị 100 của Ban Bí thư, bước đột phá trong sản xuất nông nghiệp. Xin trân trọng giới thiệu cùng bạn đọc.

Báo Nhân Dân xin trích đăng Hồi ký ” Trên những chặng đường cách mạng ” của chiến sỹ, kể về quy trình sinh ra Chỉ thị 100 của Ban Bí thư, bước nâng tầm trong sản xuất nông nghiệp. Xin trân trọng ra mắt cùng bạn đọc .
Năm 1960, miền bắc cơ bản hoàn thành xong hợp tác hóa nông nghiệp. Bước đầu tổ chức triển khai hợp tác xã bậc thấp ( gọi là nửa xã hội chủ nghĩa ) tiến lên tổ chức triển khai hợp tác xã bậc cao tức là từ bậc thấp đưa lên bậc cao ( gọi là hợp tác xã xã hội chủ nghĩa ) .
Tuy có những hạn chế nhất định nhưng hợp tác xã đã có vai trò to lớn trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước ; phải nhìn nhận vị trí của hợp tác xã một cách khách quan. Trong trong thực tiễn mọi việc làm kinh tế tài chính – xã hội, quân sự chiến lược, chính trị, văn hóa truyền thống … ; kêu gọi nhân lực, tài lực cho cuộc kháng chiến chống Mỹ đa phần là do hợp tác xã đảm nhiệm. Từ 1965 trở đi, từng đơn vị chức năng bộ đội nòng cốt, từng đoàn tân binh đã được tập luyện bổ trợ náo nức lên đường, rầm rập hành quân trèo núi, leo dốc, lội suối, sang sông, vượt qua những dãy núi Trường Sơn hùng vĩ chi viện cho mặt trận. Tôi ở mặt trận vừa phấn khởi, vừa xúc động khi thấy lớp lớp những chiến sỹ con trẻ đồng bào miền Bắc rời quê nhà, mái ấm gia đình vào miền Nam chiến đấu. Có thể nói quân nòng cốt hầu hết là bộ đội miền Bắc .
Miền Bắc là chỗ dựa vững chãi, là nguồn sức mạnh to lớn cho cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước ở miền Nam. Có thể nói rằng nguồn nhân lực, tài lực đa phần là dựa vào những hợp tác xã nông nghiệp, một tác nhân lớn trong sự nghiệp đánh thắng giặc Mỹ, giải phóng miền Nam, thống nhất quốc gia .
Chiến tranh kết thúc, những khiếm khuyết của hợp tác xã thể hiện ngày càng rõ. Trải qua 20 năm ( 1960 – 1980 ) loay hoay củng cố, nhiều lần nhập vào, chia ra, làm đi làm lại mãi, làm đủ cách nhưng hợp tác xã vẫn hoạt động giải trí không có hiệu suất cao. Quần chúng ngày càng thiếu phấn khởi lao động sản xuất, không thiết tha lao động trong hợp tác xã, chạy theo công điểm, ” rong công phóng điểm “, chỉ chăm sóc mảnh đất ruộng 5 %, không nghĩ gì đến ruộng đất chung của hợp tác xã. Năng suất, hiệu suất cao ruộng đất 5 % gấp 2, 3 lần của hợp tác xã, cho thấy một bên chăm sóc hết mình, hiệu suất hiệu suất cao khá cao, một bên hiệu suất cao ngày càng thấp vì ngày công thấp, thu nhập kém .
Tôi nghĩ vì sao cũng người người trẻ tuổi trong hợp tác xã miền Bắc ở miền Nam đánh giặc chịu đựng khó khăn quyết tử lại nhiệt huyết và rất là tích cực, còn làm ăn trong hợp tác xã thì lại xấu đi đến thế ? Có lẽ đánh giặc, cứu nước là động lực nên có tinh thần tích cực, còn trong lao động sản xuất phải chăng ta chưa tạo được động lực .

