Tại sao khoa học hiện đại ra đời từ phương Tây? :: Suy ngẫm & Tự vấn :: https://laodongdongnai.vn
Tại sao khoa học hiện đại ra đời tại phương Tây? Vì khoa học là một trong những động lực chủ yếu của nền văn minh công nghiệp, nên câu hỏi đó cũng liên quan với sự ra đời của của chủ nghĩa tư bản và văn minh phương Tây.
Bạn đang đọc: Tại sao khoa học hiện đại ra đời từ phương Tây? :: Suy ngẫm & Tự vấn :: https://laodongdongnai.vn
Nhiều nhà khoa học đã nỗ lực tìm kiếm câu vấn đáp, với những triết lý được chia thành hai nhóm chính : những triết lý văn hóa truyền thống và những triết lý cấu trúc ( hoặc những triết lý duy vật ) .Cuối những năm 1930, Needham là người tiên phong đưa ra câu hỏi, Tại sao khoa học văn minh được ý tưởng tại phương Tây, chứ không phải tại Trung Quốc hoặc Ấn Độ ?, và ông mở màn điều tra và nghiên cứu về lịch sử vẻ vang khoa học và công nghệ tiên tiến Trung Quốc thời tiền tân tiến .Và rồi, tuy đạt nhiều thành tựu trong nghành sâu xa, với việc hoàn thành xong bộ sách Khoa học và Văn minh Trung Quốc đồ sộ gồm bảy tập với hàng ngàn trang, ông lại trọn vẹn bỏ quên câu hỏi quan thiết khởi đầu .Nhưng thật như mong muốn là những nhà khoa học vẫn liên tục tìm kiếm câu vấn đáp cho Câu hỏi lớn, với ý niệm đúng đắn rằng, nó không chỉ giúp tất cả chúng ta khám phá quá khứ, mà còn góp thêm phần khuynh hướng tương lai .Một số học giả cho rằng, hai thắc mắc tại sao khoa học Open tại phương Tây và tại sao khoa học không Open tại Trung Quốc không trọn vẹn tương đương nhau. Số khác thì phủ nhận Câu hỏi lớn, khi xem phương Tây chỉ suôn sẻ “ trúng số độc đắc ” .Trong khi đó, nhiều học giả vẫn liên tục tranh luận về câu hỏi của Needham, đặc biệt quan trọng qua những nghiên cứu và điều tra so sánh giữa phương Tây và Trung Quốc hoặc Ấn Độ. Các nghiên cứu và điều tra đó khác nhau về thực chất của những yếu tố then chốt quyết định hành động sự ra đời của khoa học văn minh và được phân thành hai nhóm chính : những kim chỉ nan văn hóa truyền thống và những kim chỉ nan cấu trúc ( hoặc những kim chỉ nan duy vật ) .Điển hình cho những cố gắng nỗ lực xem những thành tố văn hóa truyền thống là yếu tố quyết định hành động sự tăng trưởng hoặc ngưng trệ khoa học trong những xã hội khác nhau là cuốn sách nổi tiếng Sự tăng trưởng của khoa học tân tiến buổi bắt đầu :Thế giới Hồi giáo, Trung Quốc và phương Tây của Toby Huff, nhà xã hội học Mỹ, năm 1993. Trong khi đó, nổi bật cho những kim chỉ nan cấu trúc, xem những yếu tố sinh thái xanh và những cấu trúc chính trị và xã hội được tăng trưởng trên đó đóng vai trò nền tảng, là tác phẩm Địa lý của khoa học của Harold Dorn ( 1991 ), những khu công trình của Lang ( 1997 – 1998 ) và cuốn Bí ẩn của phương Tây của Cosandey ( bản tiếng Pháp năm 1997 ) .Chúng ta hoàn toàn có thể thấy tiếp cận văn hóa truyền thống của Huff có nguồn gốc từ tận Max Weber ; trong khi tiếp cận cấu trúc của Dorn, Lang hoặc Cosandey xuất phát từ vấn đề của Friedrich Engels, đồng tác giả của chủ nghĩa xã hội khoa học .Và như vậy cuộc tranh luận tầm cỡ cách đây hơn một thế kỷ về nguyên do cơ bản của những đổi khác văn hóa truyền thống và xã hội vẫn còn nóng nực tính thời sự trong những điều tra và nghiên cứu văn minh về sự Open của nền văn minh công nghiệp và hậu công nghiệp .
