Dự án hợp tác công tư tại Việt Nam – một số bất cập và giải pháp – Trang Ngoại giao Kinh tế

Nếu không có sự biến hóa quan trọng thì những hoạt động giải trí góp vốn đầu tư và quản trị PPP tương lai sẽ khó mà có hiệu suất cao và tăng trưởng lành mạnh, vững chắc như tiềm năng và kỳ vọng .
Theo Báo cáo số 25 / BC-CP ngày 30/01/2019 của nhà nước về tổng kết tình hình thực thi dự án Bất Động Sản theo hình thức hợp tác công tư ( PPP ), đến nay cả nước đã có 336 dự án Bất Động Sản PPP. Trong đó, 140 dự án Bất Động Sản theo hợp đồng BOT, 188 dự án Bất Động Sản theo hợp đồng BT và 08 dự án Bất Động Sản được vận dụng những loại hợp đồng khác ; kêu gọi được khoảng chừng 1.609.295 tỷ đồng vào góp vốn đầu tư tăng trưởng mạng lưới hệ thống kiến trúc vương quốc .

PPP góp phần tích cực hoàn thiện hệ thống cơ sở hạ tầng

Lĩnh vực giao thông có 220 dự án bao gồm 118 dự án BOT với tổng vốn đầu tư khoảng 279.367 tỷ đồng, 99 dự án BT với tổng vốn đầu tư khoảng 117.421 tỷ đồng, 03 dự án theo hình thức khác; Lĩnh vực năng lượng (xây dựng nhà máy điện) có 18 dự án BOT với tổng vốn đầu tư khoảng 857.209 tỷ đồng; Lĩnh vực phát triển hạ tầng Khu công nghiệp, Khu kinh tế có 03 dự án BT với tổng vốn đầu tư 162,645 tỷ đồng, 02 dự án BOT với tổng vốn đầu tư 27.860,6 tỷ đồng;

Lĩnh vực giáo dục có 06 dự án Bất Động Sản BT với tổng vốn góp vốn đầu tư là 1.284,68 tỷ đồng ; Lĩnh vực văn hóa truyền thống, thể thao có 10 dự án Bất Động Sản BT và 01 dự án Bất Động Sản BOT với tổng vốn góp vốn đầu tư là 4.632,148 tỷ đồng ; Lĩnh vực hạ tầng kỹ thuật ( thiết kế xây dựng nhà ở tái định cư, hạ tầng ký túc xá … ) có 32 dự án Bất Động Sản ; nghành nghề dịch vụ kiến thiết xây dựng trụ sở thao tác có 20 dự án Bất Động Sản và những nghành khác. Các nghành nghề dịch vụ nông nghiệp, nông thôn, y tế, du lịch chưa có dự án Bất Động Sản PPP nào đi vào quản lý và vận hành, khai thác .
Những dự án Bất Động Sản PPP trong thời qua đã góp thêm phần tích cực hoàn thành xong mạng lưới hệ thống hạ tầng giao thông vận tải, nguồn năng lượng, hạ tầng đô thị, giải quyết và xử lý nước thải, rác thải …, kịp thời xử lý những nhu yếu bức xúc về dịch vụ công của dân cư và nhu yếu cấp bách về hạ tầng để tăng trưởng kinh tế tài chính – xã hội quốc gia, góp thêm phần không thay đổi kinh tế tài chính vĩ mô, kích thích so với sản xuất trong nước, thôi thúc tăng trưởng kinh tế tài chính – xã hội, tăng năng lượng cạnh tranh đối đầu của nền kinh tế tài chính quốc dân. Theo nhìn nhận của Diễn đàn Kinh tế thế giới ( WEF ) chất lượng hạ tầng tổng thể và toàn diện của Việt Nam năm 2017 đứng ở vị trí thứ 79, tăng 44 bậc so với năm 2010 ( xếp thứ 123 ) .

