Thị trường điện cạnh tranh đang đúng lộ trình

Trung tâm điện lực Duyên Hải – 1 trong những TT điện lực lớn nhất nước .

Theo đề án đề xuất mô hình thị trường bán lẻ điện cạnh tranh mà Bộ Công thương vừa phê duyệt, dự kiến trong giai đoạn từ 2022 – 2024, khách hàng sử dụng điện được mua điện trên thị trường điện giao ngay và sau năm 2024 sẽ được lựa chọn đơn vị bán lẻ điện.

Đó là một trong những nội dung đáng quan tâm tại báo cáo giải trình của Bộ Công thương chuẩn bị sẵn sàng cho phiên báo cáo giải trình trước Uỷ ban Thường vụ Quốc hội diễn ra sáng 7.9 .

Báo cáo về thị trường điện cạnh tranh đối đầu, Bộ Công thương cho hay ” đang tiến hành theo đúng lộ trình đã được phê duyệt ” .

Cu thể, thị trường phát điện cạnh tranh đối đầu đã được chính thức quản lý và vận hành từ tháng 7.2012 và đang ngày càng triển khai xong, góp thêm phần nâng cao hiệu suất cao hoạt động giải trí của ngành điện, giúp mạng lưới hệ thống điện và thị trường điện được quản lý và vận hành bảo đảm an toàn, không thay đổi. Nếu như năm 2012 mới chỉ có 32 nhà máy sản xuất với tổng hiệu suất 9.200 MW tham gia thị trường phát điện cạnh tranh đối đầu thì đến ngày 31.3.2020 đã có 98 nhà máy sản xuất điện trực tiếp tham gia cạnh tranh đối đầu trên thị trường với tổng hiệu suất 26.895 MW .

Tới đầu năm 2019, thị trường bán sỉ điện cạnh tranh đối đầu chính thức quản lý và vận hành. Từ đây, Tập đoàn Điện lực việt nam ( EVN ) không còn là đơn vị chức năng mua buôn điện duy nhất như trước kia mà đã có thêm 5 tổng công ty điện lực trực tiếp tham gia mua điện trên thị trường giao ngay cũng như ký hợp đồng song phương với những xí nghiệp sản xuất điện .

Đây cũng là một trong những giải pháp để tạo điều kiện kèm theo cho những thành phần kinh tế tài chính tham gia góp vốn đầu tư vào những nghành Nhà nước không cần nắm giữ độc quyền như phát điện, kinh doanh thương mại kinh doanh nhỏ điện … Cùng với đó, giá khâu phát điện, mua buôn điện được xác lập theo cơ chế thị trường, phản ánh cân đối cung và cầu điện tại những thời gian, phản ánh dịch chuyển của những ngân sách nguyên vật liệu nguồn vào .

Đáng quan tâm, về thị trường kinh doanh nhỏ điện cạnh tranh đối đầu, báo cáo giải trình cho biết, ngày 9.6.2020, Thủ tướng đã phê duyệt chủ trương thiết kế xây dựng thị trường kinh doanh bán lẻ điện cạnh tranh đối đầu. Đến ngày 7.8, Bộ Công thương đã phát hành quyết định hành động phê duyệt đề án phong cách thiết kế quy mô thị trường kinh doanh nhỏ điện cạnh tranh đối đầu. Đề án yêu cầu quy mô thị trường kinh doanh nhỏ điện cạnh tranh đối đầu với 3 quá trình, gồm : quy trình tiến độ 1 ( đến hết năm 2021 ) là quy trình tiến độ sẵn sàng chuẩn bị ; quy trình tiến độ 2 ( từ 2022 đến 2024 ) được cho phép người mua sử dụng điện được mua điện trên thị trường điện giao ngay. Giai đoạn 3 ( từ sau năm 2024 ) được cho phép những người mua được lựa chọn đơn vị chức năng kinh doanh nhỏ điện .

