Sự tệ hại văn hóa “khôn lỏi” của người Việt

Đứng xếp hàng ở quầy giao dịch thanh toán nhà hàng, có hai đứa trẻ đứng gần nhau. Người mẹ đứa trẻ đứng sau bảo nó chen lên tính tiền trước, nó không nghe lời và vẫn xếp hàng theo đúng thứ tự. Khi ra ngoài, người mẹ ấy mắng con : “ Mày ngu lắm, mua ít đồ thì giành tính trước cho nhanh. Chắc sau này sinh ra toàn bị chúng nó ngồi trên đầu thôi ! ”. Đứa bé ngây thơ cúi gằm nhận lỗi. Thái độ bực tức của bậc cha mẹ kia không phải là riêng biệt. Xuất phát từ tâm ý thấp thỏm con mình bị thiệt thòi, con mình bị mất thời cơ tốt, nên một số ít cha mẹ Việt dạy con thói khôn lỏi, đi tắt, nhằm mục đích đạt được quyền lợi một cách ngắn nhất, thuận tiện nhất mà không phải tốn nhiều công sức của con người học hỏi, lao động. Từ những câu tục ngữ rất lâu rồi : “ Khôn ăn người, dại người ăn ”, “ Ở bầu thì tròn, ở ống thì dài ”, “ ông đưa chân giò, bà thò chai rượu ” … Đã phản ánh tư tưởng tiểu nông gồm có những thói quen, tập quán, phong tục, hành vi và thái độ ứng xử của người Việt với phương pháp sản xuất nhỏ và những điều kiện kèm theo hoạt động và sinh hoạt tương thích với toàn cảnh nông nghiệp, nông thôn dẫn đến cách nghĩ của họ cũng rất là vụn vặt, lẻ tẻ, không có tầm nhìn xa, không có tính kế hoạch, thiếu năng lực khái quát tổng hợp.

Thói cục bộ, bản vị địa phương cũng là một đặc điểm tâm lý nổi bật của người Việt xưa: “Một người làm quan cả họ được nhờ”, dẫn đến việc kéo bè kéo cánh, ít giao lưu mở rộng quan hệ nên đã hạn chế rất nhiều đến tầm nhìn cũng như sự phong phú về nhân cách.

Họ chỉ thấy lợi trước mắt, không thấy lợi lâu bền hơn, chỉ thấy quyền lợi cá thể, không thấy quyền lợi tập thể. “ Bè ai người nấy chống / Ruộng ai người ấy đắp bờ ”. Sống trong một làng quây quần vài chục, nhiều thì trên trăm nóc nhà, nhà ai có việc gì thì chỉ trong một khoảng chừng thời hạn rất ngắn, chuyện xảy ra ở đầu làng, cuối làng đã biết.

Len lách để vượt lên trước một phần “văn hóa” của người Việt hiện nay khi tham gia giao thông

Dư luận tạo ra tiếng tăm, tăm tiếng, điều tiếng. Điều này làm phát sinh tâm ý sĩ diện cá thể, sống nhờ vào rất nhiều vào điều tiếng bên ngoài. Người ta sống theo dư luận và tự mình kiểm soát và điều chỉnh ứng xử theo dư luận đó.

Khi giáo dục con trẻ, họ cũng dựa vào thói quen, dựa vào kinh nghiệm, lo sợ con em mình “khôn nhà dại chợ”. Do đó tâm lý khó tiếp thu cái mới, ngại thay đổi để an phận thủ thừa, quen nín nhịn, nín nhịn cả với điều chướng tai, gai mắt bởi “Một điều nhịn chín điều lành”, vì cái lợi của bản thân mà làm ngơ trước sự bất công xảy ra quanh mình.

Tư duy của ông bà cha mẹ Việt vẫn còn ảnh hưởng tác động không nhỏ đến nhân cách của lớp trẻ thời điểm ngày hôm nay. Và nguy cơ tiềm ẩn là, khôn lỏi, láu cá đôi lúc còn bị đánh đồng với văn hóa truyền thống ứng xử, được cho là phương pháp tiếp xúc khôn khéo, nhạy bén, thức thời. Có lẽ rõ nhất vẫn là ở nơi chốn cơ quan, văn phòng. Thói luồn lách, nịnh bợ cấp trên, để đón thời cơ, để giành suất “ đi tắt đón đầu ” mau chóng thăng quan tiến chức. Đội trên tất phải đạp dưới, họ chia bè đảng để thu nạp người thân trong gia đình, họ hàng, đệ tử. Mặt khác lại thanh trừng những người có chính kiến trái chiều, những người không xu nịnh, trung thực và cầu tiến. Nhưng khi ra ‘ biển lớn, sóng to ’, thói khôn lỏi, ranh vặt khó phát huy tính năng, thậm chí còn còn khiến người Việt mất điểm trước bạn hữu quốc tế.

Còn nhớ những vụ ồn ào về chen lấn, xô đẩy, lấy quá nhiều thức ăn tự chọn trong các chuyến du lịch nước ngoài của một bộ phận du khách Việt Nam cho đến các thương vụ mua bán lớn bị phía nước ngoài phạt vì vi phạm các điều khoản hợp đồng, và đau xót hơn là bị lừa đảo vì thói “tham bát bỏ mâm” của chính người Việt với nhau.

Một vị tiến sỹ cho rằng : “ Thương lái Trung Quốc đặt hàng trồng khoai lang rồi bỏ chạy, sau đó đến thu gom dứa, cau non, sầu riêng non, bông thanh long … và liên tục biến mất. Ý đồ của thương lái Trung Quốc như thế nào chưa bàn tới nhưng thứ nhất là do người Việt hám lợi ”. Còn theo nhà điều tra và nghiên cứu văn hóa truyền thống Bùi Trọng Hiền : “ Khôn lỏi biểu lộ tầm tăng trưởng của dân trí xã hội còn tiềm ẩn nhiều ‘ bản năng tự nhiên ’. Trong một xã hội văn minh, sự giành giật bản năng hoang dã luôn cần được trấn áp bởi mạng lưới hệ thống lao lý / đạo đức. Nếu không, nó sẽ ngưng trệ xã hội ở dạng chậm tăng trưởng, thậm chí còn không chịu tăng trưởng. Cái sự khôn lỏi lan tràn trong xã hội ta, tôi cho đó là điều đáng buồn bởi nó sẽ chi phối cơ bản lòng tốt nói chung của con người. ” Văn hóa ứng xử trong xã hội văn minh hội nhập là cả một quãng đường dài cần phải học hỏi, tiếp thu và không ngại phá bỏ những tư tưởng lỗi thời, hẹp hòi, bảo thủ. “ Chân thành là sự khôn ngoan hạng sang ” – Lời này có lẽ rằng luôn thích hợp.

Source: https://laodongdongnai.vn
Category: Nông Thôn