Khẩu hiệu “Sống và làm việc theo Hiến pháp và pháp luật” đánh dấu một cột mốc – Tài liệu text

Pháp luật là hệ thống các quy tắc xử sự có tính bắt buộc chung do nhà nước đặt

ra hoặc thừa nhận, thể hiện ý chí nhà nước của giai cấp thống trị trên cơ sở ghi nhận

các nhu cầu về lợi ích của toàn xã hội, được bảo đảm thực hiện bằng nhà nước nhằm

điều chỉnh các quan hệ xã hội với mục đích tạo lập trật tự, ổn định cho sự phát triển

xã hội.

Trong hệ thống pháp luật Hiến pháp là đạo luật cơ bản của Nhà nước, có hiệu

lực pháp lý cao nhất. Mọi văn bản pháp luật khác đều phải phù hợp với Hiến pháp.

Nếu mọi công dân đều thực hiện đúng khẩu hiệu ”Sống và làm việc theo Hiến pháp

và pháp luật” thì xã hội ngày càng phát triển, cái xấu sẽ bị đẩy lùi, cuộc sống của

chúng ta ngày càng tốt đẹp hơn. Do vậy, mỗi công dân cần phải hiểu và nắm vững

các quy định của pháp luật, có nắm vững thì mới thực hiện đúng pháp luật.

2. Xin hỏi pháp luật và đạo đức có mối quan hệ với nhau như thế nào?

Trả lời

Trong xã hội có giai cấp tồn tại nhiều quan niệm, quy tắc đạo đức khác nhau,

trong đó, pháp luật, một mặt luôn thể hiện quan điểm đạo đức chính thống của giai

cấp cầm quyền, mặt khác, không thể không phản ánh những quan niệm, chuẩn mực

ứng xử của những tầng lớp xã hội, những cộng đồng dân cư khác nhau, đặc biệt là

những quan niệm đạo đức mang tính truyền thống dân tộc sâu sắc. Chính yếu tố đạo

đức trong nội dung pháp luật làm cho pháp luật trở nên gần gũi hơn, dễ được người

dân chấp nhận và tuân thủ một cách tự nguyện hơn.Giữa đạo đức và pháp luật có

mối quan hệ chặt chẽ với nhau.

Đạo đức là những quy tắc xử sự của con người, của tập thể và của cộng đồng,

được hình thành trên cơ sở quan niệm về cái thiện, cái ác, về sự công bằng, về nghĩa

vụ, lương tâm, danh dự, nhân phẩm và về những phạm trù khác thuộc đời sống tinh

thần của xã hội. Đạo đức, một khi trở thành niềm tin nội tâm thì sẽ được các cá

nhân, các nhóm xã hội tuân theo một cách tự giác.

Pháp luật là hệ thống các quy tắc xử sự có tính bắt buộc chung do nhà nước đặt

ra hoặc thừa nhận, thể hiện ý chí nhà nước của giai cấp thống trị trên cơ sở ghi nhận

các nhu cầu về lợi ích của toàn xã hội, được bảo đảm thực hiện bằng nhà nước nhằm

điều chỉnh các quan hệ xã hội với mục đích tạo lập trật tự, ổn định cho sự phát triển

xã hội.

60 câu hỏi đáp, tình huống pháp luật cho học sinh trung học phổ thông

3

Trong quá trình xây dựng pháp luật, nhà nước luôn cố gắng đưa những quy

phạm đạo đức có tính phổ biến, phù hợp với sự phát triển và tiến bộ xã hội vào trong

các quy phạm pháp luật. Như vậy, trong hàng loạt quy phạm pháp luật luôn thể hiện

các quan niệm về đạo đức, nhất là pháp luật trong các lĩnh vực dân sự, hôn nhân và

gia đình, văn hóa, xã hội, giáo dục. Khi đã trở thành nội dung của quy phạm pháp

luật thì các giá trị đạo đức không chỉ tuân thủ bằng niềm tin, lương tâm của cá nhân

hay do sức ép của dư luận xã hội mà còn được nhà nước đảm bảo thực hiện bằng

sức mạnh quyền lực nhà nước. Do đó, có thể nói, pháp luật là một phương tiện đặc

thù để thể hiện và bảo vệ các giá trị đạo đức.

Pháp luật là khuôn mẫu chung cho cách xử sự của mọi người trong hoàn cảnh,

điều kiện như nhau, là thể hiện cụ thể của công lý, công bằng và giới hạn tự do của

mỗi người trong việc thực hiện các quyền và lợi ích hợp pháp của mình. Chính

những giá trị cơ bản của pháp luật – công bằng, bình đẳng, tự do, lẽ phải, cũng là

những giá trị đạo đức cao cả mà con người luôn hướng tới.

