Canh tác bền vững trên đất dốc- Vấn đề cấp thiết của vùng núi

Nương lúa tiểu bậc thang được áp dụng ở xã Suối Giàng Bạn đang đọc: Canh tác bền vững trên đất dốc- Vấn đề cấp thiết của vùng núi

Khu vực miền núi phía Bắc có hơn 2/3 diện tích là đất dốc, từ lâu một vấn đề đã đặt ra: Làm thế nào để canh tác bền vững trên đất dốc? Hơn lúc nào hết, lúc này vấn đề đó lại được đặt ra để chống lại sự sa mạc hoá khu vực miền núi, giúp người dân nâng cao hiệu quả sử dụng đất, có cuộc sống ổn định hơn…

Xin được khởi đầu bài viết này bằng một câu truyện đá lớn nhanh như người ở huyện vùng cao Tỉnh Lào Cai. Ông Lý Xuân Trang, Bí thư Đảng ủy xã Tả Gia Khâu, huyện Mường Khương đã kể cho tôi nghe một câu truyện rất lý thú : Ngày bé, bố tôi chỉ hòn đá đầu thôn bảo : Ngày xưa hòn đá này chỉ cao bằng đầu gối bố thôi, khi bố lớn lên thì hòn đá này cũng lớn lên, nó lớn nhanh như người, giờ đây thì nó cao hơn cả đầu bố rồi. Đến đời tôi thì hòn đá ấy đã trở thành tảng đá to, cao hơn tôi cả sải tay … Câu chuyện đá lớn, thực ra là quy trình rửa trôi của đất diễn ra hàng năm ở khu vực miền núi rất mạnh, khiến cho những tảng đá bị hở ra mỗi ngày một nhiều. Theo ThS Nguyễn Quang Tin – Trưởng Bộ môn Khoa học đất và Sinh thái vùng cao – Viện Khoa học miền núi phía Bắc ( NOMAFSI ) : Mỗi năm quy trình đất mặt bị rửa trôi từ 80-120 tấn / ha. Nước Ta có khoảng chừng 9,34 triệu ha đất tương quan tới sa mạc hoá, trong đó có 2 triệu ha đất đang được canh tác đã bị thoái hoá nặng và hơn 2 triệu ha đang có rủi ro tiềm ẩn thoái hoá cao. Điều đó dẫn tới độ phì của đất đang bị suy giảm nặng nề do xói mòn, rửa trôi, rủi ro tiềm ẩn đá ong hoá, sa mạc hoá đang hiện hữu trước mắt. Phần lớn những diện tích quy hoạnh đó tập trung chuyên sâu ở những tỉnh miền núi phía Bắc, nơi có độ dốc lớn, sự chia cắt mạnh. Trước trong thực tiễn đó, trong những năm qua NOMAFSI đã triển khai đề tài ” Nghiên cứu 1 số ít kỹ thuật canh tác bền vững và kiên cố trên đất dốc ở vùng núi phía Bắc Nước Ta ” do Viện trưởng, PGS.TS Lê Quốc Doanh làm chủ nhiệm đề tài và những tập sự. Đề tài khoa học này được tiến hành ở những tỉnh : Bắc Kạn, Sơn La, Điện Biên, Lai Châu, Yên Bái, Phú Thọ … với những chiêu thức điều tra và nghiên cứu : Kỹ thuật bao trùm đất, kỹ thuật tiểu bậc thang, kỹ thuật trồng xen những loại cây họ đậu trên diện tích quy hoạnh đất có độ dốc lớn. Kỹ thuật bao trùm đất bằng chính thân cây cối đã thu hoạch : Rơm rạ, thân cây ngô hoặc cỏ rác, xác thực vật khô. Việc bao trùm không chỉ ngăn ngừa xói mòn của đất mà còn tăng nhiệt độ, khống chế cỏ dại, sau khi lớp bao trùm phân huỷ tạo ra độ mùn và tăng cường hoạt tính sinh học cho đất. So sánh diện tích quy hoạnh đất bao trùm và diện tích quy hoạnh đất không bao trùm, hiệu suất diện tích quy hoạnh bao trùm tăng 30 – 60 % so với ngô, 30-100 % so với lúa nương. Kỹ thuật tiểu bậc thang, làm những bậc thang đồng mức tương thích với từng loại cây xanh, chống sự rửa trôi đất màu. Kỹ thuật này nếu được phối hợp với kỹ thuật bao trùm đất và trồng xen cây họ đậu, đã giảm mức độ rửa trôi từ 100 % xuống còn 6,3 %, hiệu suất tăng từ 27,3 – 57,3 %. Kỹ thuật trồng xen những loại cây họ đậu, như : Đậu tương, lạc, đậu mèo, cỏ Stylô, cỏ Ruzi, lạc lưu niên, muồng lá tròn kép. Biện pháp kỹ thuật này đã giảm xói mòn của đất từ 71-86, 9 %, hiệu suất tăng từ 59-125 % so với không trồng xen .

