Nghiên cứu về quan hệ dân tộc ở Việt Nam (từ năm 1980 đến nay)

PGS.TS. Vương Xuân Tình

( Viện trưởng Viện Dân tộc học )

Trong nghiên cứu về tộc người, việc xem xét quan hệ dân tộc có ý nghĩa cả về lý luận và thực tiễn. Quan hệ dân tộc là mối quan hệ giữa các tộc người trong một quốc gia và xuyên quốc gia, và mối quan hệ giữa tộc người với cộng đồng dân tộc – quốc gia (Nation – State) trên nhiều lĩnh vực, như chính trị, kinh tế, xã hội, văn hóa… Quan hệ dân tộc vừa là mối quan hệ tự nhiên, vừa mang tính tất yếu trong một quốc gia hay khu vực đa dân tộc, chịu tác động của nhiều yếu tố.

Tầm quan trọng của quan hệ dân tộc là điều dễ nhận thấy, nhưng giải quyết và xử lý yếu tố này thế nào cho đúng ở mỗi vương quốc là điều không thuận tiện. Cùng với thời hạn, từ trong nội tại, mối quan hệ dân tộc cũng luôn biến hóa. Và cùng với thời hạn, những thể chế chính trị cũng thay đổi chủ trương dân tộc, tác động ảnh hưởng đến mối quan hệ dân tộc. Ngoài ra, quan hệ dân tộc còn bị chi phối bởi toàn cảnh quốc tế, tức những tác nhân bên ngoài, với những hệ lụy khó trấn áp .
Với Việt Nam, quan hệ dân tộc là nghành nghề dịch vụ được Đảng Cộng sản và Nhà nước rất chăm sóc. Bởi vậy, trong cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc và bảo vệ quốc gia, những dân tộc thiểu số đã sát cánh cùng dân tộc đa phần, có nhiều góp phần to lớn. Khi bước vào quá trình thiết kế xây dựng quốc gia, tiến hành sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa, những chủ trương của Đảng và Nhà nước càng tập trung chuyên sâu triển khai đoàn kết, bình đẳng, trợ giúp nhau cùng tân tiến giữa những dân tộc .
Do chủ trương ưu việt nêu trên nên quan hệ dân tộc ở nước ta kể từ khi Đổi mới đến nay thường được nhìn nhận về cơ bản vẫn không thay đổi. Xu thế chung của quan hệ này vẫn là sự gắn bó, đoàn kết giữa những dân tộc. Tuy nhiên, đã phát sinh những yếu tố ở một số ít tộc người tại những địa phương khác nhau. Các cuộc bạo loạn ở Tây Nguyên của những nhóm người thuộc một số ít dân tộc tại chỗ, những cuộc biểu tình đòi đất của người Khơ-me tại vùng Tây Nam Bộ, hay gần đây là việc gây rối của những người Hmông ở Mường Nhé tỉnh Điện Biên đòi tự do tôn giáo và xây dựng vương quốc Hmông … cho thấy quan hệ dân tộc ở nước ta lúc bấy giờ không trọn vẹn dịu dàng êm ả, mà đã dung chứa yếu tố thiếu không thay đổi .
Tại sao tất cả chúng ta có chủ trương dân tộc văn minh, tuy nhiên vẫn phát sinh những yếu tố phức tạp về quan hệ dân tộc ? Thời gian qua, đã có một số ít khu công trình điều tra và nghiên cứu luận giải việc này. Điểm chung là điều tra và nghiên cứu đó thừa nhận cả nguyên do chủ quan và khách quan, tuy nhiên có phần nghiêng về nguyên do khách quan, mà hầu hết là do những thế lực thù địch. Các nguyên do chủ quan được đề cập nhưng thường chung chung nên thiếu chiều sâu, thậm chí còn có phần tránh mặt .
Trong toàn cảnh nêu trên, việc điều tra và nghiên cứu quan hệ dân tộc ở nước ta phải được thực thi một cách khoa học và tráng lệ. Để thực thi tốt trách nhiệm ấy, trước hết, cần nhìn lại những thành tựu và hạn chế của điều tra và nghiên cứu trong thời hạn qua. Bởi vậy, bài báo này sẽ đa phần tập trung chuyên sâu xem xét yếu tố điều tra và nghiên cứu đã nêu từ năm 1980 đến nay ; qua đó, góp thêm phần tổng kết việc nghiên cứu và điều tra về tộc người của nước ta, kể từ sau khi Tổng cục Thống kê công bố bản Danh mục những thành phần dân tộc Việt Nam vào năm 1979 .

1. Quan điểm và cách tiếp cận nghiên cứu

Ở nước ta, tương quan đến việc làm rõ khái niệm “ quan hệ dân tộc ” ( 1 ) phải kể tới những nhà dân tộc học. Qua những tác dụng điều tra và nghiên cứu cho thấy, khái niệm và nội hàm của “ quan hệ dân tộc ” đã có sự tăng trưởng theo thời hạn. Vào khoảng chừng từ những năm 60 của thế kỷ trước cho đến đầu những năm 2000, chưa thấy có định nghĩa rành mạch về quan hệ dân tộc, và mối quan hệ đó thường được hiểu là quan hệ giữa những nhóm trong một dân tộc hay giữa những dân tộc trong vùng, biểu lộ hầu hết qua quan hệ về ngôn từ và văn hóa truyền thống ; hoặc quan hệ dân tộc được gắn với quy trình tộc người ( Nguyễn Văn Huy, 1983 a ; Phan Hữu Dật, 1998, tr. 624 – 638, 639 – 644 ; 2004, tr. 704 – 762 ). Nhưng sau đó, khái niệm quan hệ dân tộc được lan rộng ra hơn. Theo những tác giả Phạm Quang Hoan và Nguyễn Hồng Dương ( 2008 ) và Phan Xuân Biên ( 2011, tr. 11 ), quan hệ tộc người ở nước ta lúc bấy giờ hầu hết là : 1 ) Mối quan hệ giữa hàng loạt những tộc người với vương quốc – Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa ; 2 ) Mối quan hệ giữa tộc người đa phần và những tộc người thiểu số ; 3 ) Mối quan hệ giữa những tộc người thiểu số với nhau ở trong và ngoài nước ; và 4 ) Mối quan hệ nội tộc người, gồm có : quan hệ nội tộc người trong nước và quan hệ với những người đồng tộc và thân tộc ở quốc tế. Vương Xuân Tình và Nguyễn Văn Minh khi điều tra và nghiên cứu về quan hệ dân tộc ở vùng miền núi phía Bắc, Bắc Trung Bộ, Tây Nguyên và Tây Nam Bộ lại tìm hiểu và khám phá cả mối quan hệ giữa những tộc người với mạng lưới hệ thống chính trị và quan hệ tộc người – vương quốc ( Vương Xuân Tình và Nguyễn Văn Minh, 2009, tr. 5-57 ; 2010, tr. 51-125 ) .
Qua sự tăng trưởng của nội hàm, hoàn toàn có thể nhận thấy, khái niệm “ quan hệ dân tộc ” ở nước ta ngày càng hoàn thành xong, và về cơ bản đã phản ánh được tình hình của mối quan hệ đó đang diễn ra tại Việt Nam lúc bấy giờ. Trong số những quan điểm nêu trên, cần quan tâm yêu cầu về nội hàm quan hệ dân tộc của những tác giả Phạm Quang Hoan và Nguyễn Hồng Dương. Tuy nhiên, nội hàm ( 1 ) hoàn toàn có thể được thay bằng thuật ngữ “ quan hệ tộc người với hội đồng “ dân tộc – vương quốc ”, để chuẩn xác hơn về khoa học. Nội hàm thứ ( 2 ) có phần bị trùng lặp với nội hàm thứ ( 3 ) ; và trong nội hàm thứ ( 4 ), quan hệ xuyên vương quốc của một tộc người không chỉ bao hàm với đồng tộc mà với cả khác tộc. Trường hợp người Chăm có quan hệ rất gắn bó với những người khác tộc ở quốc tế cùng tôn giáo là một ví dụ. Với quan hệ dân tộc xuyên vương quốc ở Việt Nam lúc bấy giờ, nên xếp riêng để được nhìn nhận thấu đáo hơn .
Kế thừa những quan điểm nêu trên, chúng tôi đưa ra nội hàm của quan hệ dân tộc để làm khung nghiên cứu và phân tích trong tổng quan này như sau :
1. Quan hệ nội tộc người .
2. Quan hệ giữa những dân tộc thiểu số .
3. Quan hệ giữa dân tộc thiểu số với dân tộc Kinh ( Việt ) .
4. Quan hệ dân tộc xuyên vương quốc .
5. Quan hệ tộc người với hội đồng dân tộc – vương quốc .
Các quan hệ trên đây được bộc lộ ở nhiều nghành, từ nguồn gốc, ngôn từ, văn hóa truyền thống, hôn nhân gia đình, dòng họ, kinh tế tài chính đến chính trị …
Về triết lý, mặc dầu quan hệ dân tộc là nghành nghề dịch vụ được những nhà dân tộc học, sử học, văn hóa truyền thống học hay khoa học về chính trị rất chăm sóc, tuy nhiên lại rất ít người đề cập đến kim chỉ nan và đặc biệt quan trọng là vận dụng triết lý trong điều tra và nghiên cứu. Trong số rất ít những nhà nghiên cứu đề cập đến kim chỉ nan tương quan, phải kể tới những tác giả Nguyễn Văn Huy ( 1983 c ), Bế Viết Đẳng ( 1988, tr. 3-15 ). Xem xét quan hệ dân tộc gắn với quy trình tộc người, tác giả Bế Viết Đẳng đã đưa ra khái niệm về sự xích lại gần nhau giữa những dân tộc ở nước ta. Thực ra, khái niệm này tương quan đến những kim chỉ nan về quy trình tộc người của những học giả Xô-viết, khá phổ cập ở Liên Xô ( cũ ). Lý thuyết ấy còn có ảnh hưởng tác động đến một số ít nghiên cứu và điều tra của Nguyễn Văn Huy ( 1982, 1983 a, 1983 b ), Đỗ Thúy Bình ( 1986, tr. 3-10 ; 1991, tr. 19-27 ). Từ quan điểm về quy trình xích lại gần nhau giữa những tộc người trong thiên nhiên và môi trường thiết kế xây dựng chủ nghĩa xã hội, tác giả Nguyễn Văn Huy đã yêu cầu vấn đề về một cộng đồng nhân dân Việt Nam hay hội đồng dân tộc Việt Nam xã hội chủ nghĩa ở nước ta ; đồng thời nêu lên cách phân loại về trình độ tăng trưởng của những tộc người thành những bậc là dân tộc, bộ tộc hay bộ lạc, với đỉnh điểm là dân tộc xã hội chủ nghĩa ( Nguyễn Văn Huy, 1983 c, 1988 ) .
Đáng tiếc là từ những năm 90 đến nay, phần nhiều ít thấy việc đề xuất kiến nghị triết lý và vận dụng triết lý trong nghiên cứu và điều tra quan hệ dân tộc ở Việt Nam. Trong khu công trình “ Mấy yếu tố lý luận và thực tiễn cấp bách tương quan đến mối quan hệ dân tộc lúc bấy giờ ”, Giáo sư Phan Hữu Dật và tập sự đề cập một số ít yếu tố về thuật ngữ dân tộc, tộc người, vương quốc – dân tộc ; về phe phái kim chỉ nan trong quan hệ dân tộc của những nhà dân tộc học Xô-viết, tuy nhiên không khác nhiều với những yếu tố đã được những tác giả Bế Viết Đẳng và Nguyễn Văn Huy từng nêu. Ngoài ra, Giáo sư Phan Hữu Dật và tập sự cũng điểm qua 1 số ít kim chỉ nan của phương Tây, như thuyết xung đột, thuyết khuếch tán, thuyết TT và ngoại vi, nhưng chỉ mang ý nghĩa phê phán [ Phan Hữu Dật ( Chủ biên ), 2001, tr. 11-101 ]. Gần đây, có 1 số ít nghiên cứu và điều tra cũng đề cập triết lý của những học giả quốc tế, tuy nhiên lại chưa vận dụng trong điều tra và nghiên cứu ( Vương Xuân Tình và Nguyễn Văn Minh, 2009 ; 2010 ; Phan Xuân Biên, 2011 ). Bởi vậy, trong tổng quan này, chúng tôi chỉ tập trung chuyên sâu xem xét những khu công trình nghiên cứu và điều tra về quan hệ dân tộc theo khung nghiên cứu và phân tích đã nêu .