Pháp luật và đạo đức luôn gắn bó chặt chẽ tác động qua lại với nhau. Pháp luật

cần được xây dựng trên cơ sở của đạo đức, phù hợp với đạo đức.

Đạo đức là cơ sở để xây dựng, hình thành các chuẩn mực pháp luật. Có như

vậy, pháp luật mới dễ dàng đi vào cuộc sống, dễ thực hiện. Nội dung của pháp luật

phải chứa đựng nội dung, tinh thần của đạo đức. Ngược lại, pháp luật củng cố, bảo

vệ những tư tưởng, quan điểm, quy tắc đạo đức phù hợp với lợi ích của giai cấp

thống trị, phù hợp sự phát triển của xã hội ngày một văn minh. Pháp luật hạn chế,

loại trừ nhũng quy định đạo đức không phù hợp đi ngược với lợi ích của giai cấp

thống trị, với tiến bộ xã hội. Đồng thời, pháp luật góp phần hình thành những quan

điểm, quy tắc đạo đức tiến bộ phù hợp xã hội văn minh. Không chỉ có pháp luật, nhà

nước cũng luôn có ý thức giữ gìn đạo đức, giữ gìn thuần phong mỹ tục của dân tộc.

Thực tiễn đã chứng minh, đạo đức và pháp luật sẽ phát huy vai trò, tác dụng của

mình khi chúng có sự kết hợp chặt chẽ với nhau, tác động cùng chiều, hỗ trợ cho

nhau trong quản lý đời sống xã hội.

3. Tại sao nói bản chất của pháp luật vừa mang tính giai cấp, vừa mang tính

xã hội sâu sắc?

Trả lời

60 câu hỏi đáp, tình huống pháp luật cho học sinh trung học phổ thông

4

Bản chất pháp luật là một thể thống nhất bao gồm hai mặt – hai phương diện cơ

bản: phương diện giai cấp và phương diện xã hội hay thường được gọi là tính giai

cấp và tính xã hội. Hai phương diện này có quan hệ mật thiết, phụ thuộc, tác động

lẫn nhau và cả hai đều mang tính tất yếu khách quan.

Bản chất của pháp luật là vấn đề thuộc về những dấu hiện bên trong của pháp

luật, những mục đích của điều chỉnh pháp luật, pháp luật đó bảo vệ những lợi ích

của ai v.v… Pháp luật ngoài việc thể hiện ý chí nhà nước của giai cấp thống trị, là

công cụ của nhà nước ra còn có vai trò và giá trị xã hội to lớn, không chỉ là sản

phẩm thuần túy của nhà nước.

Về tính giai cấp của pháp luật

Việc phân tích nguồn gốc của pháp luật đã chứng tỏ, pháp luật ra đời trước hết

từ nhu cầu bảo vệ lợi ích của giai cấp thống trị trong xã hội có giai cấp, thể hiện ý

chí của giai cấp thống trị. Trong xã hội có đối kháng giai cấp, pháp luật phản ánh

tương quan lực lượng giữa các giai cấp, sự thỏa hiệp giữa các giai cấp, các nhóm,

các tập đoàn có lợi ích đối lập nhau. Vì vậy, xét về bản chất, pháp luật luôn mang

tính giai cấp sâu sắc. Tính giai cấp của pháp luật được thể hiện ở sự phản ánh ý chí

nhà nước của giai cấp thống trị xã hội trong hệ thống các văn bản pháp luật, các hoạt

động áp dụng pháp luật của nhà nước.

Pháp luật mang bản chất giai cấp sâu sắc vì pháp luật do nhà nước, đại diện cho

giai cấp cầm quyền ban hành và bảo đảm thực hiện. Tính giai cấp của pháp luật biểu

hiện ở các điểm sau đây:

– Pháp luật là những quy tắc thể hiện ý chí của giai cấp thống trị. Giai cấp nào

nắm quyền lực Nhà nước thì trước hết ý chí của giai cấp đó được phản ánh trong

pháp luật.

Ví dụ: Trong Nhà nước tư sản, pháp luật trước hết phản ánh ý chí của giai cấp

tư sản. Trong nhà nước ta, pháp luật thể hiện ý chí của giai cấp công nhân và đồng

thời là ý chí của nhân dân lao động, đại diện đa số người trong xã hội.

