Người nghèo, nông dân – đề tài không cũ của văn học và báo chí

(Toquoc)- Báo chí và văn học có nhiều điểm khác biệt. Thế nhưng khi khai thác đề tài về người nghèo và nông dân thì có một điểm chung là mang trong mình tính thời sự và luôn được độc giả đón nhận.

Vì sao là đề tài không cũ

Người nghèo ở đâu cũng có, xét về mặt thời gian và không gian.

Người nghèo bị ảnh hưởng tác động mạnh nhất trong mọi biến hóa của xã hội kéo theo những thảm kịch mang tính đương thời. Nói như vậy không có nghĩa người giàu không có thảm kịch, nhưng đó không phải là đối tượng người tiêu dùng tác động ảnh hưởng trực tiếp, nổi bật của những dịch chuyển, đổi khác của xã hội .
Người nghèo gồm có nhiều những tầng lớp, trong đó có cả tri thức, nông dân …
Nói về người nông dân, nhà thơ Trần Đăng Khoa có một nhận định và đánh giá khá mê hoặc : “ Nông dân thời nào cũng rất khổ. Hình như họ sinh ra để khổ. Có cho sướng cũng không sướng được. Có phủ lên vai họ tấm áo bào lộng lẫy của vua thì họ cũng không hề thành được ông vua. Họ có sức chịu đựng gian nan đến vô tận. Nhưng mất trọn vẹn thói quen để làm một người sung sướng. Thế mới khổ. Họ khổ đến mức không còn biết là mình khổ nữa. Người nông dân ta có vẻ như không có thói quen so sánh mình với người dân ở những nước tiên tiến và phát triển, cũng như người dân đô thị. Họ chỉ so mình với chính mình thời tăm tối thôi. Và thế là thấy sướng quá ” .
Với một quốc gia thuần nông như Nước Ta, trừ những người nông dân đã phần nào “ lột xác ” để trở thành những tầng lớp khác, còn lại nông dân thuần tuý lúc bấy giờ không phải không có người giàu trên chính mảnh đất của mình. Nhưng so với những giai tầng trong xã hội, họ vẫn là những người có thu nhập thấp, nghèo khó hơn cả .
Nông thôn, nông dân đã và đang sống sót nhiều yếu tố đáng chăm sóc chú ý quan tâm. Bên cạnh cái đẹp, văn hoá truyền thống cuội nguồn … còn có hủ tục lỗi thời, phong tục tập quán địa phương, rồi đô thị hoá … giữa cái còn và cái mất lại phát sinh yếu tố mới và tạo nên những xích míc mới. Vì thế tính thời sự luôn luôn hiện hữu trong từng đổi khác, biến cố lớn nhỏ .
Nhìn lại những tác phẩm văn học viết về người nghèo và người nông dân hoàn toàn có thể kể đến những tác giả như Nam Cao, Ngô Tất Tố, Nguyễn Công Hoan, Phạm Duy Tốn, Hồ Biểu Chánh, Vũ Trọng Phụng, Kim Lân, Lê Lựu, Nguyễn Khắc Trường, Nguyễn Huy Thiệp, Nguyễn Minh Châu, Nguyễn Hữu Nhàn, Tạ Duy Anh, Nguyễn Ngọc Tư … Nói một cách không quá rằng, với mỗi nhà văn, tác phẩm “ để đời ”, được fan hâm mộ nhớ đến nhất cũng như góp phần cho nền văn học thẩm mỹ và nghệ thuật nước nhà đều là tác phẩm viết về người nghèo và người nông dân .
Có nhiều nhà văn, nhà thơ tâm sự rằng, viết về người nghèo, người nông dân như một lẽ tự nhiên, quen thuộc từ bản thân mình. Bởi con người, đời sống của người nghèo, người nông dân đã ăn sâu vào máu của họ. Nói một cách sâu xa thì quê nhà với những người nông dân mộc mạc, hồn hậu, chất phác là căn nguyên, cội nguồn của hầu hết tất cả chúng ta .
Người nông dân hoàn toàn có thể đổi khác vị thế của mình, trở thành những tầng lớp khác với vị thế khác, nhưng không ai dám chắc một rủi ro tiềm ẩn hoàn toàn có thể xảy ra với toàn bộ tất cả chúng ta, đó là rủi ro tiềm ẩn trở thành người nghèo. Với tác động ảnh hưởng chủ quan và cả khách quan, xuất phát từ con người đến tự nhiên thì bất kể một ai cũng rất dễ bị đẩy đến bức tường của người nghèo .

Ngòi bút đứng về phía người nghèo, người nông dân là đứng về lương tri. Bởi họ là những người “thấp cổ bé họng” cả về nghĩ đen lẫn nghĩa bóng. Bênh vực, lên tiếng, bảo vệ người nghèo, người nông dân cũng một phần là trách nhiệm của người cầm bút.

