Kiến Thức Cho Người lao Động Việt Nam > Doanh Nghiệp > Một số giải pháp để Việt Nam phát triển mô hình doanh nghiệp xã hội

Một số giải pháp để Việt Nam phát triển mô hình doanh nghiệp xã hội

TCCTTS. TRẦN MINH ĐỨC (Khoa Khoa học Xã hội và Nhân văn – Trường Đại học Thủ Dầu Một)

TÓM TẮT:

Doanh nghiệp xã hội (DNXH) có nhiều ưu thế, tiềm năng, bắt nguồn từ bản chất không lợi nhuận và mục tiêu xã hội bền vững của mô hình này. Trên thế giới, có rất nhiều quốc gia đã ban hành các chính sách khuyến khích, thúc đẩy doanh nghiệp xã hội phát triển trên quan điểm Nhà nước cần hợp tác và chia sẻ trách nhiệm cung cấp phúc lợi với các doanh nghiệp xã hội để đạt hiệu quả cao hơn. Trong bối cảnh hội nhập của nền kinh tế nước ta hiện nay và trước các vấn đề xã hội, môi trường ngày càng trở nên phức tạp, việc kế thừa kinh nghiệm từ các nước tiên tiến trong phát triển doanh nghiệp xã hội là cần thiết cho sự phát triển toàn diện và bền vững của đất nước. Bài viết phân tích hoạt động của các DNXH tại một số nước phát triển và đưa ra một số giải pháp để Việt Nam phát triển mô hình doanh nghiệp xã hội trong thời gian tới.

Từ khóa: Doanh nghiệp, doanh nghiệp xã hội, hoạt động, kinh doanh, xã hội.

1. Đặt vấn đề

Trong quy trình tiến độ trước Đổi mới ( 1986 ), Nước Ta đã có một số ít mô hình kinh tế tài chính hoàn toàn có thể được coi là những DNXH – ví dụ như những hợp tác xã ( HTX ) tạo việc làm cho người khuyết tật, … Sau năm 1986, một số ít DNXH thực thụ đã khởi đầu Open như Trường Hoa Sữa, Nhà hàng KOTO tại TP. Hà Nội, Mai Handicrafts tại thành phố Hồ Chí Minh ( CIEM, 2012, tr 19 ), …
Trong những năm gần đây, khi Nước Ta đã trở thành nước có thu nhập trung bình thấp, dòng vốn hỗ trợ vốn có xu thế giảm. Do đó, không ít Tổ chức phi chính phủ ( NGO ) đã quy đổi thành DNXH để tìm hướng đi mới cho mình. Thêm vào đó, quy trình tăng trưởng kinh tế tài chính quá nhanh đã đặt ra rất nhiều yếu tố XH – môi trường tự nhiên và do đó, gián tiếp đạo điều kiện kèm theo cho mô hình DNXH tăng trưởng. Bên cạnh đó là nhiều yếu tố bắt nguồn từ sự tăng trưởng của kinh tế tài chính, XH, ví dụ : đấm đá bạo lực xã hội ( XH ), stress của dân đô thị, sự quá tải của giáo dục và y tế, bảo đảm an toàn thực phẩm, giải quyết và xử lý rác thải, ô nhiễm không khí, tiết kiệm ngân sách và chi phí nguồn năng lượng, bảo tồn văn hóa truyền thống, … DNXH có nhiều tiềm năng để trở thành đối tác chiến lược của nhà nước để xử lý những yếu tố này. Vì vậy, việc tạo lập khuôn khổ pháp lý và những chủ trương khuyến khích, tương hỗ DNXH mang tính thiết yếu .