2. Nghiên cứu về quan hệ dân tộc ở Việt Nam       

2.1. Quan hệ nội tộc người

Đến nay đã có khá nhiều khu công trình điều tra và nghiên cứu về nghành nghề dịch vụ này. Dù nhìn nhận yếu tố ở nhiều chiều cạnh khác nhau, tuy nhiên tựu trung, những tác giả đa phần nghiên cứu và phân tích sự cố kết hoặc phân ly của tộc người .
Vào khoảng chừng những năm 60-80 của thế kỷ trước, có khuynh hướng là những nhà dân tộc học thường chăm sóc mày mò bản sắc tộc người. Trong hành trình dài khó khăn vất vả đó, họ đã cố gắng nỗ lực chứng tỏ tính thống nhất, sự cố kết của những dân tộc. Xu hướng này còn ghi dấu ấn khi xác định thành phần những dân tộc ở Việt Nam. Từ hàng trăm nhóm địa phương của những tộc người, những nhà dân tộc học đã chứng tỏ sự tương đương về ngôn từ, văn hóa truyền thống và ý thức tự giác tộc người để xếp thành 54 dân tộc. Tuy nhiên, trong 1 số ít trường hợp, việc ghép những nhóm địa phương vào cùng một dân tộc không tránh khỏi chưa ổn, mà dân tộc Sán Chay – với việc gộp hai nhóm Cao Lan, Sán Chỉ là một ví dụ [ Khổng Diễn ( Chủ biên ), 2003 ] .
Như đã trình diễn, chăm sóc tới cố kết của tộc người, nhiều tác giả hướng tới sự thống nhất về văn hóa truyền thống. Bên cạnh đó, có những nghiên cứu và điều tra chăm sóc đến sự cố kết mạnh của 1 số ít dân tộc, mà người Hmông là một ví dụ. Có khá nhiều bài viết về sự cố kết tộc người của dân tộc này qua quan hệ dòng họ và những tương đương về văn hóa truyền thống [ Phạm Quang Hoan, 1995 ; Phan Hữu Dật ( Chủ biên ), 2001, tr. 223 – 241 ; Vương Duy Quang, 2005 ; Nguyễn Văn Thắng ( Chủ biên ), 2009 ]. Trong thời hạn qua, còn có dạng cố kết mới trong hội đồng những dân tộc, đó là cố kết của hội đồng dân tộc – tôn giáo, tuy nhiên lại chưa được nghiên cứu và điều tra kỹ lưỡng. Đến nay, yếu tố đó mới được quan tâm ở tộc người Chăm ( Phú Văn Hẳn, 2009 ), còn với những dân tộc khác như Hmông, Ê-đê, Gia-rai … vẫn chưa có nghiên cứu và điều tra nâng cao .
Nếu như trước những năm 90, khuynh hướng chung trong xem xét quan hệ nội tộc người là sự cố kết, thì từ những năm 90 đến nay, đã có những khu công trình nhận thấy sự phân ly. Vào cuối những năm 90 của thế kỷ trước, cả nước có tới 40 nhóm địa phương có nguyện vọng tách thành những dân tộc riêng [ Phan Hữu Dật ( Chủ biên ), 2001, tr. 346 ]. Trên cơ sở đó, Viện Dân tộc học được giao trách nhiệm xác lập lại thành phần một số ít dân tộc ở Việt Nam ( Khổng Diễn, 2002 ), tuy nhiên hiệu quả của nghiên cứu và điều tra ấy vẫn chưa công bố. Tuy nhiên, rải rác đã có những nghiên cứu và điều tra về yếu tố này [ Khổng Diễn ( Chủ biên ), 2003 ; Đinh Thanh Dự, 2008 ]. Có những khu công trình phản ánh tình hình quy đổi từ tín ngưỡng truyền thống lịch sử sang đạo Tin Lành ở người Hmông đã tạo nên phân ly trong nội bộ tộc người, qua xích míc, xung đột giữa những người theo đạo và người không theo trong một hội đồng [ Vương Duy Quang, 2005 ; Nguyễn Văn Thắng ( Chủ biên ), 2009 ]. Yếu tố tôn giáo ở dân tộc Chăm cũng tạo nên sự phân ly giữa những nhóm theo Hồi giáo, Bàlamôn và Bàni ( Phan Xuân Biên, 2010, tr. 17-18 ) .
Về nguyên do dẫn đến sự cố kết, những tác giả thường nêu lên nhu yếu nội tại trong tăng trưởng – đó là nhu yếu san sẻ, trợ giúp nhau trong cùng tộc người, đặc biệt quan trọng là cùng dòng họ hay hội đồng làng ( Phạm Quang Hoan, 1995 ; Vương Duy Quang, 2005, tr. 106 – 132 ). Nguyên nhân dẫn đến phân ly thường do ảnh hưởng tác động của yếu tố bên ngoài, như kinh tế thị trường, toàn thế giới hóa, truyền đạo trái phép [ Vương Duy Quang, 2005, tr. 254 – 258 ; Nguyễn Văn Thắng ( Chủ biên ), 2009, tr. 147 – 163 ] .