Các lý thuyết văn hóa:
Theo hướng nghiên cứu và điều tra này, tiếp cận văn hóa truyền thống về sự khác nhau giữa văn minh phương Đông và văn minh phương Tây đặt trọng tâm vào những giá trị và hệ đức tin. Theo đó châu Âu có những giá trị và đức tin dẫn tới sự ra đời của khoa học văn minh .Trong khi Trung Quốc có hệ giá trị và đức tin dẫn tới những nghành văn hóa truyền thống khác, ví dụ điển hình văn chương, và ngưng trệ sự tăng trưởng của khoa học. Người khởi xướng cho cách nhìn nhận này là Max Weber, với tác phẩm nổi tiếng Nền đạo đức Tin Lành và ý thức của chủ nghĩa tư bản ( bản tiếng Việt đã được NXB Tri Thức phát hành năm 2008 ) .Cách lý giải thường thấy nhất của phe phái này về sự chậm chân của Trung Quốc trên con đường hiện đại hóa văn hóa truyền thống và xã hội, trong đó có khoa học, là Khổng giáo không thích hợp với việc theo đuổi kiến thức và kỹ năng và chân lý .Trong tác phẩm Văn minh và nền hành chính Nước Trung Hoa, do Đại học Yale, Mỹ, xuất bản năm 1964, Etience Balazs viết : “ nguyên do ngưng trệ đa phần có vẻ như là khoảng trống tri thức của đạo Khổng trọn vẹn không thuận tiện cho bất kỳ một tìm tòi thử nghiệm nào, cho bất kể một sự thay đổi nào, hoặc cho sự tự do tư tưởng ” .Cho đến gần đây, ngay những học giả người Hán cũng tâm lý như vậy. Chẳng hạn năm 1998, Giáo sư Chen-Lu Tsou, quản trị Hội hóa sinh Trung Quốc, viết trên tạp chí Khoa học khét tiếng của Hội văn minh khoa học Mỹ rằng, sự kém cỏi của khoa học Trung Quốc là do những căn nguyên văn hóa như Khổng giáo hoặc Đạo giáo .Ông viết : “ Một trong những nền tảng của Khổng giáo, nhu yếu biết danh phận của mình trong xã hội, đã tạo ra tính liên tục của văn minh Nước Trung Hoa qua những triều đại khác nhau. Nhưng tư tưởng danh phận đối nghịch với sự tò mò và tính phát minh sáng tạo, và tôi cho rằng ảnh hưởng tác động của Khổng giáo lý giải tại sao chưa khi nào Trung Quốc mạnh về khoa học, nhất là khoa học trừu tượng ” .Mới nhất là quan điểm của Dương Chấn Ninh, nhà khoa học Mỹ gốc Hoa từng đọat giải Nobel vật lý, đưa ra năm 2004, xem văn hóa truyền thống Trung Quốc, trong đó có Kinh Dịch, là căn nguyên của sự lỗi thời. Cùng lúc đó, tiếp cận văn hóa truyền thống cũng lý giải nguyên do trỗi dậy của châu Âu nằm ở ảnh hưởng tác động của Thiên Chúa giáo, nhất là đạo Tin Lành, ở pháp chế La Mã hoặc niềm tin Hy Lạp .Một yếu tố mà tiếp cận văn hóa truyền thống phải đối lập là đa phần giới khoa học xã hội không xem văn hóa truyền thống là tập hợp không bao giờ thay đổi những tư tưởng và những qui phạm được đặt lên một xã hội. Văn hóa gồm có những hình tượng và những tư tưởng được dùng một cách tinh lọc và phát minh sáng tạo để tương thích với nhu yếu của những nhóm xã hội khác nhau .