Trực tiếp đi kiểm tra nhiều nơi và cũng được những tỉnh báo cáo giải trình như thực trạng nói trên, tôi rất lo ngại, nếu thực trạng xấu đi này lê dài chẳng những sẽ nguy khốn về kinh tế tài chính – xã hội mà còn hoàn toàn có thể dẫn đến xấu đi về chính trị. Với cương vị đảm nhiệm nông nghiệp thấy thực trạng xấu đi tôi thấy hơi ngan ngán, nhưng nghĩ lại trong thời kỳ hoạt động giải trí cách mạng, trong cuộc chiến tranh có nhiều lúc, có nhiều yếu tố còn khó gấp nhiều lần, thậm chí còn có những việc tưởng chừng như bế tắc, nhưng rốt cuộc vẫn tìm ra giải pháp, vượt qua, vẫn xử lý được, nên tôi vững tin hơn. Tôi nghĩ cần đi sâu vào trong thực tiễn tìm cho ra nguyên do. Khác với những lần kiểm tra trước, đến là hỏi dăm ba câu, bạn bè dưới vấn đáp hiện tượng kỳ lạ chung chung theo kiểu ” cưỡi ngựa xem hoa “, lần này tôi quyết tâm làm theo chiêu thức đánh giặc : xuống sát mặt trận, để hiểu địch, hiểu ta để chỉ huy, tác chiến. Do đó không xuống tỉnh, không xuống huyện mà tôi đi thẳng xuống 1 số ít hợp tác xã. Phần lớn thời hạn tôi gặp những đội trưởng, đội phó, đi vào 1 số ít mái ấm gia đình xã viên hỏi thật kỹ, đơn cử cách làm của hợp tác xã và ruộng đất 5 %, v.v., đi với đồng bào ra ruộng, xem cách làm, gợi ý cho họ phát biểu … Nhớ lại lúc hoạt động giải trí cách mạng, khi làm đường xe lửa ở Ðại Lãnh : làm công nhật thì mọi người chuyện trò nhiều hơn làm, toàn chuyện trên trời dưới biển chờ cho hết buổi, hết ngày để lĩnh tiền ; làm khoán thì họ làm rất cần mẫn, đi sớm về tối, hiệu quả rất cao ; lúc ở tù việc nhổ cỏ chỉ cần làm hai ngày là xong nhưng tôi làm mất một tháng, nghĩ đến ruộng 5 % tôi đến một số ít nhà hỏi xem cách làm của họ. Người ta nghĩ việc làm công nhật và làm công điểm cho hợp tác xã có làm hơn nữa cũng không đem lại quyền lợi cho mình, còn làm khoán cũng như làm ruộng 5 % người lao động thấy có lợi nên rất nhiệt huyết. Qua đó tôi thấy phải khoán ruộng đất cho xã viên mới tạo được động lực và xóa được xấu đi. Sau khi xem xét tình hình một cách đơn cử tôi triệu tập 1 số ít đội trưởng, xã viên để bàn luận những cách khoán. Tôi gợi ý một số ít giải pháp để mọi người đàm đạo, ví dụ điển hình hợp tác xã giao ruộng cho xã viên cày, cấy hoặc làm cỏ, thu hoạch, còn thủy lợi hợp tác xã đảm nhiệm … Qua bàn luận mọi người đều đống ý giải pháp khoán đến người lao động. Tôi làm cách đó trong 1 số ít hợp tác xã, quan điểm đều giống nhau, nhưng ban quản trị hợp tác xã, 1 số ít đội trưởng quan ngại không quản trị được loại sản phẩm. Như vậy hoàn toàn có thể thấy khoán sẽ xử lý được quyền lợi cho người lao động, tạo ra động lực sản xuất ; động cơ quyền lợi của người lao động đạt được thì sẽ xóa được xấu đi .
Sau đó tôi viết thư cho chiến sỹ Hoàng Quy, Bí thư Tỉnh ủy Vĩnh Phúc ý kiến đề nghị cho làm thử nghiệm khoán đến người lao động ở xã Thô Thụy, Vĩnh Lạc, huyện Vĩnh Tường. Ðược chiến sỹ Quy đồng ý chấp thuận, tôi dẫn hai cán bộ Bộ Nông nghiệp lên huyện gặp một số ít chiến sỹ ủy viên Tỉnh ủy, Huyện ủy bàn kỹ cách làm. Bàn xong thấy ai cũng phấn khởi, hào hứng. Tôi để hai cán bộ của tôi trực tiếp ở lại xã, nhiều lúc đến xem và góp quan điểm. Có lần tôi đến vào giữa vụ lúa đông xuân thấy tác dụng ruộng khoán rất xanh tốt, khác hẳn ruộng chưa khoán. Nhưng tôi vẫn chưa dám báo cáo giải trình với nhà nước, Ban Bí thư và Bộ Chính trị. Anh em nói đây là làm chui, tôi vấn đáp : nghành này là nghĩa vụ và trách nhiệm của tôi, tôi không làm trái đường lối, chủ trương của Ðảng, hơn thế nữa đây mới là thử nghiệm. Trong khi đó rải rác ở một số ít tỉnh, nhiều xã khởi đầu làm chui, nhưng làm đủ phong thái, chưa có chuyên nghiệp gì .
