Hoa văn trang trí của người Mường

Hoa văn trang trí của người Mường

Người Mường dệt với tơ tằm và sợi bông. Họ dệt hoa văn lên ba nhóm mẫu sản phẩm chính : chăn và vỏ nệm, cạp váy và những tấm trang trí ( mặt phà ) .
Người Mường không chọn gỗ, đá, gốm sứ hay sắt kẽm kim loại để bộc lộ sự tinh xảo của mình ; họ không chạm khắc lên gốm hay đồng. Thay vào đó, họ biểu lộ thẩm mỹ và nghệ thuật tạo hình của dân tộc mình trên cạp váy người phụ nữ. Đây là Kết luận của nhà dân tộc học Từ Chi sau khi điều tra và nghiên cứu về hoa văn cáp váy Mường .
Phải quan sát thật kỹ người ta mới hoàn toàn có thể nhận thấy hết giá trị của thổ cẩm Mường. Trang phục của người Mường đơn thuần nhưng chỉ riêng phần cạp váy cũng đủ bộc lộ tinh hoa văn hóa truyền thống. Một chiếc cạp váy gồm ba phần theo thứ tự từ trên xuống : Rang trên, Rang dưới, và Cao. Rang trên gồm có những hoa văn hình học bộc lộ những hình thái khác nhau của mặt trời theo bố cục tổng quan ngang. Cách sắp xếp những biến thể của mặt trời trên cạp váy có nhiều nét tương đương với bố cục tổng quan hoa văn trên mặt trống đồng – di tích lịch sử của nền văn minh truyền kiếp nhất Nước Ta. Phần cao thường có những đường kẻ sọc và điểm xuyết ít hoa văn .
Phần rang dưới tinh xảo nhất với những dòng họa tiết mô phỏng những loài động vật hoang dã và thực vật xen kẽ với những hoa văn trang trí hình học. Đây chính là nơi những cô gái Mường biểu lộ năng lực dệt khôn khéo và óc thẩm mỹ và nghệ thuật trải qua cách sắp xếp hoa văn và phối hợp sắc tố. Do tính phức tạp của nó, phần này được dệt trên khung cửi đặc biệt quan trọng với phần go chi chít. Mặc dù làm từ vật liệu tơ tằm, phần rang dưới được dệt khít đến mức nước cũng không hề thấm qua .
Với lịch sử vẻ vang giao thương mua bán truyền kiếp, thổ cẩm của nhóm Thái và Mường tại Hòa Bình có một số ít điểm tương đương. Tuy nhiên, những hoa văn và ý nghĩa của chúng lại phản ánh những nét đặc trưng của từng nhóm .

Dệt theo hoa của một loại cây sống trên mặt nước, hình tượng bông Tlăng đi vào thi ca của dân tộc Mường như một hình tượng cho tinh vợ chồng. Mặc dù cây sống nổi trên mặt nước, những bông hoa nở ra luôn có sợi dây kết nối với nhau như vợ và chồng vậy .

Cây cọ là một loại cây thân thiện với đời sống của người Mường. Lá cọ để lợp mái nhà sàn truyền thống cuội nguồn, thân cây dùng làm vật phẩm trong mái ấm gia đình. Người Mường tái tạo lại hoa văn gai cọ và dệt lên cạp váy cũng như những tấm thổ cẩm trang trí của họ .

Tháng năm tháng sáu hoa sim nở tím những quả đồi quanh bản Mường tạo nên một khung cảnh thơ mộng. Các cô gái Mường thấy hoa sim đẹp nên dệt vào cạp váy của họ ( dệt vào cạp váy của họ ) như một cách giữ những cánh hoa sim với mình quanh năm .

Không chỉ là một con vật quen thuộc với đời sống hàng ngày của người Mường, con chim còn là hình tượng của sự chăm sóc và tôn kính trong văn hóa truyền thống Mường. Người Mường ý niệm trời đất vạn vật được tạo thành bởi bốn yếu tố – trời, đất, nước và con người. Cánh chim bay liệng tự do cũng được coi như một hình tượng của khung trời .

Hoa bưởi trắng muốt với mùi hương tinh khiết là hình tượng cho sự trong trắng của người con gái. Họa tiết hoa bưởi thường được dệt hoặc thêu vào rang trên cạp váy truyền thống lịch sử hoặc điểm làm họa tiết trên mặt phà .

Trong truyền thuyết thần thoại của người Mường, cây Chu Đồng là loại cây quả đồng, lá thiếc thân và cành băng vàng bạc. Đây không chỉ là hình tượng của của cải mà còn hình tượng cho niềm tin đoàn kết thắng lợi vạn vật thiên nhiên của người Mường. Sử thi của người Mường có kể về câu truyện của người anh hùng Tặm Tạch dẫn người dân bản Mường đi đốn đổ cây Chu Đồng về để làm nhà, dựng bản .

