Làm rõ tính dân tộc trong 8 câu thơ đầu bài thơ “Việt Bắc” của Tố Hữu – https://laodongdongnai.vn

Làm rõ tính dân tộc trong 8 câu thơ đầu bài thơ “Việt Bắc” của Tố Hữu

• Mở bài:

+ Tố Hữu là nhà thơ tiêu biểu vượt trội cho khuynh hướng thơ trữ tình chính trị, là lá cờ đầu của thơ ca cách mạng Nước Ta. Việt Bắc là đỉnh điểm của thơ Tố Hữu và cũng là đỉnh điểm của thơ ca kháng chiến chống Pháp .
– 8 câu thơ đầu bài thơ Việt Bắc đã tái hiện niềm thương nỗi nhớ, cũng chính là niềm trăn trở chung của đồng bào ta trong lần chia tay lịch sử dân tộc .

• Thân bài:

1. Tính dân tộc trong thơ ca là gì?

– Tính dân tộc là những dấu ấn độc đáo, không lặp lại, biểu hiện những gì là bản sắc, là những nét riêng biệt đặc thù của một dân tộc. Tính dân tộc được hiểu là một đặc tính nhưng đồng thời cũng là thước đo giá trị của một tác phẩm văn học. Những tác phẩm văn chương lớn từ trước cho đến nay. Mà những tác phẩm vừa mang tính nhân loại, vừa mang tính dân tộc sâu sắc.

– Trong văn học, tính dân tộc được bộc lộ ở cả nội dung lẫn hình thức nghệ thuật và thẩm mỹ. Về nội dung, một tác phẩm mang tính dân tộc phải biểu lộ được những yếu tố hiện thực đời sống cách mạng nóng bỏng tương quan đến vận mệnh dân tộc, những tình cảm chính trị có sự gắn bó, hòa nhập với truyền thống lịch sử tình cảm và đạo lí của dân tộc, khát vọng và ý chí của một dân tộc. Về hình thức thẩm mỹ và nghệ thuật, tác phẩm đó tiếp thu một cách phát minh sáng tạo tinh hoa văn hóa truyền thống của dân tộc ( cách so sánh, ẩn dụ, hiện tượng kỳ lạ chuyển nghĩa, cách diễn đạt gần với ca dao dân ca ). Nếu hiểu như thế thì thơ Tố Hữu mang phong thái thẩm mỹ và nghệ thuật “ đậm đà truyền thống dân tộc ” .

2. Phân tích tính dân tộc đậm đà trong 8 câu thơ đầu bài thơ Việt Bắc:

* 4 câu đầu: Nỗi nhớ của người ở lại dành cho người ra đi:

– Bốn câu thơ đầu là lời ướm hỏi dạt dào tình cảm của người ở lại, khơi gợi kỉ niệm về một tiến trình đã qua, về khoảng trống nguồn cội nghĩa tình, bộc lộ tâm trạng nhớ thương, tình cảm gắn bó, thủy chung của quê nhà Việt Bắc, con người Việt Bắc dành cho người về xuôi. Ở đây, nhà thơ sử dụng thành công xuất sắc những hình ảnh đối đáp kiểu dân gian :

Mình về mình có nhớ ta
Mười lăm năm ấy thiết tha mặn nồng.

Khung cảnh chia tay bịn rịn giữa kẻ ở và người về. Cách xưng hô “ mình – ta ” : thân thiện thân thiện như trong ca dao. Điệp từ “ nhớ ” biểu lộ nỗi nhớ da diết, sâu nặng. Cách xưng hô “ mình – ta ” : thân thiện thân thiện như trong ca dao. Điệp cấu trúc “ mình về mình có nhớ ” : lời ướm hỏi, khơi gợi lại những kỉ niệm về “ mười lăm năm ấy thiết tha mặn nồng ”, về vạn vật thiên nhiên Việt Bắc nghĩa tình .
Người ở lại đặt câu hỏi tu từ “ Mình về mình có nhớ ta ” để nhắc nhớ người ra đi, gợi trong người ra đi những kỷ niệm về ” mười lăm năm ấy thiết tha mặn nồng ”. Mười lăm năm ấy được tính từ năm 1940 sau khởi nghĩa Bắc Sơn cho đến tháng 10.1954, là mười lăm năm “ Mình đây ta có đắng cay ngọt bùi ”, là mười lăm năm có phúc cùng hưởng, có họa cùng chia, mười lăm năm “ bát cơm chấm muối mối thù nặng vai ” … làm thế nào kể xiết biết bao ân tình. Bốn từ “ thiết tha mặn nồng ” cho thấy tình cảm giữa Việt Bắc và cán bộ thật thủy chung sâu nặng, keo sơn bền chặt. Có lẽ do đó nên nhà nghiên cứu Nguyễn Đức Quyền đã cho rằng : ” “ Mười lăm năm ấy ” không chỉ đo bằng thước đo thời hạn mà còn đo bằng thước đo tình cảm con người. Đó chính là thứ thuốc thử làm tăng thêm sự gắn bó keo sơn ” .