Đó là đặc trưng tiếp biến của văn hóa truyền thống. Nếu những học giả Trung Hoa muốn tăng trưởng khoa học, chỉ riêng triết học và tôn giáo không hề cản bước họ. Trên trong thực tiễn, tại châu Âu, giáo lý và những định chế Thiên Chúa giáo cản trở khoa học không kém gì Khổng giáo, mà việc đưa Bruno lên giàn thiêu hoặc buộc Galileo từ bỏ niềm tin trước tòa án nhân dân tôn giáo chỉ là số ít những trường hợp nổi bật .Sự khác nhau nằm ở chỗ, giới khoa học châu Âu có động lực can đảm và mạnh mẽ để tìm ra những lối thoát thích hợp. Chẳng hạn họ công bố nghiên cứu và điều tra khoa học để mày mò sự phát minh sáng tạo tối cao, tổng thể chỉ nhằm mục đích sáng danh Thiên Chúa ! Vậy tại sao họ lại có động lực đó ?Hiểu rõ điều đó với tư cách người đi sau, nên tuy lan rộng ra quan điểm của Weber về ảnh hưởng tác động của tôn giáo khi viết :“ sự thành công xuất sắc của khoa học tân tiến tại phương Tây, và sự không thành công xuất sắc trong những nền văn minh khác, cần được xử lý bằng việc nghiên cứu và điều tra những nghành nghề dịch vụ phi khoa học của văn hóa truyền thống như pháp luật, tôn giáo, triết học, thần học và những gì tựa như ”, nhưng Huff đã khôn ngoan lựa chọn giải pháp khác .Giữa một biến số độc lập ( văn hóa truyền thống ) và một biến số nhờ vào ( sự Open của khoa học tân tiến ), ông chọn một biến số trung gian có sức tác động ảnh hưởng can đảm và mạnh mẽ là cấu trúc xã hội : đó là sự tăng trưởng của những định chế chí ít cũng tự chủ một phần, trong đó những yên cầu trí tuệ hoàn toàn có thể Open mà không bị thế quyền hoặc thần quyền ngăn cản .Quả thật tại châu Âu, những thành phố tương đối tự chủ và những trường ĐH với đặc trưng trí tuệ riêng không liên quan gì đến nhau, có sự tự do nhất định so với nhà nước, là một đặc trưng điển hình nổi bật ; và một số ít thành phố như vậy sống sót cho đến tận thời nay, ví dụ điển hình tiểu quốc Monaco .Nhưng tại sao những định chế như vậy tăng trưởng tại châu Âu Thiên Chúa giáo mà không Open tại Trung Đông Hồi giáo hoặc Trung Quốc Khổng giáo ? Huff lại đưa ra cách lý giải văn hóa truyền thống, khi xem triết học và thần học là lời giải đáp sau cuối .Tại châu Âu, quốc tế được xem là có trật tự, thậm chí còn cơ giới ; và con người hoàn toàn có thể khám phá tự nhiên và kiểm soát và điều chỉnh xã hội qua lý trí. Nguồn gốc của đức tin đó nằm ở truyền thống lịch sử khoa học và triết học Hy Lạp, pháp luật La Mã và thần học Thiên Chúa giáo .
Ngược lại, luật pháp Hồi giáo ngăn ngừa sự ra đời của các định chế độc lập có thể đưa ra các yêu cầu duy lý, vì tại đó, chỉ các giáo sĩ mới được bàn về pháp luật. Với Trung Quốc, Huff cũng cho rằng các “phương thức tư duy” đặc trưng cho Khổng giáo hoặc Đạo giáo không hề khuyến khích sự tự phủ định biện chứng để tìm tòi chân lý mới.
