Ai hưởng lợi từ những con đường mới tại nông thôn Việt Nam và tại sao?

Chị Nguyễn, 36 tuổi, chủ một hộ mái ấm gia đình ở xã Lương Sơn, tỉnh Tỉnh Lào Cai không có dự tính góp vốn đầu tư vào những loại cây cối có giá trị cao hơn dù biết rằng lúc bấy giờ đường sá được tái tạo, thuận tiện hơn nhiều cho việc trồng và bán mẫu sản phẩm. Chị lý giải rằng gần đây nhiều người nông dân địa phương có trồng keo nhưng họ phải mất vài năm mới thu hoạch được và bán lại cho những xí nghiệp sản xuất giấy làm nguyên vật liệu nguồn vào, nhưng chị không đợi được .
Chị Nguyễn nói : “ Người giàu họ có nhiều tiền nên họ chờ được. Chúng tôi ( là một hộ mái ấm gia đình ) chỉ có mức sống trung bình, chúng tôi không đủ sức góp vốn đầu tư dài hạn và quy mô lớn vào nông nghiệp như những người có điều kiện kèm theo hơn ” .
Một ý niệm thông dụng cho rằng mọi đối tượng người dùng không phân biệt giới tính đều được hưởng lợi như nhau từ mạng lưới hệ thống đường sá chất lượng, nhưng với chị Nguyễn thì không phải là như vậy. Đã có nhiều nghiên cứu và điều tra cho thấy, khi giao thông tốt hơn thì mở ra nhiều thời cơ kinh tế tài chính hơn, hoạt động giải trí y tế và giáo dục hiệu suất cao hơn góp thêm phần giảm nghèo. Thế nhưng, không có nhiều điều tra và nghiên cứu để vấn đáp câu hỏi ai là người thực sự được hưởng lợi khi mạng lưới hệ thống giao thông đươc cải tổ và liên kết tốt hơn .

Báo cáo đánh giá tác động của Dự án Giao thông nông thôn 3, một dự án do Ngân hàng Thế giới tài trợ, đặt vấn đề ai sẽ được hưởng lợi từ hệ thống đường sá tốt hơn và tìm hiểu lý do tại sao một số nhóm vẫn bị bỏ lại phía sau. Đây là một trong những dự án giao thông nông thôn quy mô lớn ở Việt Nam, thực hiện cải tạo tới 3.100 km đường và bảo trì hơn 19.000 km đường giao thông nông thôn trải khắp 33 tỉnh miền Bắc và miền Trung Việt Nam trong khoảng thời gian từ năm 2008 đến năm 2015. Các nhà nghiên cứu đã kết hợp phân tích định lượng các số liệu điều tra quốc gia tiến hành với 509 hộ gia đình trong vùng dự án và phỏng vấn chuyên sâu và thảo luận nhóm tập trung ở ba tỉnh.

Nghiên cứu cho thấy quyền lợi kinh tế tài chính được phân loại rõ ràng theo giới tính. Đường sá được cải tổ giúp thôi thúc kinh doanh nông sản cho tổng thể mọi người, nhưng mức độ ngày càng tăng ở những hộ mái ấm gia đình có chủ hộ là phái mạnh cao hơn đáng kể, thậm chí còn đến hơn hai lần. Đồng thời, sản lượng cây xanh cũng chỉ tăng ở những hộ do phái mạnh làm chủ .

Ethnic women working on a farm in Luong Son, Lao Cai Province.

Tại sao lại như vậy? Có một số nguyên nhân chính. Thứ nhất, các hộ gia đình có chủ hộ là phụ nữ thường bị hạn chế về số lượng lao động vì hầu hết trụ cột của những gia đình này là phụ nữ góa chồng hoặc phụ nữ độc thân. Một khi lao động còn được coi là đầu vào sản xuất chính thì bớt đi một người trong độ tuổi lao động đồng nghĩa với khó khăn tăng thêm trong việc tăng sản lượng trồng trọt.