2. DNXH và hoạt động của DNXH tại một số nước phát triển

2.1. Vai trò của DNXH

“ DNXH là một mô hình kinh doanh thương mại được xây dựng nhằm mục đích triển khai những tiềm năng XH, và sử dụng doanh thu để tái đầu tư cho tiềm năng đó hoặc cho hội đồng, thay vì tối đa hóa doanh thu cho cổ đông hoặc chủ sở hữu ” ( CIEM, 2012, tr 4 ). Không ít triết lý đã chỉ ra được ý nghĩa sâu xa và vai trò to lớn của những DNXH so với XH trong tương lai. Các tác giả Roger L. Martin và Sally Osberg ( 2007 ), là thành viên hội đồng quản trị và CEO của Skoll Foundation đã đưa ra một ma trận nổi tiếng để nghiên cứu và phân tích DNXH. Theo đó, 3 mô hình hoạt động giải trí XH được sắp xếp dựa trên phương pháp ảnh hưởng tác động trực tiếp hay gián tiếp và hiệu suất cao ở đầu cuối là xử lý được yếu tố XH một cách bền vững và kiên cố :

  • DNXH cung cấp phúc lợi XH, từ thiện: Được thực hiện trực tiếp bởi các tổ chức NGO và các nhà hảo tâm, họ góp phần giải quyết các vấn nạn XH một cách trực tiếp.
  • Các phong trào XH được thực hiện bởi các nhà hoạt động XH: Có thể lấy ví dụ như cuộc đấu tranh của Mục sư Luther King cho quyền bình đẳng của người da đen hay cuộc vận động Trách nhiệm XH của DN (CSR),… Các phong trào này có tác động rộng khắp, giải quyết vấn đề XH một cách bền vững, đưa đến một “điểm cân bằng” mới được XH chấp nhận.
  • DNXH có thể giải quyết vấn đề XH trực tiếp và bền vững: Cũng cung cấp phúc lợi XH như NGO nhưng DNXH có ưu thế rõ ràng ở khả năng phát triển quy mô và nhân rộng.

Ma trận của Roger L. Martin và Sally Osberg giúp tất cả chúng ta thấy rằng, DNXH có những ưu điểm nằm ngay trong cách tiếp cận cũng như thực chất của mô hình này. Nếu những thế mạnh đó được phát huy, DNXH sẽ mang lại những hiệu suất cao XH sâu rộng .

2.2. Hoạt động của DNXH tại một số nước phát triển

Trên quốc tế lúc bấy giờ nhiều vương quốc có trào lưu DNXH tăng trưởng can đảm và mạnh mẽ. Điểm chung những DNXH hoạt động giải trí tại những vương quốc này giúp Nước Ta hoàn toàn có thể thừa kế và tăng trưởng đó là : DNXH phải đặt tiềm năng XH lên số 1 ; Lợi nhuận DNXH phải được tái phân phối trở lại cho hoạt động giải trí của tổ chức triển khai hoặc cho hội đồng ; DNXH phải có sự tham gia của hội đồng hoặc những bên hưởng lợi ; DNXH phải Giao hàng nhu yếu của Nhóm đáy XH .

