Gia đình và vai trò của gia đình trong việc giáo dục đạo đức, lối sống thời kỳ công nghiệp hóa và hội nhập quốc tế

Khuất Văn Quý*

Tóm tắt: Gia đình là môi trường quan trọng hình thành, nuôi dưỡng và giáo dục nhân cách con người, bảo tồn và phát huy văn hoá truyền thống tốt đẹp, chống lại các tệ nạn xã hội. Gia đình là nơi đầu tiên và cũng là nơi cuối cùng thực hiện chức năng về tình cảm và giáo dục đạo đức, lối sống cho con người. Đặc biệt trong bối cảnh đất nước ta đang trên đà hội nhập và phát triển, ảnh hưởng của kinh tế – xã hội, của tệ nạn xã hội, của văn hóa ngoại, của công nghệ số, mạng xã hội đã làm cho các mối quan hệ giữa các thành viên trong gia đình lỏng lẻo, truyền thống tốt đẹp trong gia đình bị phá vỡ, đạo đức, lối sống xuống cấp. Vì vậy hơn bao giờ hết cần phải tăng cường vai trò của gia đình trong việc giáo dục đạo đức, lối sống thời kỳ công nghiệp hóa và hội nhập quốc tế ở Việt Nam trong giai đoạn hiện nay. Nghiên cứu đã chỉ ra những mặt tích cực và những thiếu sót, tồn tại trong giáo dục đạo đức, lối sống trong gia đình, từ đó nậng cao vị trí và vai trò của gia đình trong việc thực hiện nhiệm vụ này, góp phần vào việc thực hiện có hiệu quả Chỉ thị số 49-CT/TW năm 2005 của Ban Bí thư về xây dựng gia đình thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa và Chiến lược phát triển gia đình Việt Nam đến năn 2020, tầm nhìn 2030.

Từ khóa: Gia đình; Vai trò của gia đình; Giáo dục đạo đức, lối sống; Ứng xử trong gia đình.

Định hướng nghề nghiệp cho con là một trong những hoạt động giải trí xã hội hóa của cha mẹ diễn ra trong thiên nhiên và môi trường gia đình. Định hướng nghề nghiệp cho con nhu yếu cha mẹ phải có kiến thức và kỹ năng cũng như kỹ năng và kiến thức để hiểu về đậm chất ngầu, sở trường thích nghi, năng lực của con, về những kiến thức và kỹ năng cần có của mỗi ngành nghề, về nhu yếu của thị trường lao động cũng như sự đổi khác không ngừng của những nhu yếu đó, đồng thời phải tạo thời cơ tối đa cho con được khám phá về những nghề, biết được nghề nghiệp tương thích với con và xu thế, thuyết phục, sát cánh, ủng hộ con … Các nghiên cứu và điều tra trên quốc tế đã chỉ ra, có những cá thể dù không gặp những yếu tố môi trường tự nhiên thuận tiện vẫn có tiềm năng nghề nghiệp tốt và tự tin sẽ đạt được tiềm năng nghề nghiệp mà họ theo đuổi. Những người này có khuynh hướng đạt được thành tựu nghề nghiệp và đa số do nhận được sự tương hỗ và sát cánh từ phía cha mẹ so với những lựa chọn nghề nghiệp của mình ( Constantine và tập sự, 2005 ). Thiếu hụt sự tương hỗ từ cha mẹ trong khuynh hướng nghề nghiệp có ảnh hưởng tác động xấu đi tới việc ra quyết định hành động nghề nghiệp của con và gây ra nhiều thử thách trong quy trình tăng trưởng nghề nghiệp như sự không chắc như đinh vào lựa chọn nghề nghiệp, không hề ra quyết định hành động nghề nghiệp hay không tự tin trong nghề nghiệp ( Constantine và tập sự, 2005 ) .