Vừa qua, tại huyện Văn Chấn ( Yên Bái ), NOMAFSI đã tổ chức triển khai Hội nghị đầu bờ nhìn nhận hiệu quả chiêu thức kỹ thuật ” Canh tác bền vững và kiên cố trên đất dốc ở vùng núi phía Bắc “. Tham dự có những nhà khoa học ở Bộ NN-PTNT, những Viện khoa học cùng phần đông bà con nông dân những xã Sơn Thịnh, Suối Giàng. Mô hình kiến thiết xây dựng tiểu bậc thang tích hợp bao trùm đất bằng xác thực vật trên diện tích quy hoạnh 8 ha trồng ngô đồi tại bản Loỏng, xã Sơn Thịnh với 40 hộ dân tham gia.

Ông Lò Văn Liêng, dân tộc Thái cho biết: Gia đình tôi tham gia làm mô hình 1.000m2, giống ngô LCH9, đầu vụ năm nay hạn hán đến gần một tháng không có mưa tưởng ngô chết, nhờ có lớp cây che phủ nên ngô mới sống được. Gia đình tôi trồng theo hướng dẫn của cán bộ kỹ thuật làm rạch nhỏ, phủ thân ngô và cỏ. Trước đây thu ngô xong thì đốt hết, nay dùng thân ngô phủ lên các rạch ngô. Cũng khó làm hơn trước một chút, nhưng được lợi là không phải làm cỏ, đất lại ẩm và xốp hơn. Mấy ngày nữa mới thu ngô, nhưng cũng phải được hơn 5 tạ đấy… Như vậy, với phương pháp kỹ thuật canh tác tiểu bậc thang kết hợp che phủ đất thì năng suất ngô đồi tại điểm trình diễn đạt 55-60 tạ/ha, không thua kém năng suất ngô trồng dưới ruộng và soi bãi.

Gia đình ông Đinh Văn Doanh cũng ở bản Loỏng trồng ngô xen lạc trên diện tích quy hoạnh 800 mét vuông, ông cho biết : Đất nương mái ấm gia đình tôi dốc lắm, năm nay hạn hán lê dài, ngô thu được khoảng chừng 3 tạ gì đấy. Mọi năm không hạn hán thu hơn mấy chục cân thôi. Được cái năm nay trồng xen lạc, thu được gần 40 kg lạc củ. Rất may, nếu không trồng xen lạc mà chỉ trồng ngô như mọi năm thì năm nay thất thu lớn. Số lạc thu về tính ra là lãi … Được tận mắt thấy quy mô canh tác trên đất dốc có hiệu suất cao như vậy, ông Nguyễn Phúc Cường – Phó quản trị Ủy Ban Nhân Dân huyện Trạm Tấu ý kiến đề nghị : Trạm Tấu có 1.642 ha ngô xuân, hơn 1.400 ha ngô mùa, tổng thể diện tích quy hoạnh ngô này đều là ngô đồi. Huyện đang tăng cường tăng trưởng ngô đồi từ 3.000 ha lên 5.000 ha / năm, chúng tôi đề nghị Viện Khoa học NLN miền núi phía Bắc giúp huyện Trạm Tấu kiến thiết xây dựng một vài quy mô để từ đó nhân rộng ra toàn huyện, giúp bà con định canh định cư, hạn chế phá rừng làm nương rẫy.

Source: https://laodongdongnai.vn
Category: Nông Thôn