2.2. Quan hệ giữa các dân tộc thiểu số

Mối quan hệ này được nhiều tác giả đề cập, đặc biệt quan trọng là quan hệ xã hội và văn hóa truyền thống. Về quan hệ xã hội, Cầm Trọng ( 1978, tr. 240 – 266 ) từng chỉ ra sự áp bức dân tộc dưới chính sách cũ, như những tộc Kháng, La Ha, Xinh-mun ở vùng Tây Bắc phải hầu hạ, phục dịch cho quý tộc Thái. Nhưng mối quan hệ được đề cập nhiều hơn là văn hóa truyền thống, như tác động ảnh hưởng của văn hóa truyền thống Thái tới những tộc người vùng Tây Bắc ( Phan Hữu Dật, 2004, tr. 404 – 405 ). Trước những ảnh hưởng tác động đó, có tộc người ( Kháng, Khơ-mú ) không còn giữ được nhiều yếu tố văn hóa truyền thống của mình. Giáo sư Bế Viết Đẳng ( 1988 ) đã đánh giá và nhận định đó là đồng nhất tự nhiên, hoặc chuyển hóa về tộc người .
Những khu công trình nghiên cứu và điều tra gần đây liên tục phản ánh sự giao lưu văn hóa truyền thống giữa những tộc thiểu số dưới tác động ảnh hưởng của công nghiệp hóa, hiện đại hóa [ Trần Bình, 2002 ; Phạm Quang Hoan ( Chủ biên ), 2003 ]. Có điều tra và nghiên cứu cũng chỉ ra, dưới góc nhìn văn hóa truyền thống vùng, ảnh hưởng tác động của 1 số ít dân tộc có dân số đông như Tày, Nùng ở vùng Đông Bắc đã giảm, và được thay thế sửa chữa bằng tác động ảnh hưởng văn hóa truyền thống của người Kinh ( Việt ) [ Vương Xuân Tình và Trần Hồng Hạnh ( Đồng chủ biên ), 2012, tr. 254 – 263 ]. Trần Văn Hà ( Chủ biên, 2011 ), Phạm Quang Hoan ( Chủ biên, 2012 ) còn chăm sóc tới yếu tố tái định cư đang diễn ra ở nhiều vùng dân tộc thiểu số nước ta, làm ngày càng tăng việc cộng cư, xen cư giữa những dân tộc, thôi thúc giao lưu, tiếp xúc văn hóa truyền thống, tuy nhiên cũng đặt ra yếu tố giữ gìn truyền thống văn hóa truyền thống của những tộc người này .
Nguyên nhân khiến quan hệ giữa những dân tộc thiểu số ngày càng ngày càng tăng được những tác giả nghiên cứu và phân tích dưới tác động ảnh hưởng của cư trú xen cài ( Vương Xuân Tình, 1995 ), hôn nhân gia đình hỗn hợp dân tộc ( Đỗ Thúy Bình, 1991 ) và chủ trương dân tộc ở nước ta ( Phạm Quang Hoan và Nguyễn Hồng Dương, 2009 ; Phan Xuân Biên, 2011 ) .

2.3. Quan hệ giữa dân tộc thiểu số với dân tộc Kinh (Việt)

Quan hệ này được nhiều khu công trình nghiên cứu và điều tra phản ánh. Trước đây, những điều tra và nghiên cứu thường cho rằng, quan hệ giữa người Kinh ( Việt ) với những dân tộc thiểu số khá tốt đẹp trong lịch sử dân tộc, không có áp bức dân tộc. Ngay cả cuộc di dân về phương Nam để khám phá vùng đồng bằng sông Cửu Long cũng diễn ra một cách độc lập giữa người Kinh ( Việt ) với những tộc người tại chỗ ( Nguyễn Công Bình và tập sự, 1990, tr. 222 – 224 ). Có những tác giả cũng chỉ ra rằng, một số ít người Kinh ( Việt ) lên sinh sống ở khu vực miền núi còn hòa nhập vào hội đồng những dân tộc thiểu số ( Phan Hữu Dật và Lâm Bá Nam, 2001 ). Tuy nhiên, những nghiên cứu và điều tra về giao lưu, tác động ảnh hưởng văn hóa truyền thống của tộc người này với những dân tộc thiểu số là mối chăm sóc của nhiều tác giả, và mối chăm sóc đó càng ngày càng tăng. Vào thập niên 80 của thế kỷ trước, có xu thế điều tra và nghiên cứu về sự xích lại gần nhau giữa dân tộc Kinh ( Việt ) và những dân tộc thiểu số ( Nguyễn Văn Huy, 1982, tr. 7-12 ; 1983 a, tr. 32-36 ; Bế Viết Đẳng, 1988, tr. 3-15 ) .
Là dân tộc chủ thể, có lợi thế trong tiếp thu, truyền bá văn hóa truyền thống ngoài Việt Nam, người Kinh ( Việt ) đã tác động ảnh hưởng thâm thúy đến biến hóa văn hóa truyền thống của nhiều tộc người, đặc biệt quan trọng trong toàn cảnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập. Rất nhiều nghiên cứu và điều tra đã cảnh báo nhắc nhở về việc xói mòn, thậm chí còn mất văn hóa truyền thống của những tộc thiểu số do tác động ảnh hưởng văn hóa truyền thống của tộc hầu hết. Nghiên cứu về tăng trưởng vững chắc văn hóa truyền thống tộc người vùng Đông Bắc, Vương Xuân Tình và Trần Hồng Hạnh ( Đồng chủ biên, 2012, tr. 167 – 233 ) đã cho biết, do ảnh hưởng tác động văn hóa truyền thống Kinh ( Việt ) nên hầu hết người trẻ tuổi của làng dân tộc Sán Dìu được nghiên cứu và điều tra đã không còn nói ngôn từ mẹ đẻ, và làng này cũng không còn 1 số ít thành tố văn hóa truyền thống truyền thống cuội nguồn như nhà tại, phục trang …
Kể từ năm 1986 đến nay, trong toàn cảnh của kinh tế thị trường, 1 số ít người Kinh ( Việt ) đã tận dụng những dân tộc thiểu số khi làm ăn, kinh doanh với họ. Đó là thực trạng cho vay nặng lãi khiến người dân tộc thiểu số phải bán cả lúa non ( Vương Xuân Tình và tập sự, 2007 ) ; là việc dùng nhiều chiêu thức khác để chiếm đất của họ ( Vũ Đình Lợi, Bùi Minh Đạo, Vũ Thị Hồng, 2000, tr. 103 – 113 ). Vẫn trong toàn cảnh kinh tế thị trường, phân hóa giàu nghèo ngày càng diễn ra can đảm và mạnh mẽ, trong đó có phân hóa giữa dân tộc hầu hết với thiểu số, giữa đồng bằng và miền núi. Thực trạng này do nhiều nguyên do, cả khách quan và chủ quan. Tuy nhiên, có quan điểm lại cho rằng trong việc triển khai xóa đói giảm nghèo ở Việt Nam, người Kinh ( Việt ) được hưởng lợi nhiều hơn ( Neil J và tập sự, 2000 ; WB, 2006 ; AF, IDS, 2008 ) .
Trước tình hình nêu trên, đặc biệt quan trọng là từ khi Open những xích míc ở Tây Nam Bộ và xung đột ở Tây Nguyên, một số ít tác giả chăm sóc hơn đến quan hệ của người Kinh ( Việt ) với những tộc thiểu số ở những vùng này. Nghiên cứu của những tác giả đa phần đề cập đến quan hệ kinh tế tài chính, sử dụng đất đai và văn hóa truyền thống. Song những nghiên cứu và điều tra đó thường thiên về nhìn nhận ảnh hưởng tác động xấu đi từ phía dân tộc hầu hết, mà ít xem xét vai trò của họ trong tăng trưởng ở vùng dân tộc thiểu số như thế nào ( Trương Minh Dục, 2005 ; Khổng Diễn, 2005 ; Bùi Minh Đạo, 2009 ; Vương Xuân Tình và Nguyễn Văn Minh, 2010 ). Vừa qua, tác giả Bùi Xuân Đính ( 2010 ) đã chăm sóc đến vai trò của người Kinh ( Việt ) trong mối quan hệ với những dân tộc thiểu số, nhưng nghiên cứu và điều tra lại được triển khai ở vùng Đông Bắc, nơi có mối quan hệ được xem là khá dịu dàng êm ả giữa những tộc người này trong nhiều thập kỷ qua .
Cũng như trong quan hệ giữa những dân tộc thiểu số, những yếu tố cư trú xen cài, hôn nhân gia đình hỗn hợp dân tộc và chủ trương dân tộc có ảnh hưởng tác động lớn đến quan hệ giữa những dân tộc thiểu số với người Kinh ( Việt ) ( Nguyễn Văn Huy, 1982 ; Bế Viết Đẳng, 1988 ; Phan Hữu Dật, 2004, tr. 713 – 733 ). Kể từ sau Đổi mới đến nay, nhiều tác giả còn cho rằng kinh tế thị trường, toàn thế giới hóa … cũng là những nguyên do tác động ảnh hưởng đến mối quan hệ này ( Phạm Quang Hoan và Nguyễn Hồng Dương, 2008 ; Bùi Xuân Đính, 2010 ; Vương Xuân Tình và Nguyễn Văn Minh, 2009 ; 2010 ) .
Như vậy, trong nghiên cứu và điều tra về quan hệ giữa dân tộc Kinh ( Việt ) với những tộc thiểu số, nếu như trước năm 1986 có khuynh hướng tìm hiểu và khám phá sự hòa hợp, kết nối thì từ năm 1986, nhất là từ năm 2000 đến nay, còn có thêm việc xem xét những xích míc giữa những tộc người này. Bên cạnh đó, không ít những luận điệu tuyên truyền, xuyên tạc của những thế lực thù địch trên những phương tiện thông tin đại chúng bôi đen mối quan hệ ấy. Tuy nhiên, trong thời hạn qua vẫn chưa có nghiên cứu và điều tra tổng lực nào về mối quan hệ của người Kinh ( Việt ) với những tộc thiểu số và vai trò của tộc người này trong sự nghiệp đại đoàn kết dân tộc ở nước ta lúc bấy giờ .