1. Đặt vấn đề

Như tất cả chúng ta đã biết, gia đình là thiên nhiên và môi trường sống tiên phong và quan trọng nhất của mỗi con người. Gia đình là một thiết chế xã hội và nó chịu sự tác động ảnh hưởng của mạng lưới hệ thống chủ trương và những biến hóa của xã hội .
Quá trình công nghiệp hóa, hội nhập quốc tế đã đem lại cho quốc gia ta những thành tựu rất quan trọng trong tăng trưởng kinh tế tài chính, văn hóa, xã hội. Về nghành gia đình, tác dụng của công cuộc thay đổi đã giúp hàng triệu hộ gia đình thoát nghèo ; đời sống vật chất, niềm tin của đại bộ phận gia đình Nước Ta được nâng cao nhưng đồng thời cũng phát sinh những thử thách so với niềm hạnh phúc và sự bền vững và kiên cố của gia đình Nước Ta, trong đó có yếu tố về lối sống và giáo dục gia đình .
Tiếp cận từ cơ sở lý luận giáo dục, hoàn toàn có thể hiểu rằng giáo dục gia đình là hàng loạt những tác động ảnh hưởng của gia đình so với sự hình thành và tăng trưởng nhân cách con người, trước hết của lớp người trẻ trong mối quan hệ với những môi trường tự nhiên giáo dục khác ngoài gia đình. Đây chính là tính năng giáo dục xã hội hóa của gia đình ( Nguyễn Đình Long, Nguyễn Thị Minh Phượng, 2013 ) .
Giáo dục đào tạo gia đình có đặc thù riêng là gắn liền với quy trình chăm nom, nuôi dưỡng ; giáo dục bằng tình yêu thương ruột thịt bởi những mối quan hệ thân thương giữa vợ chồng, cha mẹ, ông bà, anh chị em ; trong đó, giáo dục đạo đức, lối sống, cư xử có phép tắc, trên kính dưới nhường, hòa thuận bạn bè là điều cốt lõi của mọi gia đình không phân biệt quý phái, giàu nghèo, dù ở nông thôn hay thành thị. Có thể khẳng định chắc chắn, cùng với việc trao truyền kỹ năng và kiến thức sống, kiến thức và kỹ năng lao động sản xuất, giáo dục đạo đức là nội dung quan trọng nhất của giáo dục gia đình truyền thống lịch sử và đặc biệt quan trọng là giáo dục gia đình trong thời kỳ công nghiệp hóa và hội nhập quốc tế lúc bấy giờ .
Trải qua nhiều năm tháng, tác dụng của giáo dục gia đình đã hình thành nên gia phong. Gia phong là nếp nhà trong sự quy tụ của những giá trị văn hóa, những chuẩn mực giá trị của đạo đức nếp sống dân tộc bản địa Nước Ta được sàng lọc qua thời hạn và sống sót lâu bền hơn trong một gia đình, một dân tộc bản địa – bộ phận hợp thành văn hóa Nước Ta .
Với tư cách là tế bào của xã hội, gia đình tiếp đón từ hệ giá trị văn hóa dân tộc bản địa đã được lưu giữ trong đời sống tâm hồn, tình cảm của mỗi con người Nước Ta từ khi chào đời cho đến khi nhắm mắt xuôi tay. Với công dụng giáo dục, xã hội hóa, gia đình là thiên nhiên và môi trường giáo dục tiên phong và suốt đời ảnh hưởng tác động đến con người một cách trực tiếp và tổng lực nhất .

2. Gia đình truyền thống

Trong truyền thống lịch sử, gia đình Nước Ta rất chú trọng thiết kế xây dựng nếp nhà với nhà đạo, gia phong và gia lễ. Gia đạo là đạo đức của gia đình lấy chữ “ hiếu ” làm đầu. Gia lễ là phép ứng xử của con người theo một nguyên tắc có tôn ti trật tự theo lễ tiết. Gia lễ, nhà đạo được hình thành qua nhiều năm, nhiều đời thì tạo nên gia phong. Nói cách khác, gia phong hình thành từ mối quan hệ giữa con người với con người, từ lòng nhân ái, tình yêu thương, thuần phong mỹ tục của dân tộc bản địa được thấm đậm trong tâm hồn mỗi con người của gia đình, dòng họ ; vì thế, nó mang tính nhân văn cao quý, yên cầu mọi người tu dưỡng theo khuôn phép kỷ cương của một gia đình, một dòng họ .
Như đã đề cập ở phần trên, giáo dục xã hội hóa con người là một công dụng cơ bản của gia đình, do vậy, cần lưu tâm đặc thù của gia đình Nước Ta trong toàn cảnh lúc bấy giờ. Có thể nói, mấy chục năm trở lại đây, quy trình công nghiệp hóa và hội nhập quốc tế đã khiến gia đình Nước Ta đang trong bước quy đổi từ truyền thống lịch sử sang tân tiến trên nhiều phương diện và khuynh hướng khác nhau. Hiện tượng gia đình hạt nhân chiếm lợi thế đã ngăn trở thời cơ truyền thụ những hiểu biết về việc nuôi dạy con cháu từ thế hệ ông bà cho thế hệ cha mẹ. Thế hệ trẻ mới lập gia đình mặc dầu có nhận được sự trợ giúp của cha mẹ nhưng họ vẫn thể hiện những sự không tương đồng thế hệ xung quanh việc nuôi dạy con cháu, vì giới trẻ thời nay trông cậy vào tri thức khoa học và trình độ hơn là dựa vào sự hiểu biết của thế hệ cha mẹ .
Dưới ảnh hưởng tác động của công nghiệp hóa, đô thị hóa, nhịp sống của mỗi gia đình ngày càng trở nên hấp tấp vội vàng hơn, thời hạn dành cho nhau đặc biệt quan trọng là thời hạn cha mẹ dành cho con cháu ngày càng trở nên eo hẹp. Sự san sẻ, chăm sóc của những thành viên trong gia đình, sợi dây ràng buộc níu kéo tình cảm gia đình giữa cha mẹ với con cái cũng do đó trở nên lỏng lẻo, không an tâm. Vai trò của cha mẹ trở nên mờ nhạt, không theo kịp sự tăng trưởng của đứa trẻ trên cả tính năng thỏa mãn nhu cầu nhu yếu tình cảm và tính năng giáo dục xã hội hóa của thiết chế gia đình ( Nguyễn Đình Long, Nguyễn Thị Minh Phượng, 2013 ). Mô hình truyền thống cuội nguồn của gia đình Nước Ta xưa trải qua nhiều thế hệ người Việt dù ở nông thôn hay thành thị nay đã có rủi ro tiềm ẩn tan vỡ và đang trên đà tan vỡ. Trong gia đình hạt nhân nói chung, đặc biệt quan trọng những gia đình ít có mối liên hệ với gia đình gốc ( tạm dùng khái niệm này để chỉ gia đình mà người vợ, người chồng của gia đình hạt nhân đã được nuôi dưỡng và trưởng thành ), trẻ nhỏ sẽ thiếu vắng văn hóa ứng xử cũng như kiến thức và kỹ năng sống như những đứa trẻ trong gia đình truyền thống lịch sử. Đây là một thử thách không nhỏ trong việc giáo dục nhân cách của gia đình .