Tuy nhỏ như cây cảnh nhưng cây En có thân rất cứng, thường được người Mường dùng làm cán rìu. Lá en cũng được các cô gái Mường dùng để nhuộm vải. Hình dáng độc đáo, đối xứng tuyệt đối của quả en tạo cảm hứng cho loại hoa văn cạp váy rất phổ biến này.

Cây thị vốn là một loại cây rừng có thân gỗ cao và tán rộng. Người Mường xưa thấy cây đẹp nên mang về trồng ở đầu làng. Vì tuổi thọ của cây thị rất cao, những cây thị đầu làng này thường tận mắt chứng kiến bao thay đổi của ngôi làng qua năm tháng. Người Mường khâm phục vì trải qua bao sương gió và đổi khác nhưng cứ đến tầm tháng Bảy cây thị lại nở những bông hoa trắng tinh khiết, rồi kết những quả mọng thơm ngát .

Trong dân gian sống sót hai cách lý giải về hoa văn này. Cách lý giải thứ nhất coi đây là mặt trời – khởi nguồn của thiên hà và duy trì sự sống. Khi xưa, những vua chúa của tạo Mường thường coi mình là hậu duệ của mặt trời để phân biệt với dân thường. Cách lý giải thứ hai gọi đây là hoa cà. Rất phổ cập trong vườn nhà của những mái ấm gia đình Mường, quả cà muối là một món ăn quan trọng đặc biệt quan trọng với những mái ấm gia đình nghèo. Dù cây mọc bờ bụi nhưng lại cho ra một loại hoa rất đẹp màu trắng và tím .

Người Mường coi con hươu hiền lành là hình tượng của tình bạn và sự nhân ái. Người Mường hay kể cho nhau câu truyện về con hươu trung thành với chủ với ân nhân, khi chết còn tìm về nơi gặp ân nhân để đợi người đó quay lại. Hoa văn con hươu thường được dệt lên rang dưới cạp váy .

Cây mây đóng vai trò quan trọng trong đời sống của người Mường. Từ thời xưa, mây đã được dùng để làm những vật phẩm thông dụng trong nhà như gối, ghế, rổ rá ; thân cây mây dẻo dai nên được dùng làm quang gánh. Quả của cây mây khi chín ngả sang màu trắng rất đẹp, với hoa văn hình vảy rồng. Các nghệ nhân xưa đã hình tượng hóa loại quả đặc biệt quan trọng này thành một loại hoa văn rất thông dụng trên cạp váy của những cô gái Mường “ dệt thành tấm thổ cẩm cho con cháu … đất Mường về sau ” .

Cây quýt mọc bên những triền đồi khô cằn quanh bản Mường vừa mang lại bóng mát vừa cho họ quả ngọt. Vỏ quả quýt được dùng làm thuốc ho. Vào một khoảng chừng thời hạn ngắn ngủi trong mùa xuân, cây quýt nở những chùm hoa trắng tinh khiết. Các cô gái Mường giữ lại hình ảnh đẹp này bằng cách dệt những bông hoa cách điệu lên cạp váy của mình .

Họa tiết bông vét luôn đi thành ba hàng liên tục, bên trong xen kẽ những hình tam giác cân đặt ngược chiều nhau. Dệt thành luống phân làn giữa hai hàng hoa văn phức tạp hơn như rồng, phượng trên cạp váy, hoa văn này vừa tạo điểm nghỉ cho mắt vừa tôn lên độ tinh xảo của hoa văn mà nó hỗ trợ .

Trong văn hóa truyền thống Mường, rồng là hình tượng cho sức mạnh, sự quyền quý và cao sang, nước ( một phần không hề thiếu với người Mường vì họ sống đa phần dựa vào nông nghiệp ) và sức mạnh vô biên của thiên hà. Khi xưa, dưới thời vua chúa Mường, chỉ có những người có chức quyền mới được mặc váy có cạp hoặc đeo thắt lưng có gẩy họa tiết rồng phượng. Người dân thường không được mặc vải vóc có những hoa văn này .

Cũng giống như rồng, phượng được coi như một loài chim cao quý. Chỉ những người có chức quyền, những quan lạng mới được mang cạp váy có thêu rồng phượng. Dân thường chỉ được phép mang cạp váy có hoa văn hình cỏ cây hoa lá .

Cây trám là một loại cây rừng thân to tán rộng. Người Mường khi xưa còn nghèo hay đi rừng lượm quả trám rụng xuống đất để mang về ăn. Các nghệ nhân Mường hay dệt loại hoa văn này lên cạp váy và mặt phà của họ .

Lá vẽn là một loại lá rừng hoàn toàn có thể ăn được. Người Mường còn dùng lá này để chữa bệnh đường ruột. Lá vẽn là một loại họa tiết thêu rất phổ cập trên cạp váy của những cô gái Mường con nhà thường dân .

>> > Hoa văn trang trí của người Mông
>> > Hoa văn trang trí của người Thái
>> > Hoa văn trên đồ gốm thời Tiền sử

Source: https://laodongdongnai.vn
Category: Nông Thôn