Hiện thực báo chí là bệ phóng cảm hứng cho văn chương

Nếu như trước đây, khi báo chí truyền thông còn chưa tăng trưởng rầm rộ như lúc bấy giờ thì những yếu tố của người nghèo, của nông dân mang tính nổi bật, có tác động ảnh hưởng lớn đến xã hội lại được phản ánh thứ nhất trong văn học. Cho đến nay, những nhân vật của văn học vẫn còn sống sót trong xã hội đương thời. Và có vẻ như, những yếu tố được đặt ra trong tác phẩm văn học như Mảnh đất lắm người nhiều ma, Những bài học kinh nghiệm nông thôn, Thời xa vắng, Cánh đồng bất tận … vẫn chưa hề cũ. Độc giả đảm nhiệm văn học để quay ngược thời hạn khám phá thực tiễn .
Nhìn lại hiện thực ngồn ngộn của ngày thời điểm ngày hôm nay, thì báo chí truyền thông đang đi trước văn học. Báo chí đang chứng minh và khẳng định đúng công dụng, trách nhiệm của mình khi phản ánh, phát hiện những yếu tố của người nghèo và nông dân. Tuy nhiên, không ít người đã đặt ra câu hỏi, tại sao hiện thực đầy “ yếu tố ”, cảm hứng mà chưa thấy những nhà văn nhào nặn thành tác phẩm ?
Những vấn đề như Đoàn Văn Vươn, Văn Giang, những làng giặt túi bóng, làng nhặt rác với đồng xu tiền rất ít mà tiềm ẩn rủi ro tiềm ẩn bệnh tật không lường … rồi hiện tượng kỳ lạ người phố về quê xây biệt thự nghỉ dưỡng tận hưởng, còn người quê lại dật dờ lên phố kiếm sống, công nhân khu công nghiệp làm thêm đến kiệt cùng giấc ngủ vẫn không đủ nuôi mình, nuôi con … mảng hiện thực muôn màu này tác động ảnh hưởng trực tiếp, ngay lập tức đến báo chí truyền thông. Và chắc như đinh nó sẽ là cảm hứng để nhà văn thai nghén tác phẩm .
Nhà văn khác nhà báo về mặt thời hạn sinh hạ tác phẩm. Khó mà yên cầu hay ấn định trong khoảng chừng thời hạn ngắn nhà văn sẽ có tác phẩm về những yếu tố vừa mới xảy ra. Nhưng nếu hiện thực đã được nhà văn sử dụng làm vật liệu và thành công xuất sắc thì sẽ có sức sống lâu bề hơn báo chí truyền thông .
Đề tài về người nghèo và nông dân trong văn học hình như đang có sự biến hóa nhất là với những cây bút trẻ. Họ viết về nông thôn thường thấy ở dạng tản văn kiểu “ thương nhớ đồng quê ” trong đơn độc, hoài niệm … Dài hơi hơn như truyện ngắn, tiểu thuyết thì còn quá ít và ngày càng ít hơn. Chỉ có những cây bút trẻ đã và đang sống ở chính mảnh đất quê nhà mình vẫn liên tục khám phá. Lý do là những cây bút trẻ sống nông thôn nhưng lại học tập và lập nghiệp ở đô thị. Cuộc sống đô thị đã tác động ảnh hưởng can đảm và mạnh mẽ đến trang viết của những cây bút trẻ. Họ thường viết về cái tôi, về chính đời sống đô thị với quá nhiều đổi khác, mới lạ và cũng không ít tất bật, căng thẳng mệt mỏi. Bên cạnh đó không ít cây bút trẻ chạy theo trào lưu văn học chạy khách như đồng tính, 3S ( sốc, sến, sex ) … Người nghèo đô thị là mảng được đề cập đến, được khắc hoạ sinh động, đa dạng chủng loại trong tác phẩm. Còn mảng văn học về nông thôn, nông dân vẫn là sở trường của những nhà văn có tên tuổi, từng dành nhiều trang viết cho đề tài này và còn thấy mình mắc nợ, đau đáu. Cách đây chưa lâu, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn phối hợp với Hội Nhà văn xét trao tặng những tác phẩm về đề tài tam nông thì hầu hết những tác giả đoạt giải đều là những tên tuổi của làng văn .

Cùng một hiện thực xã hội giữa nhà văn và nhà báo còn có sự “phân chia ngầm”. Không kể sự phân chia thời gian cho tác phẩm mà còn cả phân chia tuổi tác. Khi báo chí ưu ái cho người trẻ, nhanh nhạy hơn thì sự chín chắn lại dành cho nhà văn thời gian nghiền ngẫm.

Nhà văn Y Ban trong một cuộc trò chuyện đã nói rằng, vốn sống của mỗi nhà văn tích luỹ không ở đâu xa, nó ở ngay hiện thực của đời sống. Hiện thực đời sống là cảm hứng bất tận cho người cầm bút. Và hiện thực đời sống bất luận thế nào, tốt – xấu, hay – dở, công minh – bất công … luôn cần sự hiện hữu ngòi bút của nhà báo và nhà văn .
Sự song hành của báo chí truyền thông và văn chương trong mảng đề tài người nghèo và nông dân luôn tiềm ẩn trong mình cái cơ bản của đời sống, cái mới thời đại. Vì thế, nó sẽ là đề tài không khi nào cũ. Chỉ có điều, sức khái quát và tác động ảnh hưởng đến đâu lại phụ thuộc vào vào cái nhìn, ngòi bút tận tâm ở mỗi người .

Hà Anh

Source: https://laodongdongnai.vn
Category: Nông Thôn