Tồn tại và bất cập

Bên cạnh những tác dụng đạt được, thực tiễn cho thấy việc tiến hành còn 1 số ít sống sót, chưa ổn, điển hình nổi bật là : Công tác lựa chọn, lập, đánh giá và thẩm định dự án Bất Động Sản PPP chưa được triển khai ngặt nghèo. Công tác công bố dự án Bất Động Sản, hạng mục dự án Bất Động Sản chưa được triển khai tráng lệ, công khai minh bạch, minh bạch .
Nhiều dự án Bất Động Sản được thực thi theo đề xuất kiến nghị của nhà đầu tư, được chỉ định thầu, chưa bảo vệ tính cạnh tranh đối đầu, minh bạch. Công tác giám sát trong quy trình triển khai hợp đồng còn lỏng lẻo. Chưa rõ ràng về chính sách minh bạch thông tin cơ bản của hợp đồng PPP được ký kết ; Thiếu lao lý về vai trò, nghĩa vụ và trách nhiệm của cơ quan nhà nước có thẩm quyền và nhà đầu tư ; chủ trương san sẻ rủi ro đáng tiếc, xử lý tranh chấp giữa những bên tham gia thực thi dự án Bất Động Sản ; chế tài giải quyết và xử lý vi phạm của nhà đầu tư, cũng như cơ quan có tương quan phía nhà nước. Thiếu pháp luật về trình tự, hình thức tham vấn của cơ quan nhà nước có thẩm quyền, chính quyền sở tại địa phương với những đối tượng người tiêu dùng chịu ảnh hưởng tác động trực tiếp của dự án Bất Động Sản ; thiếu pháp luật để người sử dụng dịch vụ phản hồi việc phân phối dịch vụ so với những cơ quan quản trị nhà nước .
Đối với những dự án Bất Động Sản BT giao dịch thanh toán bằng quỹ đất cũng đã thể hiện một số ít chưa ổn ( tương tự như như những dự án Bất Động Sản BOT ) về công tác làm việc công bố dự án Bất Động Sản, lạm dụng chỉ định thầu, công tác làm việc giám sát lỏng lẻo … Ngoài ra, công tác làm việc xác lập giá trị quỹ đất để giao dịch thanh toán còn nhiều hạn chế, dẫn đến sự chênh lệch lớn giữa giá trị khu công trình BT và giá trị quỹ đất thanh toán giao dịch, chênh lệch giữa giá đền bù, giá công bố của chính quyền sở tại địa phương và giá cả của nhà đầu tư gây bức xúc trong xã hội .

Hơn nữa, nhiều dự án đầu tư được phê duyệt đôi khi không có báo cáo đánh giá tác động môi trường được phê duyệt; Việc xác định giá trị nghiệm thu thanh toán áp dụng giá vật tư, xăng, dầu, cát vàng, xi măng… không đúng tại thời điểm thi công làm tăng giá trị ảo cho dự án.

Đa số dự án Bất Động Sản BOT giao thông vận tải không triển khai đúng lao lý hiện hành về kiến thiết xây dựng và công bố hạng mục dự án Bất Động Sản lôi kéo đầu thư. Một số dự án Bất Động Sản BOT được quyết định hành động chủ trương góp vốn đầu tư không hài hòa và hợp lý trong cân đối tổng thể và toàn diện và quy hoạch. Trong phê duyệt 1 số ít nội dung góp vốn đầu tư, tổng mức góp vốn đầu tư không tuân thủ đúng pháp luật, còn nhiều rơi lệch. Việc công bố sau khi phê duyệt hạng mục dự án Bất Động Sản không đúng thời gian. Đặc biệt, việc không thực thi đấu thầu dự án Bất Động Sản đã ảnh hưởng tác động không tốt đến hiệu quả lựa chọn nhà đầu tư, đàm phán, ký kết và giám sát thực thi hợp đồng của cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Nhiều nhà đầu tư đã lập, duyệt không đúng khối lượng, định mức, đơn giá trong dự trù khu công trình ; không hài hòa và hợp lý trong việc xác lập giá trị và thanh quyết toán khu công trình dự án Bất Động Sản ; không hoàn thành xong dự án Bất Động Sản đúng quá trình và không quyết toán được dự án Bất Động Sản theo đúng thời hạn hợp đồng … Bởi vậy, nhìn chung không đạt tiềm năng phong phú những nguồn vốn, những thành phần kinh tế tài chính tham gia góp vốn đầu tư thực thi những dự án Bất Động Sản BOT .
Ngoài ra, nhiều dự án Bất Động Sản BOT trong quy trình kiến thiết xây dựng và thực thi, đã không lấy quan điểm, không chăm sóc quyền lợi và sự phản ứng của dân cư, không đúng mực trong xác lập giải pháp kinh tế tài chính, nhất là không hài hòa và hợp lý trong giải pháp thu phí giao thông vận tải ( về đối tượng người dùng, mức thu, thời hạn thu phí và khu vực đặt trạm ; trên toàn tuyến QL1 có tới 37 trạm thu phí, mà quá nửa là trạm thu phí của những dự án Bất Động Sản BOT, với 8 trạm BOT bị đặt không đúng chỗ ) khiến nhiều trạm thu phí BOT không hề thu phí hoặc trở thànhh điểm trung tâm mất trật tự, bảo đảm an toàn giao thông vận tải và xã hội do sự không đồng thuận của người dân địa phương và những đối tượng người tiêu dùng tương quan .
Cốt lõi của mọi nguyên do chính là sự không ngặt nghèo trong quản trị nhà nước so với dự án Bất Động Sản BOT, thậm chí còn còn có nhận thức rơi lệch, ngộ nhận về BOT, không coi dự án Bất Động Sản BOT giao thông vận tải là gia tài công và góp vốn đầu tư công nên không cần truy thuế kiểm toán Nhà nước ; thậm chí còn, còn hiện tượng kỳ lạ cố ý lập lờ, không phân biệt và đánh đồng dự án Bất Động Sản BOT giao thông vận tải xây mới với loại hoạt động giải trí đơn thuần là trùng tu, bảo trì, tăng cường, thảm lại mặt đường độc đạo, tạo nút thắt và ép buộc dân cư không có sự lựa chọn cần thiết lộ trình giao thông vận tải trên cơ sở so sánh tiện ích, ngân sách và thời hạn thiết yếu .
Đặc biệt, theo Tóm lại Thanh tra Bộ Tài chính : Việc thẩm định giá đất và xác lập tiền sử dụng đất của chủ dự án Bất Động Sản BT phải nộp không quy về cùng thời gian. Trong đó, ngân sách tăng trưởng được xác lập theo tương lai ( có tính đến yếu tố trượt giá ) còn lệch giá tăng trưởng lại được xác lập theo giá trị tại thời gian thẩm định giá đất … khiến giá trị quyết toán dự án Bất Động Sản BT khó đúng chuẩn và Nhà nước đã bị thất thoát nguồn lực không nhỏ về đất đai từ những dự án Bất Động Sản BT đã thực thi vừa mới qua .
Theo Kiểm toán Nhà nước, với 51 dự án Bất Động Sản BOT được truy thuế kiểm toán đã bị cơ quan này đề xuất cắt bớt thời hạn thu phí tới 170 năm, trung bình “ hơn 3 năm thu phí cho mỗi dự án Bất Động Sản ” .
Trong thời hạn tới, những cơ quan chức năng cần liên tục thanh tra rà soát, củng cố thống nhất nhận thức và hoàn thành xong đồng nhất cơ sở pháp lý quản trị nhà nước về BOT ; Bổ sung pháp luật ngặt nghèo về tiêu chuẩn và phương pháp lựa chọn nhà đầu tư, tránh thực trạng lựa chọn nhà đầu tư chỉ dựa trên cơ sở vốn chủ sở hữu theo báo cáo giải trình kinh tế tài chính, nhưng không có năng lượng thực sự ; Quy định về cơ cấu tổ chức nguồn vốn góp vốn đầu tư, hình thức góp vốn ; việc lập, phê duyệt và quản trị ngân sách góp vốn đầu tư thiết kế xây dựng, định mức đơn giá và việc công bố chỉ số giá thị trường ; Quy định rõ nguyên tắc, nghĩa vụ và trách nhiệm của cơ quan nhà nước có thẩm quyền trong việc đàm phán ký kết hợp đồng dự án Bất Động Sản, trong việc giám sát triển khai hợp đồng, quản trị chất lượng khu công trình và tổng giá trị góp vốn đầu tư, giá thu phí và thời hạn thu phí với những chính sách đấu thầu, kiểm tra, giám sát, thanh quyết toán như khu công trình sử dụng vốn ngân sách .

