Ngôi làng nổi tiếng với nghề mây tre đan truyền thống - Tạp chí Kiến Trúc

Trong phát triển làng nghề thủ công truyền thống, nghề mây tre đan chiếm một vị trí quan trọng. Trải qua hàng trăm năm phát triển, nghề mây tre đan luôn giữ được những giá trị truyền thống mà ông cha ta để lại, có chỗ đứng nhất định trên thị trường tiêu dùng. Làng nghề Phú Vinh là một ngôi làng tiêu biểu nhất trong sản xuất mây tre đan, tạo ra những sản phẩm đẹp mắt và tinh xảo, phát huy sáng tạo đưa sản phẩm làng nghề dần đạt đến đỉnh cao của nghệ thuật mây tre đan. Ngoài ra, ngôi làng còn có kiến trúc độc đáo và nhiều sản vật đặc thù.

Làng Phú Vinh có diện tích quy hoạnh 821.39 ha, nằm ở xã Phú Nghĩa, phía Tây Nam huyện Chương Mỹ, cách thị xã Chúc Sơn 5 Km, cách TT TP.HN 25 Km. Giới hạn khu đất nghiên cứu và điều tra ở ngôi làng : Phía Bắc giáp với xã Đông Quang, xã Cộng Hòa ( Huyện Quốc Oai ), xã Chi Phương ; Phía Nam giáp với xã Trường Yên ; Phía Đông giáp với xã Ngọc Hòa ; Phía Tây giáp với xã Đông Phương Yên .

Văn hóa nghề truyền thống làng Phú Vinh

Lịch sử phát triển nghề truyền thống:

Theo dòng lịch sử, nghề mây tre đan truyền thống đã tồn tại và phát triển hơn 400 năm. Làng Phú Vinh được hình thành từ năm 1700, với tên gọi ban đầu là làng Phú Hoa Trang (Trời phú cho dân có bàn tay lụa), vì người dân nơi đây có bàn tay khéo léo, điệu nghệ, giỏi đan lát mây tre.

Bạn đang đọc: Ngôi làng nổi tiếng với nghề mây tre đan truyền thống – Tạp chí Kiến Trúc

Và cứ thế, theo nghề “ cha truyền con nối ”, những đứa trẻ làng Phú Vinh lớn lên đã gắn bó với cây mây, cây tre, nắm lòng bàn tay những thuộc tính của từng cây tre, từng sợi mây. Dần dần, mây tre đan đã tăng trưởng trở thành nghề truyền thống lịch sử của làng Phú Vinh. Những người thợ tay nghề cao ngày càng tạo ra nhiều những loại sản phẩm mây tre đan đẹp mắt, tinh xảo, phong phú về mẫu mã, chủng loại .

Hiện trạng sản xuất, mô hình sản xuất:

Làng nghề mây tre đan Phú Vinh không chỉ cung ứng nhu yếu mẫu sản phẩm trong nước mà còn tiến đến những thị trường không dễ chiều trên quốc tế. Lượng hàng xuất khẩu ra những nước Trung Quốc, Nhật và 1 số ít nước Châu Âu chiếm đến 60 % tổng sản phẩm, còn trong nước là 40 % .

Sản phẩm truyền thống:

Trước đây, đồ mây tre đan Phú Vinh sản xuất đa phần là để Giao hàng cho đời sống hàng ngày như : Thúng mủng, dần, sàng, túi, hộp … Ngày nay, làng có nhiều mẫu mã, chủng loại yên cầu kỹ thuật cao như tranh chân dung, cảnh sắc, hoành phi câu đối, chim thú hay loại sản phẩm gốm sứ quấn mây, những vật dụng trang trí nội thất bên trong như : chao đèn, rèm cửa …

Sản phẩm hiện đại:

Mây, tre không chỉ có tính dẻo dai dễ tạo hình mà còn rất bền, theo nghệ nhân Hoàng Văn Hạnh những loại sản phẩm mây tre đan nếu biết giữ tuổi thọ của mẫu sản phẩm hoàn toàn có thể trên cả tuổi thọ con người. Anh cũng cho rằng : Mây, tre không chỉ là nguyên vật liệu ứng dụng trong trang trí, nội thất bên trong, thời trang, đồ vật đời sống, … mà còn hoàn toàn có thể sử dụng trong phong cách thiết kế khu công trình nhà ở .