3. Gia đình có vai trò quan trọng trong việc giáo dục đạo đức, lối sống trong gia đình (Quyết định số 3391/QĐ-BVHTTDL, ngày 01/10/2009 của Bộ VHTTDL về việc phê duyệt “Đề án tuyên truyền, giáo dục đạo đức, lối sống trong gia đình Việt Nam giai đoạn 2010-2020”)

Gia đình có vai trò quan trọng trong việc nuôi dưỡng, giáo dục, nâng đỡ suốt đời người, là môi trường tự nhiên để hình thành và tăng trưởng nhân cách, là nơi để rèn luyện lối sống có đạo lý, có tình người. Với mỗi tất cả chúng ta, gia đình là tổ ấm, là bến đỗ bình yên, là trường học tiên phong hình thành, tăng trưởng nhân cách, đạo đức, lối sống của mỗi con người. Để thiên nhiên và môi trường gia đình thực sự lành mạnh, bảo đảm an toàn và ấm cúng cho mỗi cá thể tăng trưởng tổng lực cần có sự chăm sóc, vun đắp của mỗi thành viên gia đình, sự ủng hộ, đồng thuận của hội đồng và sự tương hỗ, tạo điều kiện kèm theo của Nhà nước trải qua mạng lưới hệ thống pháp lý và những chủ trương, chủ trương về gia đình .
Trong những năm qua, Đảng và Nhà nước Nước Ta đã phát hành nhiều chủ trương, chủ trương, pháp lý về gia đình nhằm mục đích phát huy những giá trị truyền thống cuội nguồn tốt đẹp của gia đình Nước Ta, kiến thiết xây dựng gia đình Nước Ta no ấm, tân tiến, niềm hạnh phúc và tăng trưởng vững chắc. Tuy nhiên, cùng với sự tăng trưởng của quốc gia, bên cạnh những thành tựu to lớn đạt được trong việc nâng cao chất lượng sống của những gia đình Nước Ta, vẫn còn đó nhiều yếu tố cần chăm sóc, xử lý như : thực trạng ly hôn, ly thân, tảo hôn, phụ nữ lấy chồng quốc tế qua môi giới phạm pháp, mua và bán người … diễn biến phức tạp ; tệ nạn xã hội vẫn đang liên tục xâm nhập vào gia đình đặc biệt quan trọng là giới trẻ ; yếu tố đấm đá bạo lực gia đình, xâm hại trẻ nhỏ nghiêm trọng gây lo ngại, bức xúc trong dư luận xã hội ; sự tôn trọng giá trị gia đình ở nhiều những tầng lớp xã hội, nhất là thế hệ trẻ đang bị giảm sút ; đạo đức, lối sống suy đồi …
Đối tượng của giáo dục gia đình là những thành viên trong gia đình, nhưng trước hết tập trung chuyên sâu vào con trẻ, nhằm mục đích tạo cho thế hệ mới trong gia đình phương pháp hoạt động giải trí, hình thức tư duy và ứng xử, xúc cảm và hành vi, ở đó giáo dục đạo đức giữ vị trí quan trọng số 1. Giáo dục đào tạo đạo đức triển khai ngay từ khi đứa trẻ mới chập chững và được thực hành thực tế liên tục tạo thành nề nếp : em nhỏ theo gương anh chị lớn, con cháu theo gương ông bà, cha mẹ .
Với hiệu quả của chủ trương dân số – kế hoạch hóa gia đình, đại bộ phận những gia đình Nước Ta trong những năm gần đây có số con ít, điều kiện kèm theo đời sống kinh tế tài chính, ý thức được cải tổ nâng cao, không ít những gia đình tỏ ra quá nuông chiều, sẵn sàng chuẩn bị thỏa mãn nhu cầu yên cầu của con cháu, buông lỏng quản trị, ít chú ý quan tâm đến sự lễ phép, tính kỷ luật của con trẻ và vô tình đã tạo ra một thế hệ công dân nặng tính ích kỷ cho xã hội. Đã xem nhẹ bổn phận, trong đó có bổn phận thuộc đạo đức mà bất kỳ đứa trẻ nào trong bất kể gia đình nào cũng phải thực hành thực tế. Đó là sự hiếu kính so với ông bà, cha mẹ ; yêu quý, nhường nhịn giữa anh chị em ; lễ phép với thầy cô giáo, với người lớn ; ngay thật, siêng năng thao tác nhà …
Giáo dục đào tạo gia đình là sự trao truyền lối sống và kinh nghiệm tay nghề sống dựa trên những chuẩn mực chung của xã hội, của hội đồng và nếp nhà ( gia phong ) qua những thế hệ một cách tự nhiên và như một nhu yếu sống sót. Giáo dục đào tạo gia đình trong mấy mươi năm qua đã không được coi trọng. Giáo dục đào tạo gia đình bị xem nhẹ và có xu thế san sẻ công dụng giáo dục cho nhiều lực lượng khác .