2.4. Quan hệ dân tộc xuyên quốc gia

Ở Việt Nam do nhiều nguyên do, có khoảng chừng 40 dân tộc có mối quan hệ xuyên vương quốc với mức độ khác nhau, tuy nhiên đến nay, việc điều tra và nghiên cứu mối quan hệ này còn rất ít chuyên khảo. Hầu hết những khu công trình được nêu trong tổng quan sau đây chỉ có một phần tương quan tới yếu tố đang xem xét, và hầu hết là quan hệ dân tộc xuyên biên giới, tức quan hệ với đồng tộc và khác tộc ở ba nước láng giềng có chung đường biên giới là Trung Quốc, Lào và Campuchia .
Trong những điều tra và nghiên cứu, tập trung chuyên sâu nhiều nhất vẫn là những khu công trình tương quan đến quan hệ xuyên biên giới Việt – Trung. Một số khu công trình đã chỉ ra, nhiều dân tộc sinh sống trên quốc gia ta có nguồn gốc từ Trung Quốc tới cư trú ở Việt Nam vào những thời kỳ lịch sử vẻ vang khác nhau. Nguyễn Chí Huyên ( Chủ biên, 2000, tr. 62-234 ) cho biết, có khoảng chừng trên 20 dân tộc thuộc những nhóm ngôn từ Tày – Thái, Hmông – Dao, Tạng – Miến sinh sống tại những tỉnh biên giới phía Bắc có quan hệ lịch sử vẻ vang với đồng tộc ở bên kia đường biên giới. Điều này còn được những tác giả khác khẳng định chắc chắn trong những khu công trình nghiên cứu và điều tra sâu xa về 1 số ít tộc người, như Cầm Trọng ( 1978 ), Phạm Quang Hoan và Hùng Đình Quý ( Chủ biên, 1999 ) …
Đặt trong toàn cảnh bảo mật an ninh biên giới vùng cao phía Bắc để xem xét mối quan hệ tộc người hai bên đường biên giới, Chu Thái Sơn ( 1987, tr. 285 – 298 ) cho rằng, cần phải tăng cường yếu tố văn hoá vương quốc ở vùng biên giới này trải qua nâng cao vị thế tiếng phổ thông ; lan rộng ra giao lưu kinh tế tài chính, xã hội, văn hoá giữa vùng thấp và vùng cao ; tôn trọng và giữ gìn truyền thống văn hóa truyền thống của những dân tộc tại chỗ. Sau 23 năm kể từ thời gian công bố điều tra và nghiên cứu trên của Chu Thái Sơn, nghiên cứu và điều tra về người Lô Lô ở vùng cao biên giới Việt – Trung tại tỉnh Hà Giang của Phạm Đăng Hiến ( 2010, tr. 5-13 ) đã cho biết việc sử dụng tiếng phổ thông ở đây đã được tăng cường, bên cạnh dùng song ngữ và đa ngữ. Ngoài ra, mối quan hệ dân tộc xuyên biên giới về hôn nhân gia đình cũng trở nên phổ cập. Nghiên cứu về quan hệ dân tộc xuyên biên giới với thời hạn và hiệu quả tương tự như còn được Bùi Xuân Đính ( 2010 ) triển khai tại tỉnh TP Lạng Sơn. Tác giả nêu lên việc di dân theo mùa vụ sang Quảng Tây để tìm kiếm việc làm và thu nhập ở một số ít làng những dân tộc Tày, Nùng tại tỉnh này ngày càng phổ cập. Vương Xuân Tình ( 2011 ) đã đề cập khá tổng lực về quan hệ của người Hà Nhì ở một làng tại huyện Bát Xát, tỉnh Tỉnh Lào Cai với đồng tộc bên kia biên giới, từ nguồn gốc, mái ấm gia đình, dòng họ, hôn nhân gia đình, văn hóa truyền thống đến kinh doanh. Vẫn cùng tác giả đã nêu, còn có điều tra và nghiên cứu tương quan đến quan hệ xuyên biên giới của người Tày, Nùng ở TP Lạng Sơn, tuy nhiên đa phần ở góc nhìn kinh tế tài chính ( Vương Xuân Tình, 2012, tr. 66-76 ) .
Nghiên cứu quan hệ dân tộc xuyên biên giới Việt – Lào cũng được 1 số ít tác giả thực thi. Trong những khu công trình tương quan, có những nghiên cứu và điều tra về quan hệ lịch sử vẻ vang tộc người, hôn nhân gia đình, dòng họ, di dân của những dân tộc Thái, Lào, Khơ-mú, Hmông, Cơ-tu, Tà-ôi, Bru – Vân Kiều ở hai bên biên giới Việt – Lào ( Lý Hành Sơn, 2008 ; Phạm Quang Hoan, 2011 ; Vương Xuân Tình, 2012 ). Ngoài ra, còn phải kể tới điều tra và nghiên cứu của Nguyễn Duy Thiệu về người Việt ở Lào trong quan hệ với người Việt ở trong nước ( Nguyễn Duy Thiệu và những tập sự, 2008 ) .
Nghiên cứu quan hệ dân tộc xuyên biên giới Việt Nam – Campuchia cũng được 1 số ít tác giả chăm sóc bởi vùng biên giới này từng sống sót mối quan hệ tộc người phức tạp. Do những yếu tố lịch sử dân tộc để lại, cộng thêm những yếu tố mới phát sinh, quan hệ tộc người với vương quốc – dân tộc còn trở thành điểm trung tâm trong quan hệ dân tộc, tương quan đến quan hệ dân tộc xuyên biên giới. Trong điều tra và nghiên cứu về quan hệ dân tộc xuyên biên giới ở vùng này, quan hệ của người Khơ-me với đồng tộc ở nước láng giềng được nhiều khu công trình xem xét. Một số tác phẩm đã nhấn mạnh vấn đề mối quan hệ mang tính tộc người trong lịch sử vẻ vang giữa một bộ phận người Khơ-me ở Nam Bộ với người Khơ-me ở Campuchia ( Phan Huy Lê, 2011 ). Trần Văn Bính ( 2004 ) và Vương Xuân Tình ( 2012 ) lại cho rằng, người Khơ-me ở Nam Bộ và ở Campuchia vẫn có quan hệ mật thiết cho đến ngày này, nhất là quan hệ với Phật giáo Nam Tông và những tổ chức triển khai người Khơ-me ở trong nước và quốc tế .
Dưới góc nhìn nhìn nhận tình hình đời sống của người Khơ-me ở Tây Nam Bộ, một số ít điều tra và nghiên cứu đã nhấn mạnh vấn đề việc không có đất sản xuất, thu nhập thấp, tỷ suất bần hàn, mù chữ cao là một số ít yếu tố khiến đồng bào bị những thế lực phản động tận dụng tuyên truyền bịa đặt lịch sử dân tộc, xuyên tạc chủ trương của Đảng và Nhà nước, làm phức tạp thêm những mối quan hệ tộc người giữa người Khơ-me với người Kinh ( Việt ) – nhất là một bộ phận người Khơ-me trở lại từ Campuchia đòi lại đất ông cha, tìm cách chia rẽ mối quan hệ đoàn kết dân tộc ( Lê Ngọc Thắng, 2010 ; Vương Xuân Tình, 2012 ) .
Như đã đề cập, nghiên cứu và điều tra về quan hệ dân tộc xuyên vương quốc ở nước ta hầu hết mới tìm hiểu và khám phá mối quan hệ qua biên giới với ba nước láng giềng. Tuy nhiên, đã có nghiên cứu và điều tra xem xét quan hệ với vương quốc không có chung đường biên giới của 1 số ít dân tộc, như Hoa và Chăm .
Với người Hoa, bên cạnh những nghiên cứu và phân tích về nguồn gốc tộc người tương quan đến mối quan hệ với quê gốc, những tác giả đã khám phá việc thanh toán giao dịch, làm ăn, kinh doanh của người Hoa với đồng tộc ở Trung Quốc và một số ít nước trên quốc tế ( Phan An, 2005, tr. 19-38 ; Nguyễn Thị Nhung, năm trước, tr. 73-82 ). Có khu công trình còn đề cập về chủ trương so với hội đồng người Hoa ở những nước trong khu vực ( Phan Xuân Biên, 2010, tr. 440 – 450 ) hay vị thế của người Hoa ở Việt Nam và Khu vực Đông Nam Á trong toàn cảnh lúc bấy giờ ( Châu Thị Hải, 2006, tr. 322 – 385 ). Bên cạnh hướng nghiên cứu và điều tra hầu hết là quan hệ của người Hoa ở Việt Nam với đồng tộc xuyên biên giới, Nguyen Van Chinh ( 2013 ) còn điều tra và nghiên cứu về người Hoa di cư tới Việt Nam và một số ít nước khác lúc bấy giờ, dưới ảnh hưởng tác động của chủ trương tăng trưởng của Trung Quốc, của toàn thế giới hóa và khu vực hóa .
Với người Chăm, điều tra và nghiên cứu tương quan trước hết là việc khám phá về văn hóa truyền thống Chăm, đã nhấn mạnh vấn đề tác động ảnh hưởng của Hồi giáo ( Ngô Thị Chính và Tạ Long, 2007 ). Một số tác giả đề cập tới yếu tố lịch sử dân tộc tộc người và mối quan hệ của người Chăm với đồng tộc ở những nước trong khu vực như Campuchia, Xứ sở nụ cười Thái Lan và Malaysia ; trong đó, mối quan hệ tôn giáo được nhấn mạnh vấn đề, coi đây là điểm trọng điểm khi xem xét quan hệ dân tộc xuyên vương quốc ở tộc người này ( Phú Văn Hẳn, 2009 ; Lý Hành Sơn, 2011 ; Vương Xuân Tình, 2012 ) .
Qua xem xét những điều tra và nghiên cứu về quan hệ dân tộc xuyên vương quốc ở nước ta cho thấy, có những mối quan hệ của những tộc thiểu số với đồng tộc ở nhiều vương quốc không có chung đường biên giới với Việt Nam, đặc biệt quan trọng là quan hệ ấy ảnh hưởng tác động đến cả bảo mật an ninh vương quốc, nhưng lại chưa được điều tra và nghiên cứu thấu đáo. Đó là trường hợp quan hệ của người Hmông với đồng tộc ở Thailand, nước Australia, Pháp, Canada, Anh, Mỹ ; của những tộc Khơ-me, Ê-đê, Gia-rai … với đồng tộc tại Mỹ và một số ít nước Tây Âu khác. Trong khi đó, những thế lực phản động của những tộc người này ở quốc tế thời hạn qua đã móc nối với bọn phản động trong nước chống phá Việt Nam, tạo nên xích míc, xung đột tộc người ở Tây Bắc, Tây Nguyên và Tây Nam Bộ .
Người Kinh ( Việt ), nhất là ở miền Nam, cũng có quan hệ dân tộc xuyên vương quốc phong phú, đặc biệt quan trọng từ sau năm 1975, khi chấm hết cuộc cuộc chiến tranh của Mỹ ở Việt Nam. Từ thời gian này, có số lượng rất lớn người Kinh ( Việt ) sơ tán hoặc vượt biên giới tới sinh sống ở quốc tế, mà hầu hết là ở Tây Âu, Bắc Mỹ và nước Australia. Từ đó, đã phát sinh mối quan hệ gắn bó giữa người Kinh ( Việt ) ở trong nước với đồng tộc ở quốc tế, đồng thời cũng Open những kế hoạch chống phá Việt Nam của bộ phận phản động lưu vong, kể từ tiếp thị quảng cáo đến thiết kế xây dựng những đảng trái chiều và tổ chức triển khai khủng bố. Song đến nay, còn rất ít khu công trình điều tra và nghiên cứu về quan hệ dân tộc xuyên vương quốc của người Kinh ( Việt ) dưới góc nhìn dân tộc học / nhân học. Một số nhà điều tra và nghiên cứu khám phá yếu tố này nhưng mới chỉ ở quan hệ hôn nhân gia đình xuyên vương quốc ( Phan An, 2004 ; Trần Mạnh Cát, 2007 ) .
Nguyên nhân để thôi thúc quan hệ dân tộc xuyên vương quốc được những tác giả nghiên cứu và phân tích trước hết là sự cố kết tộc người [ Lý Hành Sơn, 2008 ; Nguyễn Văn Thắng ( Chủ biên ), 2009 ; Vương Xuân Tình, 2011 ]. Bên cạnh đó, chủ trương thay đổi, trọng tâm là những chủ trương thương mại, góp vốn đầu tư … của nước ta cũng tác động ảnh hưởng đến mối quan hệ này. Cuối cùng, không hề không nhắc tới tác động ảnh hưởng của quan hệ quốc tế, của toàn thế giới hóa, nhất là chủ trương dân tộc của những vương quốc có chung đường biên giới, của vương quốc có tác động ảnh hưởng đến mối quan hệ dân tộc xuyên vương quốc ở Việt Nam, của những thế lực thù địch chống phá Việt Nam ( Phú Văn Hẳn, 2009 ; Phan Xuân Biên, 2010 ; Vương Xuân Tình và Nguyễn Văn Minh, 2009, 2010 ; Vương Xuân Tình, 2012 ) .