Kỹ thuật chế biến:

Gồm 2 quy trình : Phơi sấy và chẻ mây. Mây được đem ra chẻ thành những nan mỏng mảnh, người thợ sẽ tùy theo từng loại sản phẩm mà lựa chọn cách chẻ nan riêng. Các nan được đem chuốt để bóng và mềm mại và mượt mà hơn ; sau đó chúng được phơi khô, ngâm nước, đem sấy thêm một lần nữa để sợi mây có độ dẻo cao .
Để sản xuất mẫu sản phẩm phải trải qua nhiều bước, từ khâu chọn mua, giải quyết và xử lý nguyên vật liệu, đến chế tác mẫu sản phẩm. Nguyên liệu mua về được phơi tái. Sau đó cho vào bể ngâm hoá chất khoảng chừng 10 ngày để chống mối mọt. Sau đó vớt tre ra để nghiến mấu, cạo vỏ, dùng giấy giáp đánh bóng và phơi tre khô .
Công đoạn tiếp theo là đưa tre vào lò, dùng rơm, rạ hoặc lá tre để hun lấy mầu, mẫu sản phẩm có mầu nâu tây hay nâu đen, là do nhu yếu của người mua. Sau khi hun lấy mầu, đưa tre ra khỏi lò để nguội và đưa lên uốn thẳng. Bước vào quy trình đóng đồ, những người thợ cả chọn nguyên vật liệu để cắt ra những mẫu sản phẩm sao cho tương thích những mẫu sản phẩm được sinh ra. Màu sắc của loại sản phẩm có nhiều loại, hoàn toàn có thể là từ màu nguyên thuỷ của mây hun hay được tương hỗ qua cách pha chế sơn PU .
Lẩy mấu là quy trình tiên phong của chế biến mây. Cây mây dù dài hay ngắn cũng chỉ cắt mỗi đoạn 3 m, nắn cho đoạn mây thẳng rồi mới lẩy mấu. Chẻ mây là việc làm công phu, yên cầu kinh nghiệm tay nghề khá cao. Cây mây thường có những đốt không đều nhau, bởi vậy, khi chẻ cần chú ý quan tâm tinh chỉnh và điều khiển thật khéo sao cho những phần to và nhỏ phải đều nhau. Yêu cầu đa phần của việc chẻ mây là những sợi mỗi loại phải thật đều. Loại sợi to để đan cạp những mẫu sản phẩm thường. Loại sợi nhỏ dùng để làm những loại hàng quý, hay để tạo những loại hoa cầu kỳ … Kỹ thuật chẻ lẻ khi làm nan sợi tre, mây của ta chính là một phát minh sáng tạo quý báu. Tùy thanh tre, cây mây to, nhỏ mà quyết định hành động chẻ chẵn hay chẻ lẻ. Để tạo một cỡ sợi mây, nếu chẻ cây mây nhỏ làm tư, làm sáu thì chẻ cây to hơn làm bảy hoặc chín sợi .
Các nan sau khi chẻ được đem chuốt để có những sợi mây mềm mịn và mượt mà, phẳng bóng, sau đó được phơi ngoài nắng cho thật khô, để nước trong sợi mây thoát hết ra ngoài. Để cho loại sản phẩm có độ phong phú về sắc tố, sau khi sấy những sợi mây sẽ được nhúng vào những chậu lá cây sòi băm nhỏ đã được nấu sôi. Đây là cách tạo màu trọn vẹn tự nhiên, không hóa chất giúp cho mẫu sản phẩm mây tre đan của Phú Vinh không gây hại cho sức khỏe thể chất người sử dụng và có độ bền màu sắc cao tới 30-40 năm .