Tốc động tăng trưởng nguồn điện đang chậm lại đáng kể

Trong khi đó, báo cáo giải trình về cân đối cung và cầu điện, Bộ Công thương cho biết vận tốc tăng trưởng trung bình của nguồn điện 4 năm lại đây đã sụt giảm còn 8 % / năm, thua xa số lượng 13 % / năm của tiến trình 2011 – năm ngoái. Trong đó giảm nhiều nhất là thủy điện ( còn trung bình 5 % / năm so với 15 % của quá trình trước ) và nhiệt điện than ( còn trung bình 10 % / năm so với mức 27 % trước đó ) .

Nguyên do là thủy điện đã khai thác hầu hết tiềm năng; nhiệt điện than gặp nhiều khó khăn trong công tác xây dựng. Nhiệt điện khí và dầu hầu như không phát triển mới trong suốt giai đoạn 2011 – 2019.

Trong quy trình tiến độ 2011 – năm ngoái, tỷ suất hoàn thành xong góp vốn đầu tư nguồn điện theo hiệu suất trên toàn nước chỉ đạt 81,4 % ; trong đó cao nhất là miền Trung đạt 95,9 %, còn miền Nam đạt thấp nhất với 62,7 % .

Giai đoạn năm nay – 2020 tỷ suất hoàn thành xong được nâng lên, đạt 93,7 %. Thế nhưng, cơ cấu tổ chức tỷ suất hiệu suất đưa vào quản lý và vận hành lại rất độc lạ. Theo đó, những nguồn điện truyền thống lịch sử là nhiệt điện ( đa phần là nhiệt điện than ) thực thi được khá thấp, chỉ đạt khoảng chừng 60 % so với quy hoạch. Có 10 dự án Bất Động Sản nguồn điện lớn dự kiến đưa vào quản lý và vận hành quá trình năm nay – 2020 theo Quy hoạch điện 7 kiểm soát và điều chỉnh nhưng bị chậm tiến trình sau năm 2020 với tổng hiệu suất khoảng chừng 7.000 MW, như Sông Hậu 1 ( 1.200 MW ), Tỉnh Thái Bình 2 ( 1.200 MW ), Long Phú 1 ( 1.200 MW ), Na Dương 2 ( 110MW ), Cẩm Phả 3 ( 440MW ) …

Dẫn đo lường và thống kê update của EVN, Bộ Công thương cho hay nhu yếu phụ tải điện của mạng lưới hệ thống điện vương quốc trong năm 2020 dự kiến đạt 255,6 tỉ kWh, tăng 6,5 % so với năm 2019, thấp hơn khoảng chừng 4 tỉ kWh ( do ảnh hưởng tác động của dịch Covid-19 ) so với mức dự báo của Bộ Công thương hồi cuối năm 2019 về kế hoạch cung ứng điện và quản lý và vận hành mạng lưới hệ thống điện năm 2020. Vì vậy, việc đáp ứng điện năm 2020 của toàn mạng lưới hệ thống điện vương quốc về cơ bản được bảo vệ và không phải thực thi tiết giảm điện nếu không có những diễn biến quá không bình thường xảy ra .

Tuy nhiên, theo dự báo mới nhất do Viện Năng lượng giám sát, ở ngữ cảnh cơ sở, nhu yếu điện thương phẩm sẽ duy trì mức tăng khoảng chừng 8 % trong quá trình 2021 – 2030 và dự kiến đạt khoảng chừng 337,5 tỉ kWh vào năm 2025, năm 2030 khoảng chừng 478,1 tỉ kWh. Với việc nhiều nguồn điện lớn bị chậm tiến trình nên tiềm ẩn nhiều rủi ro đáng tiếc so với công tác làm việc đáp ứng điện trong tiến trình 2021 – 2025 .