2.5. Quan hệ tộc người với cộng đồng  dân tộc – quốc gia

Đây là yếu tố rất quan trọng, tuy nhiên thời hạn qua mới hầu hết được chăm sóc dưới góc nhìn sử học. Vào những năm 70 và 80 của thế kỷ trước, đã có cuộc đàm đạo sôi sục về vấn đề hình thành dân tộc ( Nation ) Việt Nam, trong đó có một số ít nhà dân tộc học tham gia. Tuy nhiên, như đã trình diễn, do đa phần được luận bàn từ góc nhìn lịch sử dân tộc, nên có ý niệm chung là thời gian sinh ra của dân tộc Việt Nam thường gắn với vai trò của dân tộc Kinh ( Việt ). Các tộc thiểu số được nhắc tới nhưng còn mờ nhạt, bởi hạn chế về sử liệu. Dù vậy, những quan điểm vẫn khẳng định chắc chắn sự góp phần to lớn của những tộc thiểu số trong quy trình hình thành dân tộc Việt Nam ( Phan Huy Lê, 1981, tr. 6-15 ; 1982, tr. 9-20 ; Đặng Nghiêm Vạn, 1978, tr. 9-18 ; 1984, tr. 28-37 ). Về việc sinh ra và tăng trưởng của dân tộc Việt Nam, dựa trên cả luận giải cấu trúc dân cư – dân tộc, tác giả Nguyễn Văn Huy còn yêu cầu khái niệm mới, đó là cộng đồng nhân dân Việt Nam ( Nguyễn Văn Huy, 1983 ). Song đáng tiếc, đàm đạo này sau đó lắng đi cho đến tận thời điểm ngày hôm nay .
Để luận giải về mối quan hệ của tộc người với vương quốc – dân tộc ( 2 ), Giáo sư Đặng Nghiêm Vạn đã có nghiên cứu và phân tích về nguồn gốc, nội hàm của khái niệm và chỉ ra việc hình thành dân tộc Việt Nam luôn gắn liền với quy trình tộc người ở nước ta ( Đặng Nghiêm Vạn, 2003, tr. 147 – 174 ). Bên cạnh đó, còn có những nghiên cứu và điều tra tương quan ở những nghành nghề dịch vụ đơn cử. Như đã trình diễn, Chu Thái Sơn ( 1987, tr. 285 – 298 ) từng lo ngại khi vị thế tiếng phổ thông ở vùng biên giới Việt – Trung những năm 80 còn yếu, ảnh hưởng tác động đến tăng trưởng kinh tế tài chính – xã hội và bảo mật an ninh vương quốc tại vùng này. Tình trạng đó cũng được Trần Văn Hà ( 2005, tr. 35-41 ) khẳng định chắc chắn trong một nghiên cứu và điều tra khác. Cùng với ngôn từ, một số ít nghiên cứu và điều tra còn khám phá ý thức vương quốc – dân tộc ( 3 ), biểu lộ qua mối chăm sóc đến đời sống chính trị của quốc gia, qua chấp hành pháp lý hay những lao lý trong quan hệ xuyên biên giới ở người Khơ-me, người Hà Nhì, người Hmông và người Chăm ( Nguyễn Văn Thắng, 2010 ; Vương Xuân Tình, 2011 ; 2012 ). Nhưng nhìn chung, mẫu điều tra và nghiên cứu của những khu công trình này còn nhỏ ; vì thế, tính đại diện thay mặt chưa cao .
Trước tình hình phức tạp về quan hệ tộc người ở một số ít vùng trong cả nước, có tác giả đã chăm sóc đến ảnh hưởng tác động của thế lực thù địch trong việc kích động đồng bào dân tộc thiểu số đòi tự trị, ly khai. Người Khơ-me đã bị tổ chức triển khai phản động Khơ-me Krom ở Campuchia và ở nước thứ ba chi phối với nhiều danh nghĩa khác nhau, nhằm mục đích kích động chủ nghĩa dân tộc hẹp hòi, sự hằn thù dân tộc, chống phá chính quyền sở tại Việt Nam, đòi tự trị, tự do tôn giáo ( Trần Văn Bính, 2004 ; Bùi Minh Đạo, 2009 ; Lê Ngọc Thắng, 2010, tr. 407 – 424 ). Tổ chức FULRO, nhà nước Đề Ga còn kích động đồng bào dân tộc tại chỗ Tây Nguyên chống lại Nhà nước, đòi ly khai, tự trị ( Trương Minh Dục, 2005 ; Vương Xuân Tình và Nguyễn Văn Minh, 2009 ; 2010 ). Tuy nhiên, đáng tiếc là những tìm hiểu và khám phá dưới góc nhìn này còn hạn chế và hầu hết vẫn chung chung. Trong một khu công trình gần đây, Vương Xuân Tình đã nỗ lực điều tra và nghiên cứu thực nghiệm về ý thức vương quốc – dân tộc ( 4 ) của 6 hội đồng làng thuộc những dân tộc Tày, Nùng, Hmông, Khơ-mú, Chăm và Khơ-me tại ba vùng biên giới Việt – Trung, Việt – Lào và Việt – Campuchia. Để xem xét yếu tố này, tác giả đã khảo sát năng lực của người dân trong sử dụng tiếng phổ thông, việc sử dụng và hiểu biết của họ về những biểu tượng văn hóa vương quốc ( quốc kỳ, quốc ca, lãnh tụ, Hà Nội Thủ Đô … ). Qua đó, tác giả cho rằng, ý thức vương quốc – dân tộc của nhiều người dân được điều tra và nghiên cứu trong hội đồng Khơ-me và Chăm ở vùng biên giới Campuchia chưa cao ( Vương Xuân Tình, 2012, tr. 76-86 ) .
Nghiên cứu quan hệ của tộc người với hội đồng dân tộc – vương quốc ở nước ta, 1 số ít tác giả cũng cho rằng, sở dĩ mối quan hệ đó vẫn giữ được như thời nay là bởi có chủ trương đúng đắn của Đảng và Nhà nước ta ( Đặng Nghiêm Vạn, 2003, tr. 170 – 174 ; Phan Hữu Dật, 2004, tr. 734 – 762 ). Bên cạnh đó, điều tra và nghiên cứu của Phạm Quang Hoan và Nguyễn Hồng Dương ( 2009 ), Vương Xuân Tình và Nguyễn Văn Minh ( 2009, 2010 ), Phan Xuân Biên ( 2011 ), Vương Xuân Tình ( 2012 ) còn chỉ ra sự ảnh hưởng tác động của những thế lực thù địch đến mối quan hệ ấy .

Kết luận 

Tổng quan trên đây cho thấy, những tác giả nhìn nhận quan hệ dân tộc ở nước ta từ năm 1986 đến nay về cơ bản là tốt đẹp, tuy nhiên cũng xảy ra một số ít điểm trung tâm và những rủi ro tiềm ẩn tiềm ẩn. Trong toàn cảnh toàn thế giới hóa, công nghiệp hóa, văn minh hóa quốc gia và sự ảnh hưởng tác động của những thế lực thù địch, mối quan hệ dân tộc ngày càng phức tạp và có những biến thái mới. Sự cố kết tộc người ở một số ít dân tộc ngày càng tăng, thậm chí còn trên khoanh vùng phạm vi xuyên vương quốc và liên tộc người. Sự phân ly cũng Open do tiếp xúc và giao lưu, do phát sinh hội đồng dân tộc – tôn giáo trong nội bộ một số ít dân tộc. Xung đột giữa những tộc người đã Open ở 1 số ít nơi tại Tây Nguyên và Tây Nam Bộ ; qua đó, những thế lực thù địch càng tận dụng để tác động ảnh hưởng tới sự xung đột giữa tộc người với hội đồng dân tộc – vương quốc .
Trước tình hình nêu trên, nhiều điều tra và nghiên cứu cho rằng, để góp thêm phần không thay đổi và tăng trưởng quốc gia, cần phải có chủ trương để quản trị hiệu suất cao mối quan hệ dân tộc ở nước ta lúc bấy giờ. Tuy nhiên, chưa có nghiên cứu và điều tra được triển khai có tính thuyết phục để chỉ ra mối tương quan đơn cử giữa quan hệ dân tộc và chủ trương dân tộc .
Qua tổng quan tài liệu, hoàn toàn có thể rút ra 1 số ít hạn chế về nghiên cứu và điều tra quan hệ dân tộc ở nước ta trong thời hạn qua như sau :
1. Thiếu tính kim chỉ nan. Các nghiên cứu và điều tra phần đông không update được kim chỉ nan của quốc tế lúc bấy giờ để tinh lọc và vận dụng. Bởi vậy, những điều tra và nghiên cứu thiên về miêu tả, trình diễn tư liệu và sự nghiên cứu và phân tích, nhìn nhận, luận giải, đề xuất kiến nghị thiếu sắc bén .
2. Thiếu tính tổng thể và toàn diện. Chưa có nghiên cứu và điều tra nào thực thi một cách tổng lực theo khung nghiên cứu và phân tích đã trình diễn. Chưa có điều tra và nghiên cứu nào xem xét tổng lực 5 nghành nghề dịch vụ của quan hệ dân tộc đã nêu trên đây ở một tộc người hay hội đồng dân cư, và tác động ảnh hưởng của những yếu tố đến quan hệ dân tộc, đặc biệt quan trọng là chủ trương dân tộc .
3. Thiếu tính thực nghiệm. Hầu như ít có những điều tra và nghiên cứu thực nghiệm được triển khai theo tiến trình từ thiết kế xây dựng kim chỉ nan đến vận dụng điều tra và nghiên cứu và đề xuất kiến nghị giải pháp. Nhiều khu công trình nghiên cứu và điều tra dựa vào tài liệu thống kê, hoặc có tiến hành thực địa nhưng không được tuân theo quá trình mang tính thực nghiệm .
4. Còn những khoảng trống trong nội dung điều tra và nghiên cứu. Trong quan hệ dân tộc, quan hệ tộc người xuyên vương quốc, quan hệ tộc người với hội đồng dân tộc – vương quốc, những hội đồng dân tộc – tôn giáo là những yếu tố chưa được đi sâu ; còn ít nghiên cứu và điều tra chăm sóc đến mối quan hệ giữa chủ trương dân tộc với quan hệ dân tộc và ngược lại ; thiếu nhạy bén trong phản ứng với những vấn đề của những học giả quốc tế có ảnh hưởng tác động không tích cực cho quan hệ dân tộc ở nước ta .
5. Những hạn chế về chiêu thức nghiên cứu và điều tra. Các tác dụng nghiên cứu và điều tra phản ánh sự thiếu đa dạng và phong phú về giải pháp nghiên cứu và điều tra, đặc biệt quan trọng là còn ít giải pháp tham gia. Nhiều điều tra và nghiên cứu vẫn theo kiểu kinh viện, “ tầm chương trích cú ”. Bởi vậy, cách làm này đã tác động ảnh hưởng đến chất lượng và góp phần của nghiên cứu và điều tra .