Không gian hoạt động nghề:

Theo cấu trúc làng xã truyền thống lịch sử, những hoạt động giải trí du lịch hầu hết tập trung chuyên sâu tại những hộ và xưởng sản xuất nghề là chính. Thôn Phú Vinh đã kiến thiết xây dựng nhà tọa lạc những mẫu sản phẩm mây tre đan, Open đón rước khi có đoàn du lịch thăm quan và sơ đồ hóa những điểm thăm quan khu lịch trên địa phận như : vị trí nhà những nghệ nhân, điểm nhà cả, cổng cổ, chùa, cây cổ thụ … để Giao hàng hành khách du lịch thăm quan. Tuy nhiên, những điểm thăm quan không có gì rực rỡ, chưa thực sự mang đến cho hành khách cảm hứng của một làng nghề truyền thống cuội nguồn .
Hạ tầng, môi trường tự nhiên chưa được góp vốn đầu tư : ngoài đường trục chính được đổ nhựa, trục thôn đổ bê tông thì những con ngõ chỉ rải đá sỏi, trời mưa khó vận động và di chuyển. Bãi đỗ xe cho hành khách hiện tại là sân thể thao thôn, tuy nhiên khu vực này chưa được nâng cấp dẫn đến thương xuyên bị lầy lội .

Phú Vinh đã bị tác động của quá trình đô thị hóa. Cảnh quan, kiến trúc làng nhìn chung đã bị biến đổi theo hướng tiêu cực, cổng làng không có, ao làng dân bị lấp gần hết, không có không gian để trưng bày sản phẩm… Nhiều nhà ở cao tầng mọc lên, hàng rào tường bê tông đồ sộ phá vỡ không gian kiến trúc cảnh quan của làng xã truyền thống.

Xem thêm: Thanh niên 9X với mô hình nuôi Dúi thu hơn 40 triệu đồng/ tháng

Công trình di sản truyền thống làng Phú Vinh

Sơ đồ vị trí các di sản, di tích

Thống kê di tích xã Phú Nghĩa

Xã Phú Nghĩa có 8 di tích lịch sử được xếp hạng di tích lịch sử lịch sử dân tộc gồm : đình, quán thôn Phú Vinh ; đình, quán thôn Quan Châm ; đình, quán thôn Khê Than, quán và chùa thôn Đồng Trữ – hiện đang xuống cấp trầm trọng cần tôn tạo .
Ngoài ra còn có đình, quán thôn Phú Hữu chưa được xếp hạng, chùa Cổ Ngỗng ( xóm Thượng ) thôn Phú Vinh xuống cấp trầm trọng cần tôn tạo .
Chùa Nghĩa Hảo, chùa Hạ và chùa Phú Hữu tăng cấp và tái tạo tại vị trí cũ .

Di sản phi vật thể làng Phú Vinh

Là một làng truyền thống cuội nguồn có bề dày lịch sử vẻ vang văn hóa truyền thống truyền kiếp, làng Phú Vinh có nhiều di sản phi vật thể có giá trị cao như nghề truyền thống cuội nguồn làm nón lá, về ẩm thực ăn uống, tiệc tùng, thơ ca … và gắn bó mật thiết với những hoạt động giải trí tiệc tùng cũng như thường ngày của dân làng .

Lễ hội và nghệ thuật biểu diễn

Theo báo cáo giải trình, liên hoan làng Đồng Trữ, xã Phú Nghĩa được tổ chức triển khai ngày 16 và ngày 17/3 ( tức ngày 11 và 12/2 năm Kỷ Hợi ) ; lễ hội Quán Bà – thôn Đồi Chè, xã Thanh Bình được tổ chức triển khai ngày 18 và 19/3 ( tức ngày 13 và 14/2 năm Kỷ Hợi ) nhằm mục đích tưởng niệm công lao to lớn của những vị Thành Hoàng làng. Cả hai liên hoan truyền thống cuội nguồn đều diễn ra với chương trình đó là : phần lễ gồm tế lễ, dâng hương và rước kiệu truyền thống cuội nguồn. Phần hội diễn ra những hoạt động giải trí như : giao lưu văn hóa truyền thống văn nghệ, những game show dân gian …