Tác động của quy trình công nghiệp hóa, tác động ảnh hưởng của mặt trái cơ chế thị trường, ảnh hưởng tác động của một số ít chủ trương đã làm cho giáo dục gia đình bị tác động ảnh hưởng nhiều. Do vậy cần thiết kế xây dựng ý thức tự tin, tự trọng và tự chủ cho thế hệ trẻ. Đây là tiềm năng quan trọng trong giáo dục đạo đức lối sống của gia đình Nước Ta, do tác động ảnh hưởng của Nho giáo, chú trọng nhiều hơn đến trách nhiệm giảng dạy những đứa con hiếu thảo biết vâng lời ông bà, cha mẹ, thầy cô giáo và yêu dấu đùm bọc anh chị em. Đây là những giá trị đúng đắn trong quá trình đầu đời của trẻ nhỏ ; tuy nhiên qua thời hạn, cùng với sự tăng trưởng của kỹ năng và kiến thức và trí khôn, trẻ nhỏ phải từ từ được tập, được khuyến khích nói lên những sáng tạo độc đáo của mình một cách lễ phép, chứ không nhất thiết phải luôn luôn vâng lời người lớn. Vâng lời thầy cô một cách máy móc sẽ dẫn đến sự suy thoái và khủng hoảng trong giáo dục ở học đường. Vâng lời cha mẹ một cách máy móc sẽ dẫn đến việc suy thoái và khủng hoảng trong đối thoại ở gia đình giữa cha mẹ và con cháu. Khi con cháu được thấm dần thói quen luôn luôn vâng lời cha mẹ sẽ dẫn đến quy trình tiến độ nó không còn thấy có gì hứng thú trong đối thoại với cha mẹ và sẽ lảng tránh đối thoại để khỏi phải vờ vịt chấp thuận đồng ý với cha mẹ. Cũng có trường hợp một số ít cha mẹ thành công xuất sắc trong việc giáo dục để con cháu luôn nghe theo mình và cho rằng đó là “ niềm tự hào ” của gia đình, vô hình trung đã triệt tiêu những sáng tạo độc đáo độc lập của con .
Nguyên nhân dẫn đến thực trạng trên là do :
– Nhiều gia đình chưa chăm sóc đến việc giáo dục đạo đức, lối sống cho những thành viên trẻ trong gia đình. Có những bậc ông, bà, cha, mẹ chưa là tấm gương tốt cho con cháu noi theo. Một bộ phận trong xã hội suy tôn lối sống thực dụng, coi trọng giá trị vật chất, xem nhẹ giá trị đạo đức ; không tôn trọng những giá trị nhân văn, truyền thống lịch sử tốt đẹp của gia đình, có hành vi đấm đá bạo lực với người thân trong gia đình ;
– Việc phối hợp giáo dục giữa ba thiên nhiên và môi trường : gia đình – nhà trường – xã hội còn có những chưa ổn, còn xảy ra nhiều vụ đấm đá bạo lực học đường, mối quan hệ giữa thầy và trò, giữa nhà trường và cha mẹ đang có những đổi khác theo hướng xấu đi … do đó chưa phát huy tối đa hiệu suất cao trong giáo dục đạo đức, lối sống cho thế hệ trẻ ;
– Các chủ trương của Đảng, chủ trương, pháp lý của Nhà nước về gia đình còn có những khoảng trống, cần liên tục được hoàn thành xong ; việc triển khai có lúc, có nơi còn thiếu tráng lệ, chưa được góp vốn đầu tư thỏa đáng ;
– Công tác tiếp thị quảng cáo, giáo dục đạo đức, lối sống trong gia đình chưa phát huy hiệu quả cao ; nhận thức về vị trí, vai trò và tầm quan trọng của gia đình so với sự tăng trưởng kinh tế tài chính – xã hội của quốc gia, của những cấp, những ngành và người dân còn có những hạn chế .
Những nguyên do trên đã ảnh hưởng tác động xấu đi đến hiệu suất cao giáo dục đạo đức, lối sống trong gia đình, đặc biệt quan trọng là với thế hệ trẻ – những gia chủ tương lai của gia đình và quốc gia .
Trước một tình hình như vậy, yếu tố đặt ra là cần phát huy vai trò của gia đình trong giáo dục đạo đức, lối sống để giữ gìn nề nếp, gia phong, đặc biệt quan trọng trong thời kỳ công nghiệp hóa, hội nhập quốc tế lúc bấy giờ của gia đình .

4. Chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về nâng cao vai trò của gia đình trong giáo dục đạo đức, lối sống

Trong những năm qua, để nâng cao vai trò của gia đình trong giáo dục đạo đức, lối sống, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã tham mưu Thủ tướng nhà nước phát hành 1 số ít văn bản như sau :
– Quyết định số 279 / QĐ-TTg ngày 20/02/2014 của Thủ tướng nhà nước về phê duyệt Đề án phát huy giá trị tốt đẹp những mối quan hệ trong gia đình và tương hỗ thiết kế xây dựng gia đình niềm hạnh phúc, vững chắc đến năm 2020 với tiềm năng phát huy giá trị tốt đẹp những mối quan hệ trong gia đình ( giữa vợ và chồng ; giữa cha mẹ và con cháu ; giữa người cao tuổi và con cháu ) và tương hỗ thiết kế xây dựng gia đình Nước Ta niềm hạnh phúc, vững chắc .
Chỉ tiêu đơn cử của Đề án : Thứ nhất, về mối quan hệ giữa cha mẹ và con cháu : “ Đến năm 2020 có 75 % cha hoặc mẹ có trẻ nhỏ dưới 6 tuổi được phân phối thông tin, kỹ năng và kiến thức và kiến thức và kỹ năng về nuôi dạy, chăm nom con cháu ; phấn đấu có 95 % hộ gia đình dành thời hạn chăm nom, nuôi dạy trẻ nhỏ, tạo điều kiện kèm theo cho trẻ nhỏ tăng trưởng tổng lực về sức khỏe thể chất, trí tuệ, đạo đức và niềm tin. Hằng năm, trung bình giảm từ 10 – 15 % hộ gia đình có đấm đá bạo lực với trẻ nhỏ ”. Thứ hai, về mối quan hệ giữa người cao tuổi và con, cháu trưởng thành : “ Đến năm 2020 có 80 % hộ gia đình có người cao tuổi được phân phối thông tin về chủ trương pháp lý so với người cao tuổi ; phấn đấu có khoảng chừng 95 % hộ gia đình thực thi chăm nom, phụng dưỡng người cao tuổi. Hằng năm, trung bình giảm từ 10-15 % hộ gia đình có đấm đá bạo lực với người cao tuổi ” .
Đề án cũng đưa ra những giải pháp, trong đó có giải pháp “ Đẩy mạnh những hoạt động giải trí giáo dục kiến thức và kỹ năng sống, giáo dục đời sống gia đình ” nhằm mục đích cung ứng cho những thành viên gia đình, đặc biệt quan trọng là gia đình trẻ, về kiến thức và kỹ năng sống ( kiến thức và kỹ năng làm cha mẹ, chất lượng mối quan hệ giữa những thành viên trong gia đình với nhau và với hội đồng, thiết kế xây dựng gia đình là một môi trường tự nhiên bảo đảm an toàn cho trẻ nhỏ ), nội dung giáo dục đời sống gia đình ; điều tra và nghiên cứu lồng ghép nội dung giáo dục kỹ năng và kiến thức sống, giáo dục đời sống gia đình và phòng, chống đấm đá bạo lực gia đình vào những chương trình giáo dục, giảng dạy tương thích với nhu yếu của từng ngành học, cấp học ; xã hội hóa những hoạt động giải trí phát huy giá trị tốt đẹp những mối quan hệ trong gia đình .
– Quyết định số 1028 / QĐ-TTg, ngày 08/6/2016 của Thủ tướng nhà nước phê duyệt Chương trình giáo dục đời sống gia đình đến năm 2020, với tiềm năng : có 80 % hộ gia đình trở lên được tiếp cận thông tin về giáo dục đời sống gia đình ; có 80 % học viên, sinh viên những cơ sở giáo dục tham gia những buổi hoạt động và sinh hoạt chuyên đề về giáo dục đời sống gia đình ; trên 50 % người trẻ tuổi khu vực nông thôn, miền núi và vùng sâu, vùng xa được tham gia những hoạt động và sinh hoạt chuyên đề về giáo dục đời sống gia đình ; có 80 % cán bộ, công nhân tại những khu công nghiệp, khu công nghiệp được tham gia những hoạt động và sinh hoạt chuyên đề về giáo dục đời sống gia đình ; đạt 100 % cán bộ, chiến sỹ độ tuổi người trẻ tuổi trong những lực lượng vũ trang được tham gia những hoạt động và sinh hoạt chuyên đề về giáo dục đời sống gia đình ; có 60 % đơn vị chức năng, tổ chức triển khai cấp cơ sở của Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, Hội Phụ nữ và Công đoàn có tổ chức triển khai hoạt động và sinh hoạt chuyên đề về giáo dục đời sống gia đình cho đoàn viên, hội viên và công đoàn viên .
– Chỉ thị số 11 / CT-TTg, ngày 29/3/2017 của Thủ tướng nhà nước tăng cường giáo dục đạo đức lối sống trong gia đình. Chỉ thị lao lý những Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ, Thủ trưởng cơ quan thuộc nhà nước, quản trị Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố thường trực TW tổ chức triển khai thực thi trang nghiêm có hiệu suất cao chủ trương, chủ trương của Đảng, pháp lý của Nhà nước, những chương trình, đề án, kế hoạch về nghành nghề dịch vụ gia đình ; tăng cường việc tuyên truyền, giáo dục đạo đức, lối sống trong gia đình bằng những hình thức thiết thực, hiệu suất cao, tương thích với điều kiện kèm theo, đặc trưng của những bộ, ngành, địa phương .

Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xây dựng, triển khai trong năm 2017 bộ tiêu chí ứng xử trong gia đình, trong đó nhấn mạnh nội dung về giáo dục đạo đức, lối sống; đẩy mạnh các giải pháp thực hiện có hiệu quả Chiến lược phát triển gia đình Việt Nam đến năm 2020, tầm nhìn 2030 và các chương trình, đề án thuộc lĩnh vực gia đình; chủ trì tổ chức, hướng dẫn việc tuyên truyền, giáo dục đạo đức, lối sống trong gia đình.