Tài liệu tham khảo

1 ) AF – IDS ( 2008 ), Sự tăng trưởng kinh tế tài chính của những dân tộc thiểu số Việt Nam, DFID, Báo cáo .
2 ) Phan An ( 2004 ), Hiện tượng phụ nữ Việt Nam lấy chồng Đài Loan, Nxb Trẻ TP. Hồ Chí Minh .

3) Phan An (2005), Người Hoa ở Nam Bộ, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội.

4 ) Phan Xuân Biên ( 2010 ), “ Tác động của quan hệ tộc người so với sự tăng trưởng xã hội và quản trị tăng trưởng xã hội ở nước ta ”, trong : Viện Nghiên cứu tăng trưởng Thành phố Hồ Chí Minh ( 2010 ), Quan hệ tộc người và tăng trưởng xã hội ở Việt Nam lúc bấy giờ, Nxb Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh .
5 ) Phan Xuân Biên ( 2011 ), Tác động của quan hệ tộc người so với sự tăng trưởng xã hội và quản trị tăng trưởng xã hội ở nước ta đến năm 2020, Báo cáo tổng hợp đề tài cấp Nhà nước, Viện Nghiên cứu tăng trưởng Thành phố Hồ Chí Minh .
6 ) Đỗ Thúy Bình ( 1986 ), “ Về cơ cấu tổ chức mái ấm gia đình những dân tộc ở miền Bắc ”, Tạp chí Dân tộc học, Số 3, tr. 3-10 .
7 ) Đỗ Thúy Bình ( 1991 ), “ Thực trạng hôn nhân gia đình ở những dân tộc miền núi phía Bắc ”, Tạp chí Dân tộc học, Số 2, tr. 19-27 .
8 ) Nguyễn Công Bình và Cộng sự ( 1990 ), Văn hóa và dân cư đồng bằng sông Cửu Long, Nxb Khoa học xã hội, TP. Hà Nội .
9 ) Trần Bình ( 2002 ), Về văn hóa truyền thống Xinh-mun, Nxb Khoa học xã hội, Thành Phố Hà Nội .
10 ) Trần Văn Bính ( Chủ biên ) ( 2004 ), Văn hóa những dân tộc Tây Bắc – Thực trạng và những yếu tố đặt ra, Nxb Chính trị vương quốc, Thành Phố Hà Nội .
11 ) Trần Mạnh Cát ( 2007 ), “ Vấn đề cô dâu Việt Nam và chú rể Đài Loan ”, Tạp chí Nghiên cứu Đông Bắc Á, Số 3 .
12 ) Nguyen Van Chinh ( 2013 ), “ Recent Chinese Migration to Vietnam ”, Asian and Pacific Migration Journal, Vol. 22, No. 1 .
13 ) Ngô Thị Chính và Tạ Long ( 2007 ), Ảnh hưởng của những yếu tố tộc người tới tăng trưởng kinh tế tài chính – xã hội của dân tộc Chăm ở Ninh Thuận và Bình Thuận, Nxb Khoa học xã hội, TP. Hà Nội .
14 ) Phan Hữu Dật ( 1998 ), Một số yếu tố về dân tộc học Việt Nam, Nxb Đại học vương quốc, TP. Hà Nội .
15 ) Phan Hữu Dật ( Chủ biên ) ( 2001 ), Mấy yếu tố lý luận và thực tiễn cấp bách tương quan đến mối quan hệ dân tộc lúc bấy giờ ( Sách tìm hiểu thêm ), Nxb Chính trị vương quốc, TP.HN .
16 ) Phan Hữu Dật, Lâm Bá Nam ( 2001 ), Chính sách dân tộc của những chính quyền sở tại nhà nước phong kiến Việt Nam ( thế kỷ X – XIX ), Nxb Chính trị vương quốc, TP.HN .
17 ) Phan Hữu Dật ( 2004 ), Góp phần điều tra và nghiên cứu dân tộc học Việt Nam, Nxb Chính trị vương quốc, TP.HN .
18 ) Khổng Diễn ( 2002 ), “ Về việc xác lập lại một số ít thành phần những dân tộc ở Việt Nam ”, Tạp chí Dân tộc học, Số 4, tr. 51-59 .
19 ) Khổng Diễn ( 2003 ), Dân tộc Sán Chay ở Việt Nam, Nxb Văn hóa dân tộc, Thành Phố Hà Nội .
20 ) Khổng Diễn ( 2005 ), Thực trạng sử dụng đất đai lúc bấy giờ ở Tây Nguyên và đề xuất kiến nghị, giải pháp, Báo cáo tổng hợp tác dụng nghiên cứu và điều tra đề tài cấp Bộ, Viện Dân tộc học, Thành Phố Hà Nội .
21 ) Trương Minh Dục ( 2005 ), Một số yếu tố lý luận và thực tiễn về dân tộc và quan hệ dân tộc ở Tây Nguyên, Nxb Chính trị vương quốc, Thành Phố Hà Nội .
22 ) Đinh Thanh Dự ( 2008 ), “ Những chứng cứ văn hóa truyền thống dân gian để góp thêm phần xác lập tộc danh của người Nguồn ”, Tạp chí Dân tộc học, Số 4 .
23 ) Bùi Minh Đạo ( 2009 ), “ Một số yếu tố về quan hệ dân tộc ở Tây Nguyên lúc bấy giờ ”, Báo cáo tại Hội nghị thông tin Dân tộc học, TP. Hà Nội .
24 ) Bế Viết Đẳng ( 1988 ), “ Các quy trình tộc người ở Việt Nam ”, Tạp chí Dân tộc học, Số 3 .
25 ) Bế Viết Đẳng và tập sự ( 1982 ), Đại cương về những dân tộc Ê-đê, Mnông ở Đăk Lăk, Nxb Khoa học xã hội, TP. Hà Nội .
26 ) Bùi Xuân Đính ( 2010 ), Vai trò của người Việt trong sự tăng trưởng vững chắc vùng Đông Bắc, Báo cáo tổng hợp tác dụng thực thi đề tài cấp Bộ, Viện Dân tộc học, TP. Hà Nội .
27 ) Trần Văn Hà ( 2005 ), “ Đời sống song ngữ của người Cống và Hà Nhì ở Tây Bắc ”, Tạp chí Dân tộc học, Số 5, tr. 35-41 .
28 ) Trần Văn Hà ( Chủ biên ) ( 2011 ), Nghiên cứu tái định cư thủy điện ở Việt Nam thời kỳ Đổi mới, Nxb Từ điển bách khoa, TP. Hà Nội .
29 ) Châu Thị Hải ( 2006 ), Người Hoa ở Việt Nam và Khu vực Đông Nam Á, Nxb Khoa học xã hội, TP. Hà Nội .
30 ) Phú Văn Hẳn ( 2009 ), Người Chăm ở Nam Bộ và quan hệ xuyên biên giới trong khu vực Khu vực Đông Nam Á, Báo cáo tại Hội nghị Thông báo Dân tộc học, Thành Phố Hà Nội .
31 ) Phạm Đăng Hiến ( 2010 ), “ Người Lô Lô trong môi trường tự nhiên kinh tế tài chính – xã hội vùng biên giới Việt – Trung ”, Tạp chí Dân tộc học, Số 1, tr. 5-13 .
32 ) Phạm Quang Hoan ( 1995 ), “ Một số nghi lễ tương quan đến dòng họ ở người Hmông huyện Kỳ Sơn, Nghệ An ”, Tạp chí Dân tộc học, Số 3, tr. 14-20 .
33 ) Phạm Quang Hoan, Hùng Đình Quý ( Chủ biên ) ( 1999 ), Người Dao ở Hà Giang, Nxb Khoa học xã hội, TP. Hà Nội .
34 ) Phạm Quang Hoan ( Chủ biên ) ( 2003 ), Dân tộc Cơ Lao ở Việt Nam – Truyền thống và biến hóa, Nxb Văn hóa dân tộc, TP.HN .