2.2.1. Vương quốc Anh

DNXH ở Anh hoạt động giải trí dưới rất nhiều hình thức tổ chức triển khai và vị thế pháp lý phong phú, gồm có : những công ty vì quyền lợi hội đồng, công ty Trách Nhiệm Hữu Hạn, công ty CP, quỹ tín dụng, Trụ sở kinh doanh thương mại của những tổ chức triển khai từ thiện phi doanh thu, Doanh Nghiệp do người làm thuê tự chủ, HTX, quỹ tăng trưởng, liên hiệp nhà tại, công ty XH và những quỹ ủy thác, … Hiện nay, DNXH ở Anh được đặt trong một hệ sinh thái lớn hơn với nhiều bên tham gia để tạo tác động và hiệu suất cao bền vững và kiên cố. nhà nước Anh hiện đang triển khai chủ trương tăng trưởng DNXH theo 4 xu thế chính gồm : Hỗ trợ những Doanh nhân xã hội ( DNhXH ) tăng trưởng hoạt động giải trí của họ trên qui mô lớn hơn trải qua tương hỗ tăng trưởng tổ chức triển khai và khi có điều kiện kèm theo thì tương hỗ họ link, hợp tác, kiến thiết xây dựng mạng lưới và nhân rộng qua mô hình nhượng quyền ( licensing ) ; Khuyến khích văn hóa truyền thống san sẻ ( giving culture ) và nghĩa vụ và trách nhiệm so với XH, đặc biệt quan trọng trải qua việc tương hỗ những DNXH và góp phần cho những hoạt động giải trí tình nguyện nhằm mục đích tương hỗ dịch vụ công ; Chuyển giao dịch vụ công với mục tiêu thôi thúc những sáng tạo độc đáo XH và nâng cao hiệu suất cao ; Khuyến khích và nhu yếu ( khi thiết yếu ) việc thực thi CSR ( Charles Leadbeater, 2007 ). Với cách tiếp cận này, chủ trương tương hỗ những DNXH của chính phủ nước nhà Anh gồm có : Nuôi dưỡng văn hóa truyền thống DNXH trải qua những chương trình giảng dạy DNXH, thôi thúc truyền thông online, điều tra và nghiên cứu và nhìn nhận tác động ảnh hưởng XH ( SROI ) ; Tăng cường tư vấn và thông tin cho việc xây dựng và tăng trưởng DNXH ; Cải thiện tiếp cận nguồn vốn kinh tế tài chính và đa dạng hóa những hình thức góp vốn đầu tư ; Cung cấp vốn và tăng năng lực giao dịch thanh toán cho những tổ chức triển khai trung gian hiện đang góp vốn đầu tư và những DNXH, …
Số lượng DNXH ở Anh đã lên tới trên 90.000, với tổng doanh thu đạt 70 tỷ bảng ( Gladius Kulothungan, năm trước ). Nhìn chung ở Anh, nhà nước đóng vai trò vừa là người thôi thúc, nuôi dưỡng tương hỗ, vừa là người mua lớn của DNXH. Đây là một điểm độc lạ khá quan trọng giữa sự tăng trưởng trào lưu DNXH ở Anh so với những nước khác trên quốc tế .

2.2.2. Hoa Kỳ

Từ những năm 1960, mô hình “ Nhà nước phúc lợi ” đã phổ cập ở Mỹ với hàng tỷ USD được góp vốn đầu tư cho những tiềm năng giảm nghèo, giáo dục, chăm nom sức khỏe thể chất, tăng trưởng hội đồng, thiên nhiên và môi trường, thẩm mỹ và nghệ thuật trải qua những NPO ( Tổ chức phi doanh thu ). Các tổ chức triển khai NPO mở màn nhận thấy DNXH là một mô hình hoàn toàn có thể sửa chữa thay thế cho nguồn tương hỗ của cơ quan chính phủ. Về những mô hình hoạt động giải trí, DNXH ở Mỹ cũng hoạt động giải trí dưới nhiều hình thức phong phú như : Doanh Nghiệp tư nhân ( Sole proprietorship ) ; Công ty CP ( Corporation ) ; Công ty hợp doanh ( Partnership ) ; Công ty Trách Nhiệm Hữu Hạn ( Limited Liability Company ), … Từ năm 2008, pháp luật của 1 số ít tiểu bang Mỹ khởi đầu được cho phép xây dựng và quản trị hoạt động giải trí những công ty doanh thu thấp Mỹ ( L3C ) – một hình thức Doanh Nghiệp trọn vẹn mới, tích hợp tiềm năng XH của những tổ chức triển khai NPO với những hình thức chiếm hữu phong phú như công ty Trách Nhiệm Hữu Hạn, được cho phép phân loại doanh thu. nhà nước Liên bang Mỹ bộc lộ nỗ lực trong việc thôi thúc sự tăng trưởng của DNXH, trước hết bằng việc xây dựng Văn phòng Sáng kiến XH và sự tham gia của Công dân ( Office of Social Innovation and Civic Participation – SICP ). SICP hoạt động giải trí dựa trên 3 tiềm năng chính, đó là : Khuyến khích sự tăng trưởng những chỉ huy trong hội đồng ; Tăng cường góp vốn đầu tư vào những ý tưởng sáng tạo hội đồng mang lại hiệu suất cao rõ ràng ; Phát triển nhiều hình thức hợp tác mới. Số liệu từ Trung tâm Quốc gia thống kê những hoạt động giải trí từ thiện cho thấy, DNXH ở Mỹ liên tục tăng nhanh. Các hoạt động giải trí thương mại trong suốt 20 năm ( 1982 – 2002 ) không những dần trở thành nguồn thu lớn nhất của những tổ chức triển khai NPO, mà còn có những bước tăng trưởng đáng kể ở mức 219 %, so với mức góp phần từ khối tư nhân 197 % và nguồn hỗ trợ vốn của cơ quan chính phủ 169 %. Điều đáng nói là sự đổi khác trong tỷ trọng của tổng doanh thu từ nguồn kinh doanh thương mại phi doanh thu tăng từ 48,1 % của năm 1982 lên 57,6 % vào năm 2002. Trong khi đó, tăng trưởng từ nguồn góp phần của khối tư nhân chỉ từ 19,9 % lên tới 22,2 % và sự tương hỗ kinh tế tài chính của chính phủ nước nhà chỉ tăng nhẹ từ 17 % lên 17,2 % ( Kerlin và Pollak, 2006 ). Điều này đã chứng tỏ, DNXH đã góp thêm phần quan trọng nâng cao tính tự chủ về kinh tế tài chính vững vàng của những tổ chức triển khai NPO ở Mỹ thời hạn qua .