Chỉ thị cũng đề xuất : Ban Tuyên giáo Trung ương chỉ huy, xu thế những cơ quan chức năng liên tục tuyên truyền nội dung giáo dục đạo đức, lối sống trong gia đình tương thích tình hình mới ; Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Trung ương Hội Liên hiệp Phụ nữ Nước Ta, Trung ương Hội Nông dân Nước Ta, Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, Tổng Liên đoàn lao động Nước Ta, Trung ương Hội Người cao tuổi Nước Ta, Trung ương Hội Cựu chiến binh Nước Ta lồng ghép nội dung giáo dục đạo đức, lối sống trong gia đình vào những cuộc hoạt động, những trào lưu ; tập trung chuyên sâu tuyên truyền, giáo dục đạo đức, lối sống gia đình cho hội viên, đoàn viên và những những tầng lớp nhân dân .
Thực hiện Chỉ thị, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã phát hành thử nghiệm “ Bộ tiêu chuẩn ứng xử trong gia đình ” ( Quyết định số 4843 / QĐ-BVHTTDL ngày 08/12/2017 ), thực thi thử nghiệm tại 12 tỉnh, thành trong hai năm 2019, 2020 và tổng kết năm 2021. Bộ Tiêu chí ứng xử được vận dụng cho những thành viên trong gia đình gồm có : vợ, chồng ; cha mẹ đẻ, cha mẹ nuôi, cha dượng, mẹ kế, cha mẹ vợ, cha mẹ chồng ; con đẻ, con nuôi, con riêng của vợ hoặc chồng, con dâu, con rể ; anh, chị, em cùng cha mẹ, anh, chị, em cùng cha khác mẹ, anh, chị, em cùng mẹ khác cha, anh rể, em rể, chị dâu, em dâu của người cùng cha mẹ hoặc cùng cha khác mẹ, cùng mẹ khác cha ; ông bà nội, ông bà ngoại ; cháu nội, cháu ngoại. Đưa ra những tiêu chuẩn ứng xử như sau :
Tiêu chí ứng xử chung : Tôn trọng : Đánh giá đúng mực, coi trọng danh dự, phẩm giá và quyền lợi của nhau ; Bình đẳng : Có nghĩa vụ và trách nhiệm và quyền ngang nhau về mọi mặt trong gia đình ; Yêu thương : Có tình cảm gắn bó tha thiết, chăm sóc chăm nom nhau ; Chia sẻ : Cùng nhau vun đắp tình cảm, san sẻ với nhau vui buồn, khó khăn vất vả, hoạn nạn .
Tiêu chí ứng xử riêng, đó là : Tiêu chí ứng xử vợ chồng : Chung thủy, nghĩa tình ; Tiêu chí ứng xử của cha mẹ với con, ông bà với cháu : Gương mẫu, yêu thương ; Tiêu chí ứng xử của con với cha mẹ, cháu với ông bà : Hiếu thảo, lễ phép ; Tiêu chí ứng xử của anh, chị, em : Hòa thuận, san sẻ .
Để thuận tiện cho việc ĐK, Bộ đã kiến thiết xây dựng những mẫu phiếu ĐK cho những nhóm, đó là : Tiêu chí ứng xử vợ chồng ; Tiêu chí ứng xử của cha mẹ với con, ông bà với cháu ; Tiêu chí ứng xử của con với cha mẹ, cháu với ông bà ; Tiêu chí ứng xử của anh, chị, em .
Đến nay, 12 tỉnh, thành phố chọn thử nghiệm Bộ tiêu chuẩn đã tổ chức triển khai lễ phát động và đã tiến hành đồng điệu tới những địa phận thử nghiệm .
– Đề án tuyên truyền, giáo dục đạo đức, lối sống trong gia đình Nước Ta tiến trình 2010 – 2020 ” ( Quyết định số 3391 / QĐ-BVHTTDL, ngày 01/10/2009 của Bộ VHTTDL ) .
Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã Sơ kết 5 năm thực thi Đề án ( năm nay ), và đã nhìn nhận Đề án đã tiến hành và triển khai được 1 số ít nội dung của những tiềm năng :
Mục tiêu 1 : Đào tạo tu dưỡng nhiệm vụ, nâng cao năng lượng cho đội ngũ cán bộ những cấp tham gia quản trị, chỉ huy, thực thi Đề án. Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã lồng ghép nội dung hoạt động giải trí của Đề án trong chương trình đào tạo và giảng dạy, tu dưỡng trình độ nhiệm vụ về công tác làm việc gia đình hàng năm. Tại những địa phương, việc tập huấn, tu dưỡng cho những ngành, những cấp tham gia triển khai Đề án cũng được lồng ghép trong những hoạt động giải trí đào tạo và giảng dạy, tập huấn, hội nghị, hội thảo chiến lược và sự kiện truyền thông thuộc nghành gia đình của địa phương. Một số tỉnh / thành đã dữ thế chủ động thiết kế xây dựng kế hoạch, tổ chức triển khai tốt hoạt động giải trí tập huấn tu dưỡng kỹ năng và kiến thức, kiến thức và kỹ năng tiến hành triển khai Đề án như : TP. Hồ Chí Minh, Tỉnh Bình Dương, An Giang, Tây Ninh, Cao Bằng, Điện Biên, Yên Bái, Bắc Giang, TP Bắc Ninh, Thành Phố Hải Dương, TP. Hải Phòng .
