Người Nanai – Wikipedia tiếng Việt

Người Nanai (tên tự gọi нани/Nani nghĩa là người bản địa; tên tự gọi Hách Triết nghĩa là người phương Đông; tiếng Nga: нанайцы, “nanaitsy”; tiếng Trung: 赫哲族, “Hèzhézú”; Hán-Việt: Hách Triết tộc, trước đây còn gọi là Goldy và Samagir) là một sắc tộc trong các dân tộc Tungus ở vùng Viễn Đông, theo dòng lịch sử từng sinh sống dọc theo vùng bờ sông Hắc Long Giang (sông Amur), sông Tùng Hoa (Sunggari) và sông Ussuri trên lưu vực Trung Amur. Tổ tiên của người Nanai có lẽ là người Nữ Chân tại vùng xa nhất về phía bắc của Mãn Châu.

Tiếng Nanai thuộc về nhánh Mãn-Tungus của ngữ hệ Altai .

Tên tự gọi[sửa|sửa mã nguồn]

Người Nanai tự gọi bằng những tên gọi IPA : [ xədʑən ], [ nanio ], [ kilən ]. [ 4 ]

Nhà ngôn ngữ học Nga L.I. Sem viết tên tự gọi [xədʑən] bằng các ký tự Cyril, хэǯэ най (Hezhe nai) hoặc хэǯэны (Hezheni), và giải thích đó là tên tự gọi của người Nanai tại hạ du sông Amur, có nghĩa là “người sống ở vùng hạ du con sông”.[5]. Đó là nguồn gốc cho tên gọi trong tiếng Trung đối với người Nanai, trước đây là “黑斤” (Heijin, Hắc Cân), “赫哲哈喇” (Hezhehala, Hách Triết Cáp Lạt), và hiện nay là “赫哲” (Hezhe, Hách Triết).[6]

Lối sống và văn hóa truyền thống truyền thống lịch sử[sửa|sửa mã nguồn]

Yupi (Ngư bì, “da cá”) trên cả hai bờ sông Ussuri và Amur ở phía nam cửa Dondon (Tondon), và người Ketching xa hơn nữa xuôi theo dòng sông Amur (nơi người Nanai, Bản đồ năm 1734 của người Pháp chỉ ra người ( Ngư bì, ” da cá ” ) trên cả hai bờ sông Ussuri và Amur ở phía nam cửa Dondon ( ), và ngườixa hơn nữa xuôi theo dòng sông Amur ( nơi người Nanai, Ulch và Nivkh lúc bấy giờ sinh sống )

Một trong số những mô tả đầu tiên về người Nanai trong các ngôn ngữ châu Âu là thuộc về các nhà địa lý kiêm tu sĩ dòng Tên người Pháp đã du hành dọc theo sông Ussury và Amur năm 1709. Theo các mô tả này, người bản địa sống dọc sông Ussury và dọc sông Amur phía trên cửa sông Dondon (đổ vào sông Amur tại nơi giữa Khabarovsk và Komsomolsk-on-Amur ngày nay) được biết đến như là Yupi Tartar (người Tartar da cá, xem đoạn kinh tế dưới đây), trong khi tên gọi của dân tộc sinh sống ven sông Dondon và đoạn sông Amur phía dưới Dondon được các tu sĩ dòng tên phiên âm sang tiếng Pháp thành Ketching.[7].

Tên gọi sau hoàn toàn có thể là phiên âm tiếng Pháp của tên tự gọi đã nêu ( xem # Tên tự gọi trên đây ) của người Nanai vùng hạ du sông Amur, [ xədʑən ], cũng dược dùng để chỉ dân tộc Ulch có quan hệ họ hàng gần [ 8 ] .Theo những tu sĩ dòng Tên, ngôn từ của người ” Yupi ” có vẻ như ở vị trí trung gian giữa tiếng Mãn và ngôn từ của người ” Ketching ” ; tiếp xúc ở một mức độ nào đó giữa người Yupi và người Ketching là hoàn toàn có thể. [ 9 ]
Theo miêu tả của những lữ khách bắt đầu ( như những nhà địa lý dòng Tên trên sông Ussury năm 1709 ), kinh tế tài chính của người dân sống tại đây ( thời nay hoàn toàn có thể phân loại như người Nanai, hoặc cũng hoàn toàn có thể là người Udegeits ) dựa trên đánh bắt cá cá. Người dân sống trong những làng dọc hai bờ sông Ussuri, và dành hàng loạt thời hạn mùa hè của mình vào đánh bắt cá cá, ăn cá tươi trong ngày hè ( đơn cử họ đặc biệt quan trọng thích cá tầm ), và phơi cá khô để ăn trong mùa đông. Cá cũng hoàn toàn có thể sử dụng làm thức ăn cho một vài loại gia súc mà họ có ( làm cho mùi vị thịt lợn của họ trở thành khó ăn so với những lữ khách với khẩu vị châu Âu ). [ 10 ]
Bản đồ năm 1682 của người Ý, chỉ ra ” regno di Nivche / regno di Nivchan ” ( vương quốc Nivche / Nivchan, nghĩa là Nữ Chân ) hoặc ” Kin ( Kim ) Tartar “, cũng như vùng đất của ” Tartari di Yupy ” – nghĩa là ” Tartar da cá ” ( Nanai và những bộ lạc tương quan ) xa hơn về phía đông .