2.2.3. Singapore

Tại Singapore, quá trình tăng trưởng kinh tế nhanh đã làm gia tăng khoảng cách giữa các tầng lớp người dân ở đảo quốc này. Để thúc đẩy và hỗ trợ sự phát triển của DNXH, năm 2006, Bộ Phát triển Cộng đồng, Thanh niên và Thể thao thành lập một Phòng DNXH (Division). Kết quả của sự hợp lực này là Chiến lược phát triển kinh doanh về DNXH, theo đó sẽ tập trung vào 3 vấn đề lớn gồm: Thúc đẩy CSR; Phát triển các công cụ hỗ trợ cho DNXH; Lan tỏa mô hình và nhận thức về DNXH.

Các DNXH ở Nước Singapore hiện đang hoạt động giải trí theo 4 mô hình cơ bản đó là : Mô hình hòa nhập – những DNXH này cung ứng những khóa giảng dạy kỹ năng và kiến thức và thời cơ nghề nghiệp cho những nhóm bị lề hóa, giúp họ hòa nhập hội đồng và nâng cao năng lực tự lực của bản thân ; Mô hình tái đầu tư doanh thu – tiềm năng của những DNXH này là tạo ra doanh thu để hỗ trợ vốn trở lại cho những chương trình XH, hoặc góp vốn đầu tư cho những hoạt động giải trí từ thiện của tổ chức triển khai mình ; Mô hình những dịch vụ được trợ cấp – cung ứng những dịch vụ được bao cấp tới những đối tượng người dùng thiệt thòi trong diện trợ cấp và tính phí thương mại tỷ suất % với những người mua chính ; Mô hình nhu yếu XH, được phong cách thiết kế để Giao hàng nhu yếu của XH hoặc xử lý một yếu tố XH nào đó, … Đóng góp lớn nhất của DNXH ở Nước Singapore lúc bấy giờ hầu hết trong yếu tố tạo việc làm. Cụ thể, trong một báo cáo giải trình gần đây, 94 DNXH được khảo sát đã tạo ra 1.212 việc làm không thay đổi toàn thời hạn và 341 việc làm bán thời hạn. Trong việc tạo việc làm hòa nhập cho người khuyết tật cũng có đến 254 người làm toàn thời hạn và 236 bán thời hạn ( State of Social Enterprise in Nước Singapore, 2007 ) .