“Mình về mình có nhớ không?
Nhìn cây nhớ núi nhìn sông nhớ nguồn”

Lại một câu hỏi tu từ nữa Open. Lại là một lời nhắc nhớ, gợi thương. Về TP. Hà Nội rồi, thấy cây hãy nhớ đến núi rừng chiến khu, nhìn sông hãy nhớ đến suối nguồn Việt Bắc. Cách gợi nhắc như lời dặn dò kín kẽ mà chân thành : Việt Bắc là cội nguồn cách mạng, “ Quê hương cách mạng dựng nên Cộng hòa ”, là TT đầu não của cuộc kháng chiến. Câu thơ này phải chăng là sự vận dụng linh động và tài tình của nhà thơ Tố Hữu với câu tục ngữ “ Uống nước nhớ nguồn ”. Qua đó nhà thơ cũng nhắc nhớ những thế hệ con cháu phải biết hướng về gốc gác, về nơi bén rễ, về cái nôi cho ta hình hài .

⇒ Hai câu hỏi đều hướng về nỗi nhớ, một nỗi nhớ về thời gian “mười lăm năm”, một nỗi nhớ về không gian: sông, núi, nguồn. Đó là khoảng thời gian gắn bó biết bao kỉ niệm của người dân Việt Bắc với người lính.

* 4 câu sau: Tiếng lòng của người về xuôi mang bao nỗi nhớ thương, bịn rịn:

Tiếng ai tha thiết bên cồn
Bâng khuâng trong dạ, bồn chồn bước đi
Áo chàm đưa buổi phân ly
Cầm tay nhau biết nói gì hôm nay…

Bốn câu thơ là tiếng lòng của người cán bộ cách mạng về xuôi : tâm trạng bâng khuâng, bồn chồn đầy lưu luyến, bịn rịn của người kháng chiến so với cảnh và người Việt Bắc .
Từ láy “ bâng khuâng ” bộc lộ sự xao xuyến, “ bồn chồn ” bộc lộ sự không yên tâm trong dạ, không nỡ rời bước. Hình ảnh “ áo chàm ” chỉ người dân Việt Bắc thân thương đơn giản và giản dị. Cử chỉ “ cầm tay nhau ” thay lời nói chứa đầy cảm hứng. Không khí buổi chia tay thân tình, thân thiện, bịn rịn không muốn chia xa .
Lời người ở lại nhắn gửi tới người ra đi : Lời nhắn gửi được bộc lộ dưới hình thức những câu hỏi : nhớ về Việt Bắc cội nguồn quê nhà cách mạng, nhớ vạn vật thiên nhiên Việt Bắc, nhớ những địa điểm lịch sử dân tộc, nhớ những kỉ niệm ân tình …
Nếu như người Việc Bắc gửi theo bước chân của người miền xuôi với bao nhiêu nỗi nhớ thì trong lời đối đáp của người miền xuôi cũng đầy ắp những bâng khuâng tha thiết. Không sử dụng đại từ xưng hô “ mình ”, “ ta ” mà người xưng hô sử dụng đại từ “ ai ” để khẳng định chắc chắn trước hết là sự gắn bó với người ở lại. Ai hoàn toàn có thể là đại từ để hỏi nhưng ở đây đó chính là đại từ phiếm chỉ, rất gần cách nói của ca dao : “ Nhớ ai bồi hổi bồi hồi ” Tố Hữu sử dụng và khai thác triệt để sự biến hoá rất là linh diệu trong giá trị biểu cảm của từ “ ai ”. Một chữ “ ai ” của người về xuôi đủ làm xao xuyến lòng người tiễn đưa, đủ cho thấy người về xuôi yêu thương Việt Bắc đến chừng nào và hiểu nỗi niềm tha thiết của người Việt Bắc so với cách mạng, so với người miền xuôi. Một chữ “ ai ” làm xao động cả khoảng trống tiễn đưa. Phải chăng : “ Khi ta ở chỉ là nơi đất ở / Khi ta đi đất đã hóa tâm hồn ” .
Hai từ láy “ bâng khuâng ” và “ bồn chồn ” góp thêm phần làm tang thêm tâm trạng người ra đi. Tình thương nỗi nhớ như níu chân người ở lại “ Bước đi một bước lâu lâu lại ngừng ” để rồi “ cầm tay nhau biết nói gì thời điểm ngày hôm nay ”. Không biết nói gì phải chăng là vì có quá nhiều thứ để nói. Bao nhiêu ân tình, sắt son không thể nào dung ngôn từ để diễn đạt, đành phải gửi tâm tình qua cái năm tay thật chặt, thật lâu. “ Cầm tay ” là hình tượng của yêu thương đoàn kết. Chỉ cần cầm tay nhau thôi và hãy để hơi ấm nói lên toàn bộ, yêu thương, nhung nhớ, nghĩa tình sẽ ấm mãi như hơi ấm tay trao tay nhau lúc này. Dấu chấm lửng ở cuối câu như càng làm tang thêm cái tình cảm mặn nồng, dạt dào, vô tận. Nó như nốt lặng trong một khuôn nhạc mà ở đó tình cảm cứ ngân dài sâu lắng. Qua đó con người Nước Ta hiện lên thật đẹp với những phẩm chất tiêu biểu vượt trội cho phẩm chất dân tộc : ân tình, thủy chung, son sắt .

