Phân tích bài ca dao “Trâu ơi ta bảo trâu này”

Xuân Diệu đã từng có những nhận xét: “Những câu ca dao từ Nam chí Bắc như có đất, có nước; như có cát, có biển; như có mồ hôi người, chúng ta sẽ cảm thấy dần dần tụ lại nơi khóe mắt một giọt ướt sáng ngời. Đó là một giọt tinh túy chắt ra từ ruột già của non sông”. Ca dao là tiếng hát của người dân, chắt lọc từ trăm đắng cay ngọt bùi của người dân. Không chỉ là những câu thơ bình thường mà còn là nỗi lòng của người dân, trong đó bài thơ “Trâu ơi ta bảo trâu này” là một trong những bài ca dao hay nhất trong nền văn học Việt Nam

Trâu ơi ta bảo trâu này
Trâu ra ngoài ruộng trâu cày với ta

Cấy cày vốn nghiệp nông gia

Ta đây trâu đấy ai mà quản công
Bao giờ cây lúa còn bông
Thì còn ngọn cỏ ngoài đồng trâu ăn

Xem thêm : Top 5 Đoạn Văn Nghị Luận Xã Hội 200 Chữ

Mối thân tình giữa người và loài vật tượng trưng cho văn hóa lúa nước

Mở đầu bài thơ là lời rỉ tai chân tình của người nông dân :
Trâu ơi ta bảo trâu này
Trâu ra ngoài ruộng trâu cày với ta
Từ thời rất lâu rồi, trâu được cho là người bạn của nhà nông. Con trâu trong đời sống của người nông dân Nước Ta vốn là một yếu tố rất quan trọng. Trên những cánh đồng, trên từng đường cày đều có dấu vết của cả hai. Vì vậy, người nông dân coi trâu là những người bạn, những người cùng đồng cam cộng khổ. Hai tiếng Trâu ơi nghe thật thân thương, đầy tình cảm. Đọc bài ca dao, ta không có cảm xúc như chủ nói với vật mà như những lời nhắn gửi rất là chân tình, bộc lộ sự trân trọng so với loài vật đã cùng mình một nắng hai sương làm ra hạt gạo .
Ngay cả khi đi thao tác, người nông dân vẫn không ra lệnh, chỉ nói nhẹ nhàng, như một lời mời hợp tác giữa những người bạn, không có khoảng cách giữa cả hai. Cũng từng có rất nhiều câu ca dao nói đến hình ảnh con trâu như một người bạn của nhà nông :
Trên đồng cạn, dưới đồng sâu
Chồng cày, vợ cấy con trâu đi bừa
Trâu đã trở thành người bạn thâm tình của dân cư Nước Ta :
Bao giờ cây lúa còn bông
Thì còn ngọn cỏ ngoài đồng trâu ăn
Câu thơ bộc lộ mối quan hệ khăng khít giữa hai bên, cùng đồng cam cộng khổ, san sẻ ngọt bùi. Lợi ích của người gắn liền với quyền lợi của bên còn lại. Đây là lời an ủi, vỗ về của người nông dân với toàn bộ lòng yêu thương và biết ơn thâm thúy dành cho người bạn sát cánh của mình. Ta hoàn toàn có thể nhìn thấy sự chân thành trong câu thơ ca dao. Bên cạnh đó, với việc sử dụng những hình ảnh quen thuộc của làng quê Nước Ta, ngôn từ nhiều thanh bằng, thanh âm trong trẻo đã khơi gợi về một bức tranh làng quê yên bình, mà điểm nhấn là con người đang mê hồn lao động trên cánh đồng cùng với những con trâu đang ngày đêm cần mẫn, san sẻ khó khăn vất vả cho người chủ của mình .