Ông cũng phê phán cách giáo dục “ cắt dán ” và sự thừa nhận không phê phán những chân lý và niềm tin cổ xưa, xem đó là một yếu tố phản tiến bộ. Đó là sự phê phán trọn vẹn đúng mực. Nhưng đến đây thì một câu hỏi mới nan giải hơn lại Open : Vậy tại sao Khổng giáo thống trị văn hóa truyền thống Trung Hoa ?Cần nhấn mạnh vấn đề rằng, tuy Huff và những học giả đồng quan điểm chưa giải đáp được câu hỏi vừa nêu, điều đó không có nghĩa cách lý giải dựa trên sự độc lạ văn hóa truyền thống là ý niệm sai lầm đáng tiếc .Tuy nhiên nếu chỉ dừng ở những kim chỉ nan văn hóa truyền thống mà không đi tới những kim chỉ nan cấu trúc hoặc duy vật, là những kim chỉ nan hoàn toàn có thể lý giải nguyên do của sự độc lạ đó, tất cả chúng ta vẫn chưa đi tới câu vấn đáp tối hậu cho Câu hỏi lớn của Needham .Tại sao lại cần những kim chỉ nan cấu trúc hoặc duy vật ? Để vấn đáp, hãy thử nêu một vài câu hỏi khác. Chẳng hạn, tại sao người Lạc Việt, chứ không phải người Mông Cổ, ý tưởng nghệ thuật và thẩm mỹ rối nước ? Ngược lại, tại sao người Mông Cổ, chứ không phải người Lạc Việt, ưa thích những bài ca du mục ?Câu vấn đáp thật đơn thuần theo quan điểm duy vật lịch sử vẻ vang : Suy cho đến cùng, sống sót xã hội quyết định hành động ý thức xã hội chứ không phải ngược lại .Không phải đạo đức Tin Lành là chất xúc tác chính cho sự Open của chủ nghĩa tư bản, như Weber ý niệm, mà chính chủ nghĩa tư bản đã giúp những tư tưởng Tin Lành nẩy sinh và tăng trưởng ; đến lượt mình, những tư tưởng đó lại góp thêm phần thôi thúc thêm cho sự tăng trưởng tư bản chủ nghĩa .Người viết bài này kỳ vọng sẽ có dịp trình diễn về những sai lầm đáng tiếc của Max Weber trong việc tích lũy số liệu và lập thuyết trong tác phẩm Nền đạo đức Tin Lành và ý thức của chủ nghĩa tư bản ; cũng như lý giải sức sống lâu bền của một ý niệm thực ra không chỉnh ( sự tự tôn văn hóa truyền thống và lý tưởng hóa chủ nghĩa tư bản là hai trong số bốn nguyên do cơ bản ) .
Các lý thuyết cấu trúc:
Các triết lý cấu trúc hoặc duy vật xem nguyên do Open khoa học văn minh tại Tây Âu và sự vắng mặt tại Trung Quốc, Ấn Độ hoặc Trung Đông nằm ở những yếu tố sinh thái xanh, xã hội, kinh tế tài chính và chính trị của những vùng địa lý rất khác nhau đó. Tất nhiên hệ giá trị và đức tin cũng tương quan với những điều kiện kèm theo sinh thái xanh, cấu trúc xã hội hoặc những thể chế chính trị và kinh tế tài chính .Tuy nhiên nếu quan điểm văn hóa truyền thống xem hệ giá trị và đức tin là yếu tố khởi đầu ; thì quan điểm duy vật xuất phát từ những điều kiện kèm theo vật chất và những định chế được cấu trúc để ảnh hưởng tác động lên hệ giá trị và đức tin, vốn chỉ Open khi con người tổ chức triển khai nhau lại để thích ứng với một khoảng trống sống sót mang tính vật chất đơn cử .Để tránh những tranh cãi không thiết yếu về vai trò của phương Đông trong khoa học và công nghệ tiên tiến như ý tưởng thông số đếm tại Ấn Độ hoặc tìm ra thuốc súng, la bàn, giấy viết và kỹ thuật in tại Trung Quốc, thứ nhất cần định nghĩa khái niệm “ khoa học văn minh ” .