Bổ sung vào quy hoạch hệ thống giao thông toàn quốc tiêu thức trạm thu phí giao thông, trên cơ sở ban hành tiêu chí cụ thể hợp lý và đúng quy định; Điều chỉnh vị trí những trạm thu phí bất hợp lý trên cơ sở đề cập đầy đủ các yếu tố và đảm bảo hài hòa lợi ích nhà đầu tư, người sử dụng hạ tầng và Nhà nước; theo đó ban hành và điều chỉnh giá thu phí giao thông hợp lý. Việc thu phí phải đảm bảo tuyệt đối minh bạch, trên cơ sở định kỳ cập nhật mức thu thực tế và bổ sung hoàn thiện quy trình chặt chẽ, có giám sát bằng công nghệ tiên tiến và thực hiện bắt buộc công nghệ thu phí tự động. Đồng thời, rà soát, bổ sung những chế tài nghiêm khắc cả về tài chính và hành chính trước các hiện tượng chậm trễ quyết toán công trình và các sai phạm khác; thực hiện việc thanh tra liên ngành phải gắn với giám định khối lượng, chất lượng công trình nhằm xác định rõ thực chất khối lượng, giá trị công trình, khắc phục tình trạng nhiều cơ quan thanh tra, kiểm tra, kiểm toán, nhưng trách nhiệm cá nhân và tập thể không rõ và hiệu lực, hiệu quả thấp…

Thực tế cho thấy, nếu không có sự biến hóa quan trọng cả về nhận thức, cả về cơ sở pháp lý và giám sát để bảo vệ sự minh bạch, xác đáng, hài hòa lợi ích doanh nghiệp, người dân và nhà nước ; không nhận diện và nhất quyết giải quyết và xử lý những mầm bệnh của chủ nghĩa thân hữu, quyền lợi nhóm và tham nhũng trong hoạt động giải trí quản trị PPP … thì những hoạt động giải trí góp vốn đầu tư và quản trị PPP tương lai sẽ khó mà có hiệu suất cao và tăng trưởng lành mạnh, bền vững và kiên cố như tiềm năng và kỳ vọng .

TS. Nguyễn Minh Phong

Source: https://laodongdongnai.vn
Category: Doanh Nghiệp