Xem thêm : Giải Thích Câu Tục Ngữ “ Có Công Mài Sắt Có Ngày Nên Kim ”

Nền văn hóa lúa nước được khắc họa thông qua những câu thơ

Nói về văn minh lúa nước thứ nhất tất cả chúng ta phải khám phá về cây lúa nước theo đó những nhà khoa học quốc tế đã lập luận vững chãi và đưa ra những giả thuyết cho rằng vùng Khu vực Đông Nam Á là nơi khai sinh nền nông nghiệp phong phú và sớm nhất quốc tế. Lúa nước không chỉ đơn thuần là một loại cây lương thực thực phẩm mà là đại diện thay mặt cho một nền văn hóa truyền thống đã sống sót hàng thế kỉ. Hoạt động canh tác lúa nước ở nước ta ăn sâu vào trong từng nếp sống nếp nghĩ của dân cư. Văn hóa này được biểu lộ rất rõ trong bài thơ ca dao trên :
Cấy cày vốn nghiệp nông gia
Câu ca dao bộc lộ truyền thống lịch sử nông nghiệp của nước Việt cổ, bộc lộ tầm quan trọng của nông nghiệp vào những thời kì đầu thiết kế xây dựng nước. Nhân dân ta coi trọng trân quý hạt gạo như những hạt ngọc, bởi nó là lương thực quan trọng nhất nuôi sống con người, tuy đơn giản và giản dị tuy nhiên lại vô cùng quý giá. Nhà thơ Trần Đăng Khoa đã có những câu thơ ca tụng hạt gạo :

Hạt gạo làng ta

Có vị phù sa
Của sông kinh thầy
Có hương sen thơm
Trong hồ nước đầy
Có lời mẹ hát
Ngọt bùi ngày hôm nay
Như vậy, dù trải qua bao nhiêu thế hệ, người ta vẫn không quên giá trị của những hạt gạo trắng ngần nhưng lại rất quý giá. Bài ca dao đã cho ta những hình ảnh nhất định về một nền văn hóa truyền thống đã Open từ rất sớm, đại diện thay mặt cho những tinh hoa của quốc gia, là truyền thống lịch sử dân tộc bản địa đã ăn sâu vào nếp nghĩ của biết bao thế hệ .

Xem thêm : Giải Thích Câu Ca Dao Nhiễu Điều Phủ Lấy Giá Gương

Tinh thần lao động của người nông dân

Nhân dân ta vẫn luôn ngợi ca sức lao động chân chính, đặc biệt quan trọng là so với việc làm đồng áng “ Bán mặt cho đất bán sống lưng cho trời ” yên cầu sức lao động bền chắc và sự tinh xảo trong thao tác. Điều này một lần nữa được biểu lộ trong bài ca dao. Không chỉ bộc lộ tình cảm chân thành giữa người và loài vật, bài thơ còn khắc họa ý thức lao động không biết stress và tình yêu so với việc làm của mình :
Ta đây trâu đấy ai mà quản công
Câu thơ là lời động viên đến từ người nông dân. Đọc bài ca dao, ta thấy mình như được quay trở lại miền quê Nước Ta, ngồi trong bầu không khí đầy mùi thơm rơm rạ mà nghe tiếng hát những bài ca dao văng vẳng, càng thấm thía hơn bài học kinh nghiệm trong bài ca thôn dã ấy .

Thể hiện ý thức lao động của người nông dân Nước Ta
Trải qua bao tháng năm, bài học kinh nghiệm ấy vẫn không khi nào là cũ so với con người ngày này ; Hãy thao tác hết mình để có được những thành quả xứng danh như những người nông dân xưa kia đã làm. Như bao bài và câu ca dao khác, bài ca dao này cũng cho ta thêm hiểu, thêm yêu con người Nước Ta và đảm nhiệm một bài học kinh nghiệm thấm thía để rèn luyện bản thân mình. Không phải ngẫu nhiên mà có những câu thơ :
Cày đồng đang buổi ban trưa ,
Mồ hôi thánh thót như mưa ruộng cày
Ai ơi ! Bưng bát cơm đầy ,
Dẻo thơm một hạt đắng cay muôn phần
Ai ơi đừng bỏ ruộng hoang

Bao nhiêu tấc đất tấc vàng bấy nhiêu.

Những người dân chân lấm tay bùn, cực nhọc làm ra hạt gạo, hơn ai hết họ hiểu được giá trị của hạt gạo, thế cho nên họ càng thêm tự hào về việc làm của mình
Bài thơ những tưởng chỉ là lời cảm ơn từ người nông dân dành cho những con trâu – người bạn sát cánh trong hành trình dài đi tìm hạt ngọc của đất trời, tuy nhiên lại tiềm ẩn những bài học kinh nghiệm thâm thúy, đồng thời là bức tranh thu nhỏ của truyền thống cuội nguồn văn hóa truyền thống dân tộc bản địa .
Thảo Nguyên

Source: https://laodongdongnai.vn
Category: Nông Thôn