Khái niệm khoa học hiện đại:
Theo Graeme Lang ở Đại học Hồng Công, một cách để giới thuyết khái niệm xuất phát từ nhận thức luận của khoa học : khoa học tân tiến được xem như một cách để ‘ khám phá ” quốc tế và một mạng lưới hệ thống tự phủ định của những học thuyết và những mày mò thu được khi theo đuổi nhận thức luận đó .Cách thức tìm hiểu và khám phá và mạng lưới hệ thống những triết lý đó gồm có những thành phần như sau : 1 ) Các quan sát và thực nghiệm hướng tới sự tìm hiểu và khám phá tự nhiên ; 2 ) Phát triển triết lý về những quy trình tự nhiên dựa trên những quan sát và thử nghiệm đó ; 3 ) Thử nghiệm triết lý vừa tăng trưởng bằng những quan sát và thực nghiệm tiếp theo .Nhận thức luận của khoa học văn minh cũng gồm có một hợp thành xã hội học rất quan trọng : những kim chỉ nan hoặc những phát hiện không được xem là “ kiến thức và kỹ năng khoa học ” cho đến khi được cộng đồng khoa học phản nghiệm và thừa nhận .Vì thế khoa học cũng gồm có những phương pháp để giới trình độ xem xét và lượng giá tác dụng điều tra và nghiên cứu của những đồng nghiệp, như : 4 ) tin tức và chia xẻ tác dụng với những đồng nghiệp cùng mối chăm sóc ; 5 ) Diễn đàn để thông tin và so sánh những tác dụng điều tra và nghiên cứu theo bộ tiêu chuẩn chung, như hội nghị khoa học, những tạp chí chuyên ngành, cách phổ cập kiến thức và kỹ năng trong cộng đồng khoa học .Có thể nói rằng, phương pháp luận của khoa học tân tiến ( thực nghiệm, toán học hóa, văn bản hóa cụ thể những quan sát … ) chính là cách tốt nhất để thuyết phục giới trình độ về thành tựu của một nhà khoa học. Sự định chế hóa khoa học cũng gồm có sự thừa nhận nhận thức luận nói trên và sự tiến hóa của những forum tranh luận .Vì thế nó gồm có hai tăng trưởng quan trọng tiếp theo : 6 ) Các cơ sở trong cấu trúc xã hội của một xã hội, nơi việc nghiên cứu và điều tra được triển khai với sự hỗ trợ vốn của những người chăm sóc tới những nghiên cứu và điều tra đó ; 7 ). Các phần thưởng xứng danh cho những điều tra và nghiên cứu được cộng đồng khoa học thừa nhận, gồm có những phần thưởng vật chất ( tiền thưởng, sự thăng quan tiến chức nghề nghiệp … ) và niềm tin ( huân huy chương, thương hiệu tôn vinh … ) .Một cách tương ứng, hoàn toàn có thể hiểu khoa học tiền tân tiến tương ứng với tiến trình trước khi có sự định chế hóa khoa học và tăng trưởng những forum học thuật như trên. Nó gồm có khu công trình của những nhà triết lý và thực nghiệm riêng không liên quan gì đến nhau, thực thi điều tra và nghiên cứu mà không hiểu biết không thiếu về giải pháp thực nghiệm, không sử dụng hoặc không thiết kế xây dựng được những triết lý hoàn toàn có thể phản nghiệm .Theo cách hiểu đó thì khoa học tại Trung Quốc, Ấn Độ và Trung Đông mới ở mức tiền văn minh. Tuy nhiên không có ranh giới rõ ràng giữa hai quá trình đó. Đa số những học giả thừa nhận rằng, khoa học văn minh bắt nguồn tại châu Âu từ thế kỷ XVI tới thế kỷ XVII, khi Open rất đầy đủ những đặc trưng nhận thức luận như trên, cũng như Open những cộng đồng khoa học .