Quần áo truyền thống của họ làm từ da cá. Các tấm da cá này được phơi khô. Khi khô, chúng được người ta đập nện nhiều lần bằng vồ để cho bề mặt hoàn toàn nhẵn nhụi. Cuối cùng người ta khâu các tấm da này lại với nhau.[10] Những con cá được chọn cho mục đích này có cân nặng trên 50 kg.[11] Trong quá khứ, thực tiễn khác lạ này đã làm cho người ta gọi người Nanai là “Tartar da cá” (tiếng Trung: 鱼皮鞑子, Yupi Dazi, Hán-Việt: Ngư bì Thát tử). Tên gọi này cũng áp dụng, tổng quát hơn, cho các nhóm thổ dân khác tại lưu vực hạ du sông Sungari và Amur.[12]

Nông nghiệp đến với vùng đất của người Nanai một cách chậm chạp. Trên thực tế loại cây trồng duy nhất do các làng của người Yupi trên bờ sông Ussuri gieo trồng vào năm 1709 chỉ là thuốc lá.[10]

” Idol poles ” ( Cột vật tổ ( totem ) của người Nanai ( ” Goldy ” ). Do Richard Maack vẽ, khoảng chừng 1854 – 1860

Người Nanai chủ yếu theo đạo Shaman, với sự sùng kính lớn dành cho gấu (Doonta) và hổ (Amba). Họ cho rằng các pháp sư có quyền năng xua đuổi tà ma bằng cách cầu khấn các vị thần linh. Trong các thế kỷ qua, họ từng sùng bái các vị thần mặt trời, mặt trăng, núi, nước và cây. Theo niềm tin của họ, vùng đất này từng có thời bằng phẳng cho tới khi những con rắn lớn đục khoét các thung lũng sông. Họ cho rằng vạn vật trong vũ trụ đều có linh khí riêng và rằng các linh khí này lang thang trong thế giới. Trong tín ngưỡng Nanai, các vật thể bất động thường được nhân cách hóa. Chẳng hạn, lửa được nhân cách hóa thành bà lão mà người Nanai gọi là Fadzya Mama. Những đứa trẻ không được phép nhảy trên lửa, do chúng có thể làm Fadzya Mama giật mình, và những người đàn ông luôn luôn giữ lịch sự khi có lửa.

Các pháp sư Nanai, giống như những dân tộc Tungus khác trong khu vực, có quần áo riêng đặc trưng, gồm có quần rộng và áo vét ; thắt lưng da với tua tòn ten bằng kim loại hình nón ; những găng tay hở ngón với những hình rắn, thằn lằn hay ếch nhái ; và mũ với những gạc sừng hay lông gấu, sói, cáo gắn vào. Các mảnh gương của người Trung Quốc đôi lúc cũng được dùng kèm với bộ quần áo này .Người chết thường được chôn cất trong đất với ngoại lệ là những đứa trẻ chết trước khi đủ một ngày tuổi ; trong trường hợp này thi thể đứa trẻ được bọc trong áo hay vỏ cây bạch dương và chôn cất trên những cành cây như một hình thức của ” phong táng “. Nhiều người Nanai cũng theo Phật giáo Tây Tạng .

Dân cư văn minh[sửa|sửa mã nguồn]

Tại Nga, người Nanai sống trong khu vực ven biển Okhotsk, sông Amur, phía dưới Khabarovsk, trên cả hai bờ sông tại Komsomolsk-on-Amur, cũng như trên hai bờ sông Ussuri và Girin ( người Samagir ). Người Nga trước đây gọi người Nanai là Goldy, lấy theo tên gọi của một tộc người Nanai. Theo tìm hiểu dân số năm 2002, hiện có khoảng chừng 12.160 người Nanai tại Nga .

Trong thời kỳ Liên Xô, chuẩn chữ viết cho tiếng Nanai (dựa trên bảng chữ cái Cyril) được Valentin Avrorin và một số người khác tạo ra. Hiện nay nó vẫn được giảng dạy trong 13 trường học tại Khabarovsk.

Tại Trung Quốc[sửa|sửa mã nguồn]

Người Hách Triết ( 赫哲 ) là một trong số 56 dân tộc được Cộng hòa Nhân dân Trung Quốc công nhận chính thức. Trong thời kỳ Mãn Châu Quốc, người Hách Triết trên trong thực tiễn đã bị người Nhật xua đuổi khỏi Trung Quốc. Họ bị giam giữ trong những trại tù và năm 1949 chỉ còn khoảng chừng 300 người tại Trung Quốc. Theo tìm hiểu dân số gần đây vào năm 2004, dân tộc Hách Triết có khoảng chừng 4.640 người tại Trung Quốc ( hầu hết trong tỉnh Hắc Long Giang ). Người Hách Triết nói phương ngữ Hách Triết của tiếng Nanai. Họ cũng có văn hóa truyền thống truyền khẩu đa dạng và phong phú, được biết đến như là Yimakan. [ 13 ] [ 14 ] Phương ngữ này không có mạng lưới hệ thống chữ viết riêng tại Trung Quốc và người Hách Triết thường viết bằng chữ Hán. ( Sự biết đọc, biết viết ngôn từ thứ hai này đạt 84 %. ) Tuy nhiên, vào năm 2005, người ta đã triển khai xong có lẽ rằng là bộ sách giáo khoa bằng ngôn từ Hách Triết tiên phong. [ 15 ]

Các khu vực tự trị của người Nanai[sửa|sửa mã nguồn]

Người Nanai nổi tiếng[sửa|sửa mã nguồn]

Liên kết ngoài[sửa|sửa mã nguồn]

Source: https://laodongdongnai.vn
Category: Nông Thôn