3. Làm gì để phát triển DNXH ở Việt Nam

Việt Nam hiện nay đang hội đủ các điều kiện và mô hình tiêu biểu để phát triển loại hình DNXH. Trước tiên, Việt Nam vẫn định hướng theo mô hình xã hội chủ nghĩa, chú trọng nhiều vào việc giải quyết các vấn đề XH. Hiện, Việt Nam đã có hàng trăm DNXH chính thức đăng ký hoạt động và hàng nghìn DN khác có ý định trở thành DNXH. Bên cạnh đó, với sự tăng trưởng kinh tế cao của Việt Nam trong những năm qua làm cho nguồn tài trợ của các tổ chức quốc tế cho các hoạt động XH đang ngày một giảm. Vì vậy, việc phát triển các DNXH sẽ góp phần giải quyết một số vấn đề về XH và môi trường khi các DN này cam kết dành một phần lợi nhuận hằng năm cho hoạt động tái đầu tư các lĩnh vực môi trường, XH mà họ đã cam kết và đăng ký.

3.1. Những khó khăn phát triển DNXH

DNXH ở Nước Ta ngày càng chứng minh và khẳng định những góp phần thiết thực cho kinh tế tài chính, góp thêm phần thực thi phúc lợi XH, tuy nhiên, quy trình hoạt động giải trí và tăng trưởng vẫn còn gặp rất nhiều khó khăn vất vả, chưa ổn :

Thứ nhất, DNXH ở Việt Nam hiện nay còn là một khái niệm mới. Luật DN năm 2014 là văn bản pháp luật mới nhất có nêu các tiêu chí để xác định DNXH tại Điều 10 nhưng lại chưa đưa ra định nghĩa rõ ràng DNXH là gì. Điều này dẫn đến hệ quả thường gặp là sự hoài nghi của các bên về bản chất và mục đích của DNXH. Việc thiếu một định nghĩa chính thức với các qui định cụ thể về tiêu chí xem xét và công nhận các DNXH đã ảnh hưởng đến sự phát triển của lĩnh vực này,…

Thứ hai, các loại hình tổ chức pháp lý cho DNXH hiện nay về cơ bản được chia làm hai nhóm chính là: DN hoạt động theo Luật DN và Tổ chức NGO hoạt động theo một số văn bản dưới luật,… Việc lựa chọn đi theo một khung pháp lý nhất định là DN hoặc Tổ chức NGO cho một thực thể tổ chức mang đặc tính “hỗn hợp” của DNXH gây nên nhiều trở ngại trong quá trình thành lập, vận hành và phát triển của các DNXH. Ngoài ra, nhiều quy định chồng chéo gây nhiều khó khăn cho một cá nhân, nhóm người muốn thành lập một tổ chức XH ở Việt Nam,…

Thứ ba, Việt Nam hiện chưa có một khung pháp lý về quản lý tài chính cho các loại hình tổ chức XH khác nhau. Đến nay, Nhà nước chỉ có quy định quản lý tài chính riêng biệt dành cho hai loại hình là các Quỹ XH, Quỹ từ thiện (Quyết định số 10/2008/QĐ-BTC) và các Cơ sở bảo trợ XH (Nghị định số 68/2008/NĐ-CP; Thông tư số 07/2009/BLĐTBXH), còn các loại hình tổ chức khác đều không có quy định điều chỉnh riêng. Trong khi đó, các tổ chức XH, NGO hiện nay vẫn được phép thực hiện các hoạt động có thu và các hoạt động này chịu thuế theo quy định của Nhà nước. Tuy nhiên, các hướng dẫn về thuế đối với các tổ chức này không rõ ràng và cơ quan quản lý nhà nước về thuế cũng không có hướng dẫn cụ thể. Các DNXH là các tổ chức phi chính phủ (NGOs) do đó lúng túng trong việc xây dựng cơ chế quản lý tài chính nội bộ và báo cáo, đồng thời không ít tổ chức bị xử phạt hành chính do nộp thiếu thuế vì không biết, không hiểu và cũng không có hướng dẫn rõ ràng, nhất quán từ các cơ quan hữu quan,…