Điều kiện tiên nghiệm của khoa học:
Các đặc trưng vừa nêu của khoa học văn minh không quá khác thường và cũng không vượt quá năng lực của nhiều xã hội với thặng dư nông nghiệp lớn và có sự phân công lao động phức tạp. Vậy tại sao khoa học chỉ được định chế hóa tại châu Âu và chỉ từ thế kỷ XVI ?Đó là do chỉ tại đó và đến thời gian đó, những điều kiện kèm theo thiết yếu cho sự Open của khoa học tân tiến mới được thỏa mãn nhu cầu. Các điều kiện kèm theo tiên nghiệm đó gồm có : 1 ) Thặng dư lương thực làm nền cho sự phân công lao động phức tạp ; 2 ) Chữ viết ; 3 ) .Các nghề nghiệp có thời hạn truy vấn và mày mò, đặc biệt quan trọng trong những tổ chức triển khai ủng hộ vật chất cho những hoạt động giải trí đó, như cơ quan hành chính nhà nước hoặc viện hàn lâm. Khoa học không hề tiến bước chỉ nhờ tác dụng của những cá thể riêng không liên quan gì đến nhau dùng tiền túi để theo đuổi giấc mơ tri thức .Ngoài ba điều kiện kèm theo cần như trên, khoa học tân tiến chỉ Open khi có những điều kiện kèm theo đủ như sau : 4 ) Càng nhiều cơ sở nghiên cứu và điều tra hoặc đơn vị chức năng học thuật càng tốt, vì việc nghiên cứu và điều tra tại một cơ sở duy nhất thuận tiện bị ngưng trệ ( cuộc chiến tranh, dịch bệnh, sự bảo thủ … ) ; 5 ) Sự trao đổi tri thức hiệu suất cao giữa những cơ sở nghiên cứu và điều tra .Hai điều kiện kèm theo này thiết yếu để khoa học hoàn toàn có thể sống sót xuyên thế hệ trong một khoảng chừng thời hạn đủ dài. 6 ) Tự do theo đuổi giấc mơ chân lý mà không bị cản trở vì những nguyên do ngoài khoa học, như ý thức hệ chính trị hoặc tư tưởng tôn giáo ; 7 ) Một mạng lưới hệ thống giáo dục được cho phép bảo tồn những giá trị cũ và hướng tới chân lý mới, được cho phép những thế hệ sau “ đứng trên vai người khổng lồ ” .Bảy điều kiện kèm theo trên có vai trò rất quan trọng, nhưng cũng chưa bảo vệ khoa học văn minh sẽ Open như một tất yếu lịch sử dân tộc. Giới tri thức hoàn toàn có thể dùng sự tự do và sự trợ giúp của những định chế để theo đuổi những hoạt động giải trí khác mê hoặc hơn hoặc đỡ khó khăn vất vả hơn nghiên cứu và điều tra khoa học, ví dụ điển hình viết văn hoặc làm thơ, như những nhà nho phương Đông từng làm .
Nhất định phải có những lý do không chỉ “thuần lý” mà còn “thực dụng” để giới trí thức giam mình trong phòng thí nghiệm. Chỉ một số trí thức theo đuổi khoa học vì sự tò mò cá nhân không thể duy trì được các hoạt động tập thể của khoa học một cách lâu dài.
Vì thế điều kiện kèm theo tiên nghiệm ở đầu cuối, hoàn toàn có thể quan trọng nhất, để khoa học Open chính là : 8 ) Các phần thưởng vật chất xứng danh cho những văn minh khoa học, nhất là khi xử lý những yếu tố nan giải tại chỗ. Và điều kiện kèm theo này thường chỉ có trong một khoảng trống địa lý có sự cạnh tranh đối đầu cao .Cả châu Âu và Trung Quốc đều sản xuất lương thực dư thừa để tương hỗ cho sự phân công lao động phức tạp và đều có chữ viết. Vì thế cần tìm sự độc lạ giữa hai vùng ở điều kiện kèm theo thứ 4, những cơ sở điều tra và nghiên cứu .( Còn nữa )
Source: https://laodongdongnai.vn
Category: Khoa Học