35 ) Phạm Quang Hoan và Nguyễn Hồng Dương ( 2008 ), Quan hệ dân tộc tôn giáo ở nước ta trong thời kỳ thay đổi, Báo cáo chuyên đề, Viện Dân tộc học, TP.HN .
36 ) Phạm Quang Hoan ( 2011 ), Nghiên cứu người Hmông ở biên giới Việt – Lào, Báo cáo tổng hợp tác dụng nghiên cứu và điều tra đề tài cấp Bộ, Viện Dân tộc học, TP. Hà Nội .
37 ) Phạm Quang Hoan ( Chủ biên ) ( 2012 ), Văn hóa những tộc người vùng lòng hồ và vùng tái định cư thủy điện Sơn La, Nxb Khoa học xã hội, TP.HN .
38 ) Nguyễn Văn Huy ( 1982 ), “ Một số yếu tố về sự tăng trưởng mối quan hệ giữa những dân tộc ở Việt Nam ”, Tạp chí Dân tộc học, Số 3, tr. 7-12 .
39 ) Nguyễn Văn Huy ( 1983 a ), “ Góp phần điều tra và nghiên cứu sự tăng trưởng mối quan hệ giữa những dân tộc ”, Tạp chí Dân tộc học, Số 1, tr. 32-36 .
40 ) Nguyễn Văn Huy ( 1983 b ), “ Nhìn lại 15 năm nghiên cứu và điều tra sự tăng trưởng những quan hệ dân tộc ở nước ta ”, Tạp chí Dân tộc học, Số 4, tr. 38-51 .
41 ) Nguyễn Văn Huy ( 1983 c ), “ Một số yếu tố phương pháp luận điều tra và nghiên cứu sự hình thành cộng đồng nhân dân Việt Nam xã hội chủ nghĩa ”, Tạp chí Nghiên cứu Lịch sử, Số 3 .
42 ) Nguyễn Văn Huy ( 1988 ), “ Một số yếu tố tăng cường quản trị những quan hệ dân tộc một cách khoa học ”, Tạp chí Dân tộc học, Số 3, tr. 16-22 .
43 ) Nguyễn Chí Huyên ( Chủ biên ) ( 2000 ), Nguồn gốc lịch sử dân tộc tộc người vùng biên giới phía Bắc Việt Nam, Nxb Văn hóa dân tộc, Thành Phố Hà Nội .
44 ) Phan Huy Lê ( 1981 ), “ Nhìn lại cuộc luận bàn vấn đề hình thành dân tộc Việt Nam ”, Tạp chí Dân tộc học, Số 1, tr. 6-15 .
45 ) Phan Huy Lê ( 2011 ), Quá trình hình thành và tăng trưởng vùng đất Nam Bộ, Báo cáo tổng hợp đề án cấp Nhà nước, TP.HN .
46 ) Vũ Đình Lợi, Bùi Minh Đạo, Vũ Thị Hồng ( 2000 ), Sở hữu và sử dụng đất đai ở những tỉnh Tây Nguyên, Nxb Khoa học xã hội, TP.HN .
47 ) Neil J. và tập sự ( 2000 ), Những khó khăn vất vả trong công cuộc tăng trưởng miền núi ở Việt Nam, Nxb Chính trị vương quốc, TP.HN .
48 ) Nguyễn Thị Nhung ( năm trước ), “ Tổ chức dòng họ của người Hoa ở Tây Nam Bộ ”, Tạp chí Khoa học xã hội TP. Hồ Chí Minh, Số 2, tr. 73-82 .
49 ) Vương Duy Quang ( 2005 ), Văn hóa tâm linh của người Hmông ở Việt Nam – Truyền thống và hiện tại, Nxb Văn hóa thông tin, TP. Hà Nội .
50 ) Chu Thái Sơn ( 1987 ), “ Tăng cường yếu tố văn hoá vương quốc ở những vùng cao biên giới phía Bắc ”, trong : Viện Dân tộc học, Một số yếu tố kinh tế tài chính – xã hội những tỉnh miền núi phía Bắc, Nxb Khoa học xã hội, TP. Hà Nội .
51 ) Lý Hành Sơn ( 2008 ), Quan hệ dân tộc vùng biên giới Việt – Lào, Báo cáo tổng hợp hiệu quả điều tra và nghiên cứu đề tài cấp Bộ, Viện Dân tộc học, TP.HN .
52 ) Lý Hành Sơn ( 2011 ), Một số yếu tố cơ bản của tộc người Chăm ở Việt Nam, Báo cáo tổng hợp hiệu quả nghiên cứu và điều tra đề tài cấp Bộ, Viện Dân tộc học, TP.HN .
53 ) Nguyễn Văn Thắng ( Chủ biên ), ( 2009 ), Giữ “ Lý cũ ” hay theo “ Lý mới ” : Bản chất của những cách phản ứng khác nhau của người Hmông ở Việt Nam với tác động ảnh hưởng của đạo Tin Lành, Nxb Khoa học xã hội, Thành Phố Hà Nội .
54 ) Nguyễn Văn Thắng ( 2010 ), “ Bản sắc của người Khơ-me ở khu vực biên giới tỉnh Kiên Giang ”, Tạp chí Dân tộc học, Số 2 .
55 ) Lê Ngọc Thắng ( 2010 ), “ Một số yếu tố về tác động ảnh hưởng của những thế lực thù địch đến mối quan hệ tộc người ở nước ta lúc bấy giờ ”, trong : Viện Nghiên cứu tăng trưởng Thành phố Hồ Chí Minh ( 2010 ), Quan hệ tộc người và tăng trưởng xã hội ở Việt Nam lúc bấy giờ, Nxb Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh .
56 ) Nguyễn Duy Thiệu và những tập sự ( 2008 ), Di cư và quy đổi lối sống – Trường hợp hội đồng người Việt ở Lào, Nxb Thế giới, Thành Phố Hà Nội .
57 ) Vương Xuân Tình và Nguyễn Văn Minh ( 2009 ), Báo cáo thường niên về Quan hệ dân tộc ở vùng miền núi phía Bắc và Bắc Trung Bộ, Viện Dân tộc học, TP. Hà Nội .
58 ) Vương Xuân Tình – Nguyễn Văn Minh ( 2010 ), Báo cáo thường niên về Quan hệ dân tộc ở vùng Tây Nguyên và Tây Nam Bộ, Viện Dân tộc học, TP.HN .
59 ) Vương Xuân Tình ( 2011 ), Một số yếu tố cơ bản về dân tộc dưới tác động ảnh hưởng của sự tăng trưởng vùng biên giới Việt – Trung ( Nghiên cứu về người Hà Nhì ở một làng của tỉnh Tỉnh Lào Cai và một làng thuộc châu Hồng Hà, tỉnh Vân Nam, Trung Quốc ), Báo cáo tổng hợp hiệu quả nghiên cứu và điều tra đề tài cấp Bộ, Viện Dân tộc học, Thành Phố Hà Nội .
60 ) Vương Xuân Tình ( 2012 ), Một số yếu tố cơ bản về văn hóa truyền thống trong tăng trưởng vững chắc ở những tỉnh biên giới Việt Nam, Báo cáo đề tài cấp Bộ, Viện Dân tộc học, TP. Hà Nội .
61 ) Vương Xuân Tình và Trần Hồng Hạnh ( Đồng chủ biên ) ( 2012 ), Phát triển vững chắc văn hóa truyền thống tộc người trong quy trình hội nhập ở vùng Đông Bắc, Nxb Khoa học xã hội, Thành Phố Hà Nội .
62 ) Cầm Trọng ( 1978 ), Người Thái ở Tây Bắc Việt Nam, Nxb Khoa học xã hội, TP. Hà Nội .
63 ) Đặng Nghiêm Vạn ( 1978 ), “ Thử bàn về dân tộc xã hội chủ nghĩa Việt Nam ”, Tạp chí Dân tộc học, Số 4 .
64 ) Đặng Nghiêm Vạn ( 2003 ), Cộng đồng vương quốc dân tộc Việt Nam, Nxb Đại học vương quốc Thành phố Hồ Chí Minh .
65 ) WB ( 2006 ), The Vietnam Country Social Analysis, Report .