Thứ tư, DNXH đang gặp khó khăn về tiếp cận nguồn vốn XH. Các DNXH ở Việt Nam còn khá non trẻ, được thành lập chủ yếu từ những ý tưởng mang tính cá nhân có sứ mệnh phục vụ XH nên vốn đầu tư ban đầu đa phần là vốn tự đóng góp của các thành viên sáng lập với quy mô nhỏ. Nghiên cứu Chỉ số Khởi nghiệp Việt Nam năm 2015 chỉ ra, số DN hoạt động theo mô hình DNXH ở Việt Nam hiện nay là 1,1%; trong đó, số DN đang trong giai đoạn khởi nghiệp (dưới 3 năm hoạt động) có tỷ lệ là 0,7% và số DN đang trong giai đoạn phát triển ổn định là 0,5% (GEM Việt Nam, 2015, tr 15). Nhìn chung, chỉ số này còn thấp so với các nước trong khu vực và trên thế giới.

Tại Nước Ta, hơn 60 % DNXH hoạt động giải trí phải tự bỏ vốn để triển khai khởi sự kinh doanh thương mại, trong khi ở những nước tăng trưởng chỉ số này thấp hơn ở mức 30 – 40 % ( GEM Nước Ta, năm ngoái, tr 14-17 ). DNXH có đặc trưng là không vì tiềm năng doanh thu, lại kinh doanh thương mại trên những thị trường có rủi ro đáng tiếc cao như bảo tồn và tăng trưởng làng nghề thủ công truyền thống ; giáo dục – huấn luyện và đào tạo, y tế, … lợi suất kinh tế tài chính thấp nên không mê hoặc so với những nhà đầu tư thương mại, do đó năng lực tiếp cận kêu gọi những nguồn vốn góp vốn đầu tư thương mại kể cả nguồn vốn khởi sự hoặc vốn cho tăng trưởng kinh doanh thương mại là rất hạn chế. Các DNXH rất khó kêu gọi nguồn vốn vay ngân hàng nhà nước vì họ thường không có gia tài, nhà xưởng thế chấp ngân hàng do phần nhiều DNXH hoạt động giải trí ở quy mô nhỏ ; lãi suất vay cho vay của ngân hàng nhà nước cao hơn nhiều so với năng lực sinh lời của DNXH ; thời hạn hoàn vốn lê dài hơn những dự án Bất Động Sản thường thì. Trong khi đó, thị trường vốn cho DNXH Nước Ta hiện chưa tăng trưởng, biểu lộ ở việc thiếu vốn và thiếu những hình thức và kênh cấp vốn tương thích với DNXH tăng trưởng ở những tiến trình khác nhau và trong những nghành khác nhau, …

Thứ năm, DNXH Việt Nam khó khăn về nguồn nhân lực, kỹ năng quản lý điều hành kinh doanh. Trong bối cảnh thị trường nguồn nhân lực hiện nay, việc tìm kiếm một nhân sự quản lý tốt là vấn đề “đau đầu” của các tổ chức, DN nói chung, đặc biệt là DNXH, vì nhân sự quản lý cho DNXH đòi hỏi phải là người thấu hiểu và chia sẻ sứ mệnh và giá trị XH của DN, có năng lực quản lý tốt, và kết hợp được những kiến thức kỹ năng quản lý kinh doanh và công tác XH,…     

3.2. Kiến nghị cơ chế, chính sách để phát triển DNXH

Từ những vướng mắc, khó khăn vất vả trong quy trình hoạt động giải trí của DNXH Việt Nam thời hạn qua, chúng tôi đưa ra một số ít gợi mở về chính sách, chủ trương để tăng trưởng DNXH trong thời hạn tới như sau .