Thứ hai, thu nhập mất đi do có ít lao động hơn hoàn toàn có thể tạo ra rào cản kinh tế tài chính khi họ muốn lan rộng ra sản xuất. Một mái ấm gia đình hoàn toàn có thể tăng quy mô sản xuất và / hoặc thu nhập bằng cách thuê máy móc để sản xuất và chuyên chở sản phẩm & hàng hóa, hoặc quy đổi từ cây lúa sang những loại cây có giá trị cao hơn như keo, quế hoặc cam. Tuy nhiên, những kế hoạch này yên cầu vốn góp vốn đầu tư khởi đầu lớn và phải mất vài tháng, thậm chí còn nhiều năm mới đem lại hiệu quả. Thông thường, những mái ấm gia đình mà người phụ nữ phải đảm đương vai trò chủ hộ sẽ không có đủ vốn liếng và thời hạn thiết yếu .
Những phát hiện này cho thấy rằng tăng cấp đường là quan trọng nhưng hoàn toàn có thể điều đó chưa đủ để cải tổ sinh kế cho tổng thể mọi người dân nông thôn. Để cả hai giới hoàn toàn có thể tận dụng đồng đều những thời cơ kinh tế tài chính mới tạo ra, cần có những chương trình hỗ trợ được cho phép mọi người tiết kiệm ngân sách và chi phí và vay vốn cũng như tăng trưởng những kỹ năng và kiến thức kinh doanh thương mại cơ bản. Một dự án Bất Động Sản do Ngân hàng Phát triển Châu Á Thái Bình Dương tương hỗ phụ nữ địa phương tiếp cận thời cơ thu nhập mới đến từ con đường mới xây ở tỉnh Đồng Tháp cho thấy cách tiếp cận này có hiệu suất cao. Những phụ nữ được tương hỗ huấn luyện và đào tạo tăng trưởng kinh doanh thương mại có thu nhập trung bình hàng tháng tăng 33 %, còn những người được tương hỗ tìm việc làm có thu nhập tăng hơn gấp đôi .
Về nguyên tắc, việc phối hợp góp vốn đầu tư vào giao thông và những chương trình hỗ trợ sẽ tạo ra tác động ảnh hưởng lớn hơn hẳn so với khi chúng được tiến hành riêng không liên quan gì đến nhau. Những chương trình can thiệp bảo vệ rằng quyền lợi đến từ những con đường mới sẽ đến được với nhiều người hơn, đặc biệt quan trọng là những nhóm yếu thế. Ngược lại, những con đường tốt là điều kiện kèm theo cần để những can thiệp này được triển khai thành công xuất sắc .

Trong thực tế, thách thức lớn nhất luôn nằm ở sự phối hợp. Các dự án đầu tư giao thông và tiếp cận tài chính hoặc các chương trình đào tạo kĩ năng kinh doanh thường do nhiều cơ quan quản lý, họ có thể không đủ chức năng hoặc thiếu động lực để phối hợp triển khai các chương trình này. Đây chính là lúc mà các tổ chức như Ngân hàng Thế giới có thể thể hiện vai trò bằng cách tạo các động lực và thúc đẩy phối hợp liên ngành trong các dự án cơ sở hạ tầng quy mô lớn. Đây cũng là những dự án Ngân hàng Thế giới thường hỗ trợ thực hiện ở các nước đối tác.

Bài học kinh nghiệm

Ngân sách chi tiêu dành cho giao thông, một ngành tăng trưởng trọng điểm, thường rất lớn, điều quan trọng là phải bảo vệ phân chia công minh những quyền lợi mà những dự án Bất Động Sản giao thông đem lại, mở màn bằng ba cách :

  • Tìm hiểu xem ai là người được hoặc không được hưởng lợi từ việc cải tạo nâng cấp đường và tại sao: Xác định các hộ gia đình không thể tận dụng được lợi ích khi đường sá tốt hơn và cần lồng ghép nội dung về những khó khăn mà họ gặp phải vào trong thiết kế dự án.
  • Xác định các chương trình bổ trợ có thể tháo gỡ những vướng mắc khác của các hộ gia đình yếu thế hơn: Tạo điều kiện tiếp cận tín dụng và tổ chức đào tạo nâng cao kỹ năng có thể giúp giải quyết những khó khăn này.
  • Điều phối các chương trình cải tạo nâng cấp đường sá đi kèm với các can thiệp bổ sung: Các tổ chức phát triển như Ngân hàng Thế giới có thể thúc đẩy hoạt động điều phối liên ngành.

Để biết thêm thông tin chi tiết cụ thể về nhìn nhận ảnh hưởng tác động của Dự án Giao thông nông thôn 3, hãy xem báo cáo giải trình dành cho công chúng và báo cáo giải trình kỹ thuật vừa đủ. Báo cáo này được thực thi bởi Chương trình Nghiên cứu Đổi mới về Giới ở Đông Á và Thái Bình Dương ( EAPGIL ) dưới sự tương hỗ của Quỹ Bảo vệ Bình đẳng Giới ( Umbrella Facility for Gender Equality ) phối hợp với Bộ Ngoại giao và Thương mại nước Australia .