Các quy phạm pháp luật do nhà nước ban hành phù hợp với ý chí của giai cấp

cầm quyền nhằm định hướng cho xã hội, giữ gìn trật tự xã hội, bảo vệ quyền và lợi

ích của nhà nước. Vi phạm pháp luật là xâm hại đến lợi ích của nhà nước – lợi ích

của giai cấp cầm quyền. Trong những trường hợp đó, nhà nước sẽ sử dụng quyền

lực có tính cưỡng chế để buộc người vi phạm phải chấm dứt hành vi trái pháp luật.

60 câu hỏi đáp, tình huống pháp luật cho học sinh trung học phổ thông

5

Bản chất giai cấp là biểu hiện chung của bất kỳ kiểu pháp luật nào. Tuy nhiên,

mỗi kiểu pháp luật lại có biểu hiện riêng của nó.

Ví dụ:

– Pháp luật chủ nô công khai quy định quyền lực vô hạn của chủ nô và tình

trạng vô quyền của nô lệ;

– Pháp luật phong kiến công khai quy định đặc quyền, đặc lợi của vua, chúa,

địa chủ phong kiến, cũng như quy định các chế tài hà khắc dã man để đàn áp nôn

dân, những người nô lệ;

– Pháp luật tư sản mặc dù quy định cho nhân dân được hưởng các quyền tự do,

dân chủ, nhưng về cơ bản vẫn thể hiện ý chí và phục vụ cho lợi ích của giai cấp tư

sản;

– Pháp luật xã hội chủ nghĩa mang bản chất của giai cấp công nhân, mà đại

diện là nhà nước của nhân dân lao động. Mọi người đều được sống tự do, bình

đẳng, bảo đảm thực sự dân chủ và công bằng xã hội…

Về tính xã hội của pháp luật

Bên cạnh tính giai cấp, pháp luật còn có giá trị xã hội rất to lớn. Thuộc tính xã

hội là một thuộc tính khách quan, tất yếu và phổ biến của pháp luật. Điều đó có

nghĩa, pháp luật vừa là sự thể hiện ý chí và bảo vệ lợi ích của giai cấp thống trị xã

hội, vừa là công cụ ghi nhận, bảo vệ lợi ích của các giai cấp, các tầng lớp khác. Để

duy trì sự ổn định và phát triển của xã hội, nhà nước phải quan tâm đến ý chí và lợi

ích của các giai cấp, các tầng lớp khác trong xã hội, phải giải quyết các vấn đề phát

sinh trong xã hội như: tội phạm, thất nghiệp, tệ nạn xã hội, môi trường…

Pháp luật mang bản chất xã hội vì pháp luật bắt nguồn từ xã hội, do các thành

viên của xã hội thực hiện, vì phát triển của xã hội. Các quy phạm pháp luật bắt

nguồn từ thực tiễn đời sống xã hội, phản ánh những nhu cầu, lợi ích của các giai cấp

và các tầng lớp trong xã hội, được các cá nhân, các cộng đồng dân cư, các tầng lớp

khác nhau trong xã hội chấp nhận, coi là chuẩn mực, là quy tắc xử sự chung. Từ đó,

pháp luật trở thành thước đo của hành vi con người, là công cụ kiểm nghiệm các quá

trình, các hiện tượng xã hội.

Các quy phạm pháp luật được thực hiện trong thực tiễn đời sống xã hội vì sự

phát triển của xã hội. Các hành vi xử sự của cá nhân, tổ chức, cộng đồng dân cư phù

60 câu hỏi đáp, tình huống pháp luật cho học sinh trung học phổ thông

6

hợp với những quy định của pháp luật làm cho xã hội phát triển trong vòng trật tự,

ổn định, quyền và lợi ích hợp pháp luật của mỗi người đều được tôn trọng.

Tuy nhiên, giá trị xã hội của các kiểu pháp luật khác nhau rất khác nhau: không

thể so sánh giá trị của pháp luật chủ nô với pháp luật tư sản hoặc pháp luật xã hội

chủ nghĩa, nhưng nhìn tổng thể thì pháp luật chủ nô cũng đóng vai trò vô cùng quan

trọng trong quá trình tiến hóa của xã hội. Cùng với sự phát triển lịch sử của pháp

luật giá trị xã hội của pháp luật ngày càng tăng lên, đặt biệt là đối với pháp luật xã

hội chủ nghĩa.

Tóm lại: pháp luật là một hiện tượng vừa mang tính giai cấp lại vừa thể hiện

tính xã hội. Hai thuộc tính này có mối liên hệ mật thiết với nhau, tác động lẫn nhau.

Do những điều kiện khách quan và chủ quan, sự thể hiện tính giai cấp và tính xã hội

của pháp luật có khác nhau trong các kiểu nhà nước.