Mục tiêu 2 : Xây dựng, tương hỗ tài liệu nhằm mục đích nâng cao hiệu suất cao triển khai Đề án. Trong năm năm qua, Bộ đã kiến thiết xây dựng, phát hành tài liệu Giáo dục đào tạo đời sống gia đình ( gồm 4 phần ), bộ đĩa CD tuyên truyền đạo đức, lối sống gia đình và phòng, chống đấm đá bạo lực gia đình tới 63 tỉnh / thành phố, những cơ quan, Bộ, ngành Trung ương, góp thêm phần nâng cao nhận thức, hoạt động sự vào cuộc, tham gia của những ngành, những cấp về tuyên truyền, giáo dục đạo đức, lối sống trong gia đình. Các địa phương đã tích cực nối bản tài liệu tiếp thị quảng cáo do Bộ cung ứng hoặc biên soạn mới, biên soạn lại cho tương thích với địa phương, kiến thiết xây dựng những tài liệu truyền thông online về giáo dục đạo đức, lối sống trong gia đình, phòng, chống đấm đá bạo lực gia đình, cung ứng kỹ năng và kiến thức, kiến thức và kỹ năng tuyên truyền hoạt động cho cán bộ tham gia công tác làm việc gia đình của những ngành, những cấp trên địa phận. Làm tốt có những tỉnh / thành : Yên Bái, Thái Nguyên, TP Bắc Ninh, Vĩnh Phúc, Hưng Yên, Hà Nam, Tỉnh Nam Định, Tỉnh Thái Bình, Tỉnh Ninh Bình, Thanh Hóa, Tỉnh Quảng Ngãi, Thành Phố Đà Nẵng, Lâm Đồng, Kon Tum, Ninh Thuận, Bình Thuận, Đắk Lắk, Bà Rịa Vũng Tàu, TP. Hồ Chí Minh, Đồng Nai, Tỉnh Bình Dương, Tiền Giang, An Giang, Tây Ninh, Cần Thơ, Bến Tre, Đồng Tháp, Long An, Trà Vinh, Sóc Trăng, Kiên Giang, Cà Mau .
Mục tiêu 3 : Tổ chức những hoạt động giải trí tuyên truyền, giáo dục. Bộ đã tập trung chuyên sâu chỉ huy, hướng dẫn và tương hỗ tổ chức triển khai thực thi những hoạt động giải trí tuyên truyền, giáo dục đạo đức, lối sống trong gia đình và phòng, chống đấm đá bạo lực gia đình trên những phương tiện thông tin đại chúng ở địa phương ; thiết kế xây dựng quy mô lồng ghép nội dung của Đề án trong những buổi hoạt động và sinh hoạt thôn. Một số địa phương đã tham mưu, cân đối và sắp xếp kinh phí đầu tư địa phương để duy trì và nhân rộng địa phận tiến hành quy mô ; đồng thời lan rộng ra những hình thức tuyên truyền, giáo dục về gia đình trong những buổi hoạt động và sinh hoạt tập thể, những câu lạc bộ, những cuộc thi, những tài liệu tiếp thị quảng cáo … tại địa phương. Điển hình là những tỉnh / thành : Tỉnh Bình Định, Thanh Hóa, Tỉnh Ninh Bình, TP. Hồ Chí Minh, Đắk Lắk, Tỉnh Lào Cai, Hà Giang, Điện Biên, Yên Bái, Lai Châu, Thành Phố Bắc Ninh, TP. Hải Phòng, Nghệ An, thành phố Hà Tĩnh, Lâm Đồng, Bình Thuận, Khánh Hòa, Bạc Liêu, Tỉnh Bình Dương, Cần Thơ, Tây Ninh, Bến Tre, Long An, Trà Vinh .
– Triển khai đồng nhất những hình thức truyền thông online trên khoanh vùng phạm vi toàn nước : Ký kết chương trình phối hợp với những cơ quan truyền thông online đại chúng như : Đài Truyền hình Nước Ta, Đài Tiếng nói Nước Ta, Hệ phát thanh có hình ( VOVTV ), Truyền hình Thông tấn, báo Văn hóa, báo Gia đình và Xã hội, báo Pháp luật, báo Phụ nữ Nước Ta thiết kế xây dựng những phân mục, chuyên trang tuyên truyền, giáo dục đạo đức, lối sống về gia đình và phòng, chống đấm đá bạo lực gia đình ; Các địa phương tham mưu, thiết kế xây dựng kế hoạch trình Ủy ban nhân dân sắp xếp ngân sách địa phương thực thi những hoạt động giải trí truyền thông linh hoạt, phát minh sáng tạo như : tổ chức triển khai những cuộc thi viết, vẽ tranh về gia đình, những cuộc hoạt động và sinh hoạt chuyên đề về thiết kế xây dựng gia đình niềm hạnh phúc, triển lãm ảnh về gia đình, thi tiểu phẩm, thiết kế xây dựng kịch ngắn, phim về đề tài gia đình, điều tra và nghiên cứu những yếu tố ảnh hưởng tác động đến đạo đức, lối sống trong gia đình, v.v. Điển hình có những tỉnh / thành như : Hà Giang, Cao Bằng, Tuyên Quang, TP Lạng Sơn, Vĩnh Phúc, Thanh Hóa, Tỉnh Quảng Ngãi, Thành Phố Đà Nẵng, Kon Tum, Bình Thuận, Đắk Lắk, Khánh Hòa, TP. Hồ Chí Minh, Tây Ninh, Bến Tre, Kiên Giang, Cà Mau .