Thứ nhất, Nhà nước cần có chính sách khai thác, phát huy những hiệu quả, tác động XH mà DNXH mang lại. Cần nhận thức rằng, Nhà nước giúp DNXH phát triển để DNXH giúp lại Nhà nước thực hiện các mục tiêu XH. Theo đó, Nhà nước phải quản lý một cách hiệu quả các “tài sản có” của mình, đó là nguồn nhân lực, vốn đầu tư tài chính, cơ sở hạ tầng, điều kiện tự nhiên và khung khổ chính sách, pháp luật và các chức năng, nhiệm vụ của nhà nước. Điều này chúng ta có thể học hỏi cách làm của Chính phủ Liên bang Mỹ, trước hết Liên bang Mỹ cho phép thành lập Văn phòng Sáng kiến XH và Sự tham gia của Công dân (Office of Social Innovation and Civic Participation – SICP). SICP làm việc chủ yếu với các tổ chức NPO ở cả khu vực tư nhân và khu vực nhà nước nhằm tổ chức, khuyến khích các sáng kiến XH và thiết lập quy trình thủ tục giúp chính phủ giải quyết các thách thức về XH.

Thứ hai, cần có cơ quan thực hiện quản lý nhà nước, thúc đẩy, hỗ trợ DNXH phát triển. Về tổ chức quản lý hành chính, có thể thành lập một bộ phận hoặc cơ quan cấp nhà nước chịu trách nhiệm về quản lý nhà nước, khuyến khích, hỗ trợ các DNXH phát triển. Một sự lựa chọn khác là có thể thành lập một Tổ chức độc lập trong cơ cấu của một Tổ chức chính trị – XH nhà nước để thực hiện các chương trình hỗ trợ DNXH. Chúng ta có thể học tập cách làm của Anh. Ở Anh, DNXH được đặt trong một hệ sinh thái lớn hơn với nhiều bên tham gia để tạo tác động và hiệu quả bền vững. Chính phủ Anh hiện phát triển DNXH theo 4 định hướng chính gồm: Hỗ trợ các DNXH phát triển hoạt động của họ trên qui mô lớn hơn thông qua hỗ trợ phát triển tổ chức và khi có điều kiện thì hỗ trợ họ liên kết, hợp tác, xây dựng mạng lưới và nhân rộng qua mô hình nhượng quyền (licensing); Khuyến khích văn hóa chia sẻ (giving culture) và trách nhiệm đối với XH. Với cách tiếp cận này, năm 2006, chính phủ Anh đưa ra Kế hoạch hành động về DNXH, trong đó có sự tham gia liên ngành của 12 Bộ, ngành khác nhau như: Bộ Kinh doanh, DN và Cải cách thể chế; Bộ Y tế; Bộ Trẻ em, trường học và gia đình, cũng như Văn phòng Khu vực thứ Ba để thúc đẩy và hỗ trợ DNXH.

Thứ ba, cần xem DNXH là mô hình tổ chức có thể áp dụng cho nhiều loại hình tổ chức từ NGO cho đến DN thông thường. Mặc dù, trong quá trình thể chế hóa lĩnh vực này, chúng ta có thể bổ sung một loại hình DN riêng biệt cho DNXH, nhưng các DNXH không bị ràng buộc phải đăng ký hoặc chuyển đổi sang hình thức pháp lý này. Kinh nghiệm của Anh và Singapor,… trong lĩnh vực này là rất đáng tham khảo. Trên thực tế, một số tổ chức của các quốc gia này sau nhiều năm nỗ lực tách DNXH ra khỏi khu vực NGO nhưng cuối cùng cũng phải thừa nhận DNXH có thể hoạt động trên nền tảng NGO.

Thứ tư, cần có một văn bản pháp quy định loại hình và các tiêu chí của DNXH. Trước hết, một khung pháp lý cần được xây dựng dành riêng cho DNXH và hoạt động của các DNXH. Đây vừa là những viên gạch đầu tiên trong quá trình thể chế hóa DNXH, vừa là bước thăm dò, chuẩn bị cho khả năng luật hóa lĩnh vực này khi khối DNXH đã có sự phát triển lớn mạnh và cung cấp cơ sở thực tiễn dồi dào hơn. DNXH tại Việt Nam phải được định nghĩa một cách rõ ràng, thống nhất. Các tiêu chí thể hiện đặc điểm bắt buộc và linh hoạt của DNXH cũng cần được xác định rõ ràng.