       Chú thích:

( 1 ) Trong ngôn từ Việt, thuật ngữ “ dân tộc ” có hai nghĩa, vừa là tộc người ( Ethnicity ), vừa mang nghĩa vương quốc, dân tộc ( Nation ). Để tránh lặp từ trong diễn đạt, khi nói về “ dân tộc ” với hàm ý là Ethnicity, chúng tôi sử dụng hai thuật ngữ “ dân tộc ” và “ tộc người ” với nghĩa như nhau ; còn khi sử dụng thuật ngữ “ dân tộc ” với nghĩa Nation, chúng tôi sẽ dùng thuật ngữ “ dân tộc – vương quốc ” ( Nation – State ), như nhiều khu công trình khoa học trên quốc tế đã sử dụng .
Thực ra, hai thuật ngữ Nation và Nation – State có 1 số ít nội hàm khác nhau, tuy nhiên trong toàn cảnh của yếu tố đang bàn, chúng tôi cho rằng sử dụng thuật ngữ Nation – State sẽ hài hòa và hợp lý hơn .

   (2) Thuật ngữ này là của GS. Đặng Nghiêm Vạn trong tài liệu đã dẫn.

( 3 ) Xem chú giải ở chú thích
( 4 ) Thuật ngữ này là của tác giả Vương Xuân Tình trong tài liệu đã dẫn .
Nguồn : Tạp chí Dân tộc học ( năm trước ), số 1 và 2, trang 7-21 .

Source: https://laodongdongnai.vn
Category: Nông Thôn