5. Kết luận

Việc giáo dục đạo đức, lối sống trong gia đình giúp những thành viên trong gia đình hiểu được đạo lý, trung hiếu, tiết nghĩa, hòa thuận, yêu dấu nhau. Mỗi thành viên biết hướng thiện, cảm thông và sống vị tha, cư xử đúng mực, có lối sống lành mạnh ; giáo dục nề nếp gia phong, có ý thức giữ gìn và phát huy những giá trị văn hóa, truyền thống cuội nguồn tốt đẹp của gia đình, con cháu hiếu thảo, kính trọng, chăm nom, phụng dưỡng ông, bà, cha, mẹ ; ông bà sống gương mẫu, chăm sóc, dạy bảo con, cháu trở thành người có ích cho xã hội .
Giáo dục đào tạo đạo đức, lối sống trong gia đình, hướng tới giáo dục những thành viên trong gia đình, đặc biệt quan trọng là tới thế hệ con cháu những điều hay, lẽ phải, luân thường, đạo lý trong quan hệ gia đình, hàng xóm, láng giềng như : trong đời sống hàng ngày, ai nấy đều hiếu đễ với cha mẹ, chú bác, anh chị, tình nhà gắn bó ; so với xóm làng phải hòa thuận, cư xử đúng mực, đoàn kết, tương thân, tương ái, trợ giúp lẫn nhau, nhất là những lúc gia đình gặp khó khăn vất vả .
Bên cạnh đó, việc giáo dục đạo đức, lối sống còn giúp cho những thành viên gia đình gìn giữ được thuần phong, mỹ tục của gia đình, của hội đồng, xã hội trong thời kỳ công nghiệp hóa, hội nhập quốc tế, nhằm mục đích kiến thiết xây dựng gia đình no ấm, văn minh, niềm hạnh phúc và văn minh theo ý thức của Chỉ thị số 49 – CT / TW ngày 21/02/2005 của Ban Bí thư về kiến thiết xây dựng gia đình trong thời kỳ hiện đại hóa, công nghiệp hóa quốc gia .
________________________________

Ghi chú

* Phó Vụ trưởng Vụ Gia đình, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch .

Tài liệu trích dẫn

Ban Bí thư. 2005. Chỉ thị số 49 – CT / TW, ngày 21/02/2005 của Ban Bí thư về kiến thiết xây dựng gia đình thời kỳ công nghiệp hóa, văn minh hóa quốc gia .
Ban Bí thư. 2011. Thông báo số 26 – TB / TW, ngày 09/5/2011 của Ban Bí thư ( khóa IX ) về việc sơ kết Chỉ thị số 49 – CT / TW, ngày 21/02/2005 của Ban Bí thư về “ Xây dựng gia đình thời kỳ công nghiệp hóa, tân tiến hóa quốc gia ” .
Ban Bí thư. 2014. Nghị quyết số 33 – NQ / TW, ngày 09/6/2014 ( Hội nghị lần thứ 9, Ban Chấp hành Trung ương Đảng Khóa XI ) về kiến thiết xây dựng và tăng trưởng văn hóa, con người Nước Ta cung ứng nhu yếu tăng trưởng vững chắc quốc gia .
Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch. 2009. Quyết định số 3391 / QĐ-BVHTTDL ngày 01/10/2009 về việc phê duyệt “ Đề án tuyên truyền, giáo dục đạo đức, lối sống trong gia đình tiến trình 2010 – 2020 ”
Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch. 2017. Quyết định số 4843 / QĐ-BVHTTDL ngày 08/12/2017 về việc phát hành thử nghiệm “ Bộ tiêu chuẩn ứng xử trong gia đình ” .
Chỉ thị số 11 / CT-TTg, ngày 29/3/2017 của Thủ tướng nhà nước tăng nhanh giáo dục đạo đức lối sống trong gia đình .
nhà nước. 2013. Nghị định số 02/2013 / NĐ-CP, ngày 03/01/2013 của nhà nước lao lý nội dung về công tác làm việc gia đình .
Constantine, M. G., Wallace, B. C., Kindaichi, M. M. 2005. Examining Contextual Factors in the Career Decision Status of African American Adolescents .
Nguyễn Đình Long, Nguyễn Thị Minh Phượng. 2013. “ Lao động nông thôn di cư ra thành thị – Thực trạng và khuyến nghị ”. Tạp chí Kinh tế và Phát triển, số 193, tháng 7/2013 .
Quốc hội. năm trước. Luật Hôn nhân và gia đình số 52/2014 / QH13, được Quốc hội khóa XIII trải qua tại kỳ họp thứ 7, ngày 19/6/2014 .
Quyết định số 279 / QĐ-TTg ngày 20/02/2014 của Thủ tướng nhà nước về phê duyệt Đề án phát huy giá trị tốt đẹp những mối quan hệ trong gia đình và tương hỗ kiến thiết xây dựng gia đình niềm hạnh phúc, bền vững và kiên cố đến năm 2020 .
Quyết định số 1028 / QĐ-TTg, ngày 08/6/2016 của Thủ tướng nhà nước phê duyệt Chương trình giáo dục đời sống gia đình đến năm 2020 .
Thủ tướng nhà nước. 2012. Quyết định số 629 / QĐ-TTg, ngày 29/5/2012 phê duyệt Chiến lược tăng trưởng gia đình Nước Ta số đến năm 2020, tầm nhìn 2030 .

Tổng cục Thống kê. 2006. Kết quả Điều tra Gia đình Việt Nam năm 2006.

Nguồn: Tạp chí Nghiên cứu Gia đình và Giới, Số, 6 – 2019

Source: https://laodongdongnai.vn
Category: Nông Thôn