Thứ năm, DNXH có thể thuộc thành phần sở hữu nhà nước. Thực chất, nếu chúng ta có một loại hình pháp lý riêng biệt cho DNXH (tương tự như ở Anh), thì các DN nhà nước công ích, đơn vị sự nghiệp, tổ chức KH&CN (vốn đã được khuyến khích thành lập DN) có thể chuyển đổi và đăng ký dưới hình thức DNXH đó. Một trong những hướng giải quyết khả thi có thể là Nhà nước nên thường xuyên mở rộng các cơ hội để các DNXH tham gia đấu thầu, được đặt hàng, cạnh tranh bình đẳng và công khai minh bạch với các tổ chức của Nhà nước để thực hiện các chương trình phúc lợi XH, dịch vụ công ích của Nhà nước. Hiện nay, chúng ta đã có nhiều văn bản pháp luật quy định về vấn đề này, nhưng hiệu lực thực thi còn rất hạn chế.

4. Kết luận

Có thể thấy rằng, DNXH chính là một “ miếng ghép ” còn thiếu trong bức tranh đã có chỗ đứng của những Doanh Nghiệp nhà nước, Doanh Nghiệp tư nhân, và NGOs trong thời kỳ hội nhập quốc tế sâu rộng của nước ta lúc bấy giờ. Mỗi khu vực nói trên có lợi thế riêng và vai trò đặc trưng của mình. Tuy nhiên, DNXH hoàn toàn có thể được xem như một giải pháp tối ưu để hỗ trợ cho những điểm yếu của những khu vực còn lại như việc phát huy những sáng tạo độc đáo XH, kêu gọi nguồn lực tiềm tàng cả về trí tuệ và vật chất trong dân, tính hiệu suất cao, bền vững và kiên cố của giải pháp XH, … Đã đến lúc, Nhà nước cần có một sự công nhận chính thức dành cho mô hình DNXH và vai trò của những DNXH. Các chính sách, chủ trương cần sớm được thiết kế xây dựng để tạo lập khung khổ pháp lý không thay đổi cho hoạt động giải trí của những DNXH, tạo điều kiện kèm theo thuận tiện cho những sáng tạo độc đáo XH được thuận tiện tiến hành hơn trong trong thực tiễn, khuyến khích và thôi thúc sự tăng trưởng can đảm và mạnh mẽ niềm tin DNXH ở Nước Ta .

TÀI LIỆU THAM KHẢO:

  1. British Council – CSIP – Spark, (2011), Báo cáo Kết quả khảo sát doanh nghiệp xã hội Việt Nam 2011.
  2. CIEM, (2012), Doanh nghiệp xã hội tại Việt Nam – Khái niệm, bối cảnh và chính sách.
  3. GEM Việt Nam, (2015), Chỉ số Khởi nghiệp Việt Nam năm 2014.
  4. Gladius, Kulothungan, (2014), Genesis of Social Entrepreneurship.
  5. Kerlin & Pollak, (2006), Nonfrofit commercial revenue: Areplacement for decling government grants and private contribution.
  6. Lien Foundation (2007), State of Social Enterprise in Singapore, management report, August.

SOME SOLUTIONS TO VIETNAM FOR DEVELOPING THE SOCIAL ENTERPRISE MODEL

Ph. D TRAN MINH DUC
Faculty of Social Sciences and Humanities ,

Thu Dau Mot University

ABSTRACT:

Social enterprises have many advantages and potential which are derived from the non-profit nature and sustainable social goals of their business Model. In the world, many countries have issued policies to encourage and promote the growth of social enterprises. Thes e policies are based on the view that the governments need to cooperate and share the responsibility for providing welfare with social enterprises to achieve better outcomes. In the context of Vietnam’s economic integration with emerging social problems and increasingly changing environment, it is necessary for Vietnam to draw lessons from developed countries ’ experiences in supporting the development of social enterprises in order to achieve the country’s goal of comprehensive and sustainable development. This article analyzes the activities of social enterprises in some developed countries and proposes some solutions for Vietnam to develop the social enterprise Model in the coming time .

Keywords: Enterprise, social enterprise, work, business, society.

Bài viết liên quan
Bài Mới Nhất