4. Sống với nhau được gần 10 năm, nhưng bà H luôn phải nhẫn nhục trước

ông chồng vũ phu, nóng tính và hay chửi bới, đánh đập vợ con. Sự việc gần đây

nhất, do không đồng ý trước việc bà H dồn tiền mua cho con gái một cái xe đạp

để đi học, ông P đánh bà gẫy tay. Biết chuyện, mấy chị em trong Hội liên hiệp

phụ nữ xã khuyên bà H nên biết dùng pháp luật để bảo vệ quyền và lợi ích hợp

pháp của mình. Đề nghị cho biết vai trò của pháp luật trong đời sống xã hội đối

với mỗi công dân?

Trả lời

Pháp luật có vai trò quan trọng trong đời sống xã hội. Đối với mỗi công dân,

pháp luật là phương tiện để công dân thực hiện quyền, nghĩa vụ và lợi ích hợp pháp

của mình.

Ở nước ta, các quyền con người về chính trị, kinh tế, dân sự, văn hóa và xã hội

được tôn trọng, được thể hiện ở các quyền công dân, được quy định trong Hiến pháp

và luật. Hiến pháp quy định các quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân; các luật về

dân sự, hôn nhân và gia đình, thương mại, thuế, đất đai, giáo dục… cụ thể hóa nội

dung, cách thức thực hiện các quyền của công dân trong từng lĩnh vực cụ thể.

Như vậy, thông qua các quy định trong các luật và văn bản dưới luật, pháp luật

xác lập quyền của công dân đồng thời cũng quy định các nghĩa vụ của công dân

60 câu hỏi đáp, tình huống pháp luật cho học sinh trung học phổ thông

7

trong các lĩnh vực của đời sống xã hội. Căn cứ vào các quy định của pháp luật, công

dân thực hiện các quyền và nghĩa vụ của mình.

Mặt khác pháp luật là phương tiện để công dân bảo vệ các quyền và lợi ích hợp

pháp của mình thông qua các luật về hành chính, hình sự, tố tụng, trong đó quy định

thẩm quyền, nội dung, hình thức, thủ tục giải quyết các tranh chấp, khiếu nại và xử lí

các vi phạm pháp luật xâm hại quyền và lợi ích hợp pháp của công dân.

Mọi hành vi xâm phạm đến các quyền và lợi ích hợp pháp, lợi ích chính đáng

của công dân đều bị xử lý nghiêm minh. Pháp luật không chỉ quy định các quyền,

nghĩa vụ pháp lý của công dân mà còn quy định cơ chế pháp lý, các quy định pháp

luật, trình tự thủ tục để thực hiện các quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của

công dân. Các quyền và lợi ích chính đáng của công dân được pháp luật quy định,

bảo vệ trong tất cả các lĩnh vực quan hệ xã hội.

5. H (22 tuổi) bị tâm thần từ nhỏ. Trong một lần phát bệnh, H đã đánh gãy

tay em Q ở gần nhà gây tổn hại sức khỏe 30% cho em. Xin hỏi: hành vi của H có

phải là vi phạm pháp luật hình sự không?

Trả lời

Căn cứ vào khái niệm Tội phạm do Bộ Luật hình sự quy định thì vi phạm pháp

luật hình sự phải có đầy đủ các dấu hiệu cơ bản sau đây:

– Là hành vi trái pháp luật được quy định trong Bộ Luật hình sự

– Do người có năng lực trách nhiệm hình sự thực hiện

– Người vi phạm phải có lỗi cố ý hoặc vô ý

– Xâm phạm, gây thiệt hại cho những quan hệ xã hội được pháp luật hình sự

bảo vệ

Trong trường hợp này, H đã thực hiện hành vi trái pháp luật, làm tổn hại đến

sức khỏe của em Q. Tuy nhiên, H bị tâm thần từ nhỏ và thực hiện hành vi gây

thương tích khi đang phát bệnh. Điều đó có nghĩa H thực hiện hành vi trái pháp luật

trong tình trạng mà anh ta không nhận thức và điều khiển được hành vi của mình.

Pháp luật hình sự Việt Nam coi tình trạng của H là không có năng lực trách

nhiệm hình sự. Cụ thể, Khoản 1, Điều 13, Bộ luật hình sự quy định: “Người thực

hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội trong khi đang mắc bệnh tâm thần hoặc một

60 câu hỏi đáp, tình huống pháp luật cho học sinh trung học phổ thông

8

Source: https://laodongdongnai.vn
Category: Việc Làm