3. Đánh giá:

Về mặt nghệ thuật và thẩm mỹ, Tố Hữu đã vô cùng khôn khéo khi sử dụng thành công xuất sắc thể thơ lục bát – một thể thơ truyền thống cuội nguồn của dân tộc để diễn đạt tình cảm cách mạng. Từ xưa đến nay lục bát vốn là thể thơ dễ đi vào lòng người bởi âm điệu ngọt ngào vốn có của nó. Nếu dung để diễn đạt tình cảm thì không còn gì hay bằng. Hay hơn nữa nhà thơ đã khéo vận dụng lối đối đáp vốn là hình thức diễn ý quen thuộc trong ca dao dân ca .
Chính điều ấy đã làm cho bài thơ mang đậm âm hưởng ngọt nào và thấm đượm ý thức dân tộc. Bên cạnh đó ngôn từ là yếu tố góp một phần không nhỏ gợi lên cái hồn dân tộc của tác phẩm nói chung và tám câu thơ đầu nói riêng chính là ngôn từ. Ngôn ngữ thơ của Việt Bắc mềm mại và mượt mà, uyển chuyển đặc biệt quan trọng là cắp đại từ nhân xưng mình-ta vừa ngọt ngào lại vừa sâu lắng mà ta thường phát hiện trong những câu ca dao về tình yêu đôi lứa .

Tính dân tộc về mặt hình thức còn thể hiện qua hình ảnh. Đó là dáng núi hình song :” Nhìn cây nhớ núi, nhìn song nhớ nguồn”. Đó là hình ảnh chiếc áo chàm trong “buổi phân li”. Áo chàm là hình ản hoán dụ cho người dân Việt Bắc nghĩa tình nhưng cũng rất đỗi anh hùng. Những con người ấy là đại diện cho một dân tộc Việt Nam vừa hào hùng lại hào hoa: “Lưng mang gươm ta mềm mại bút hoa/Sống hiên ngang mà nhân ái chan hòa”.

Tính dân tộc không chỉ vô cùng thành công xuất sắc trên bình diện nghệ thuật và thẩm mỹ mà còn đậm nét qua nội dung, tư tưởng. Việt Bắc nói chung và tám câu thơ đầu nói riêng phản ánh đậm nét hình ảnh con người Nước Ta trong thời đại cách mạng ; đã đưa những tư tưởng tình cảm cách mạng hòa nhịp và tiếp nối truyền thống lịch sử ý thức, tình cảm đạo lý dân tộc .
Bằng tài hoa của một người nghệ sĩ và một trái tim luôn sục sôi ý chí cách mạng, Tố Hữu đã viết nên một bản tình ca, anh hùng ca đậm đà truyền thống dân tộc. Nghĩa tình sâu nặng của người kháng chiến so với chiến khu Việt Bắc, của quần chúng so với cách mạng trong thơ Tố Hữu là sự thừa kế tình cảm, đạo lý sống của con người Nước Ta “ Uống nước nhớ nguồn ”, ơn nghĩa thủy chung. Để rồi Việt Bắc đã thực sự trở thành một trong những bài ca không khi nào quên, không thể nào quên .

• Kết bài:

8 câu thơ đầu bài thơ Việt Bắc là dẫn chứng cho sự thành công xuất sắc của thơ Tố Hữu trong việc tích hợp hai yếu tố : Cách mạng và Dân tộc trong hình thức xinh xắn của thơ ca. Tính dân tộc là một trong những đặc thù điển hình nổi bật tạo ra sự phong thái thơ Tố Hữu. Thơ Tố Hữu mang vẻ đẹp của thơ ca truyền thống cuội nguồn nhưng vẫn mang đậm hồn thơ của thời đại cách mạng .

Source: https://laodongdongnai.vn
Category: Nông Thôn