Tôi trực tiếp chỉ huy hai xã, còn gợi ý với tỉnh nếu có cán bộ, chỉ huy ngặt nghèo thì hoàn toàn có thể lan rộng ra ra 1 số ít xã nữa. Ðến vụ thu hoạch xong tôi đến huyện ( rất lâu rồi gọi là phủ ) Vĩnh Tường và cùng những chiến sỹ Thường vụ tỉnh, huyện họp nghe báo cáo giải trình. Kết quả rất tốt : làm khoán mới được nửa huyện, hiệu suất và sản lượng tăng trên 20 % so với hợp tác xã chưa khoán ; số lượng lao động, ngày công lao động tăng 20 – 25 %, tinh thần nhân dân phấn khởi, sôi sục, xấu đi biến mất. Ðánh giá thử nghiệm thành công xuất sắc tốt đẹp về nhiều mặt, tôi động viên, vụ mùa tới nên làm hết cả huyện, còn toàn tỉnh nếu có cán bộ trực tiếp hướng dẫn, hội nghị tập huấn chỉ huy ngặt nghèo thì làm hết cũng được. Cuộc họp sơ kết khoán ở phủ Vĩnh Tường kết thúc, mọi người đều rất phấn khởi, hào hứng .
Ở Hải Phòng Đất Cảng, Nghệ Tĩnh cũng có làm khoán chui ở 1 số ít hợp tác xã, nhưng quá đơn sơ chưa thoát ra khỏi chính sách cũ. Tôi đến TP. Hải Phòng nghiên cứu và điều tra thêm và tổ chức triển khai một cuộc hội nghị bàn về khoán để rút kinh nghiệm tay nghề về chỉ huy và tổ chức triển khai công tác làm việc khoán, chính bới cách làm có chuyên nghiệp và bài bản mới mang lại hiệu suất cao .
Phong trào khoán khởi đầu nở rộ, tình hình đó giúp cho Bộ Chính trị và Thường vụ nhà nước có cơ sở để nghiên cứu và điều tra xem xét. Sau khi tôi tập hợp thử nghiệm khoán ở Vĩnh Phú và Hải Phòng Đất Cảng … Bộ Chính trị và Thường vụ nhà nước có cơ sở bàn luận nhiều, cơ bản nhất trí khoán mới nhưng đi vào đơn cử thì những quan điểm còn khác nhau, ở đầu cuối những anh giao cho anh Nghị và tôi trao đổi thêm, thiết kế xây dựng dự thảo Chỉ thị 100. Anh Nghị bảo tôi dự thảo, anh sẽ góp quan điểm. Dự thảo xong, anh Nghị có 1 số ít quan điểm khác với dự thảo, như yếu tố khoán nhóm. Cuối cùng tôi thỏa hiệp để cho Chỉ thị 100 được phát hành. Tháng 1-1981, Chỉ thị 100 phát hành, những địa phương, những cấp và quần chúng nhiệt liệt đống ý, trào lưu khoán mới sôi sục phấn khởi đi vào trong thực tiễn, sau cuối là khoán đến người lao động, những quan điểm khác trong Chỉ thị 100 cũng biến mất .
Chỉ thị 100 chưa phải đã có tư duy mới khá đầy đủ, chính sách quản trị rõ ràng, nhưng cũng khởi đầu từ trong thực tiễn đó mà từ từ hình thành tư duy mới, chính sách quản trị mới trong nông nghiệp .

Nhưng “vạn sự khởi đầu nan” khi ý tưởng khoán được đưa ra đã có nhiều ý kiến phản đối gay gắt, theo họ khoán kiểu này là phá hợp tác xã, xóa bỏ thành quả 20 năm xây dựng hợp tác xã của Ðảng, thậm chí có ý kiến còn cho rằng làm như vậy là phá hoại cơ sở xã hội chủ nghĩa ở nông thôn và đi đến xét lại. Song “thực tiễn là tiêu chuẩn của chân lý”, có thể nói là chưa có một chủ trương nào lúc đó trong mặt trận nông nghiệp lại được quần chúng tiếp thu nhanh nhạy, mau chóng như chủ trương khoán mới, từ thí điểm đến có Chỉ thị 100 của Ban Bí thư khắp cả nước đã nổi lên một phong trào khoán mới, cả miền Bắc đến miền Nam, với khí thế lao động sản xuất chưa từng có, đưa lại kết quả thiết thực, mở ra nhiều triển vọng tốt đẹp.

———————————–
( * ) Ðầu đề là của Báo Nhân Dân .

Source: https://laodongdongnai.vn
Category: Nông Thôn