Ẩm thực, sản vật đặc thù: Là yếu tố quan trọng

Làng Phú Vinh có món bánh cuốn ngon nổi tiếng trong vùng. Theo Nguyễn Văn Trung – Trước đây từng là chủ nhiệm CLB nghệ nhân ; lúc bấy giờ chỉ dạy nghề chứ không sản xuất, thì món bánh cuốn làng Phú Vinh được nhiều người dân trong ngoài làng cũng như hành khách ưa thích. Ngoài ra ở chợ Chuông còn có món bánh đúc lạc cũng được bày bán liên tục trong những phiên chợ và là một món ăn dân dã gắn bó với đời sống người nông dân .
Các phong tục, tập quán tiêu biểu vượt trội ( cưới hỏi, tiệc tùng, hương ước, quan hệ dòng tộc, láng giềng … )
Ở làng Phú Vinh có 1 số ít họ thông dụng là họ Phạm và họ Lê ( đặc biệt quan trọng là họ Lê Đình ) với số lượng lớn những mái ấm gia đình mang quan hệ huyết thống với nhau và thường tập trung chuyên sâu ở thôn Quang Trung .
Lễ hội lớn nhất hàng năm của làng Phú Vinh diễn ra vào ngày 10 tháng 3 Âm lịch. Ban khánh tiết người dân dành nhiều tuần trước đó để chuẩn bị sẵn sàng cho những hoạt động giải trí lễ và hội trong sự kiện hàng năm này. Theo chỉ huy xã và người dân thì cứ năm năm lại có một lần rước lễ từ đầu làng đến cuối làng .
Theo ghi nhận từ những người cao tuổi ở làng thì trong liên hoan làng có những hoạt động giải trí sôi sục như hát dô, hát quan họ, chọi gà đặc biệt quan trọng là game show nấu cơm thi. Các đội thi ( mỗi đội ba người ) có 20 phút để nấu chín cơm. Sau khi vo gạo, một người vừa đi vừa gánh hai niêu và hai người đốt lửa theo sao cho cơm chín yên cầu sự khôn khéo của người chơi .

Ca dao, tục ngữ, câu chuyện truyền miệng về lịch sử phát triển

Là một làng xã truyền thống có bề dày lịch sử văn hóa lâu đời, người dân làng Phú Vinh có nhiều câu ca dao đã trở thành quen thuộc nói về các hoạt động lễ hội, nghề làm nón. Tất cả các thơ và ca dao đều toát lên tình cảm yêu mến và tự hào về truyền thống lịch sử của quê hương.

Xem thêm: Nông dân Ninh Thuận làm giàu từ cây măng tây

Bảo tồn và phát huy giá trị không gian kiến trúc, quy hoạch truyền thống luôn là vấn đề được quan tâm trong phát triển đô thị, trong đó bao gồm: Phát huy giá trị không gian văn hóa, lịch sử làng nghề truyền thống trong đời sống đương đại và các khu di tích lịch sử cần được bảo tồn và phát huy giá trị trong thời kỳ mới. Đây cũng là một trong những hạng mục của Cuộc thi Thiết kế Không gian sáng tạo Hà Nội do Tạp chí Kiến trúc – Hội KTS Việt Nam đang phối hợp với Sở Văn hoá và Thể thao Hà Nội, Mạng lưới Vì một Hà Nội đáng sống (Đại diện bởi ECUE), UNESCO tổ chức.

Chi tiết về cuộc thi, xem tại : https://laodongdongnai.vn/cuoc-thi/the-le-cuoc-thi-thiet-ke-khong-gian-sang-tao-ha-noi.html

Source: https://laodongdongnai.vn
Category: Nông Thôn