Theo Quy hoạch điện 7 kiểm soát và điều chỉnh, tổng hiệu suất những nguồn điện cần đưa vào quản lý và vận hành trong 15 năm năm nay – 2030 là 96.500 MW ( trung bình 6.430 MW / năm ). Trong đó có tổng số 116 dự án Bất Động Sản nguồn điện cần được góp vốn đầu tư và đưa vào quản lý và vận hành ( chưa gồm có những dự án Bất Động Sản nguồn năng lượng tái tạo ). Sau 4 năm thực thi, nhiều dự án Bất Động Sản đã không được thực thi như : Điện hạt nhân tại Ninh Thuận ( 4.600 MW ) ; những dự án Bất Động Sản điện than ở Bạc Liêu, Quảng Ninh, TP Hà Tĩnh, Long An, Tiền Giang. Nhiều dự án Bất Động Sản điện BOT bị chậm quá trình do thời hạn sẵn sàng chuẩn bị góp vốn đầu tư, đàm phán bộ hợp đồng BOT lê dài ( Vân Phong I, Vĩnh Tân III, Nghi Sơn II, Vũng Áng II, Tỉnh Nam Định I … ) .

“ Quy hoạch tăng trưởng điện lực vương quốc là quy hoạch được Thủ tướng phê duyệt. Việc những địa phương không tuân thủ tráng lệ quy hoạch tăng trưởng điện lực vương quốc sẽ làm cho mạng lưới hệ thống điện tăng trưởng mất cân đối, tác động ảnh hưởng tới độ an toàn và đáng tin cậy, không thay đổi và hiệu suất cao của ngành điện ”, Bộ Công thương quan ngại .

Kiến nghị chính sách thí điểm cho các dự án lớn

Trước tình hình đó, Bộ Công thương đề xuất kiến nghị Quốc hội xem xét phát hành một nghị quyết được cho phép ngành điện triển khai thử nghiệm một số ít chủ trương chưa có luật kiểm soát và điều chỉnh hoặc khác với lao lý của luật hiện hành để tương hỗ những chủ góp vốn đầu tư dự án Bất Động Sản điện đẩy nhanh quá trình những dự án Bất Động Sản góp vốn đầu tư thiết kế xây dựng, hạn chế rủi ro tiềm ẩn thiếu điện trong quy trình tiến độ từ nay đến 2030. Cụ thể : bổ trợ thẩm quyền quyết định hành động chủ trương góp vốn đầu tư so với dự án Bất Động Sản nhóm A có tổng mức góp vốn đầu tư từ 2.300 tỉ đồng đến dưới 5.000 tỉ đồng sử dụng vốn nhà nước ngoài ngân sách do những doanh nghiệp nhà nước làm chủ góp vốn đầu tư. Kiến nghị thẩm quyền quyết định hành động chủ trương góp vốn đầu tư những dự án Bất Động Sản này thuộc về Thủ tướng .

Đối với dự án đầu tư xây dựng công trình điện nhóm A đã nằm trong quy hoạch phát triển điện lực được Thủ tướng phê duyệt, kiến nghị cho phép chủ đầu tư không phải lập báo cáo nghiên cứu tiền khả thi mà được lập ngay báo cáo nghiên cứu khả thi để quyết định đầu tư dự án. Cho phép áp dụng cơ chế Nhà nước cho vay với lãi suất vay tín dụng đầu tư ưu đãi từ nguồn tín dụng đầu tư của Nhà nước hoặc được cấp bảo lãnh Chính phủ về vốn vay theo quy định của pháp luật về quản lý nợ công đối với đầu tư phát triển dự án công nghiệp điện.

Đối với những dự án Bất Động Sản công nghiệp điện, kỹ thuật điện được cho phép việc lập báo cáo giải trình nhìn nhận tác động ảnh hưởng môi trường tự nhiên sẽ được triển khai lùi sang quy trình tiến độ lập báo cáo giải trình điều tra và nghiên cứu khả thi. Các dự án Bất Động Sản được kiến thiết xây dựng theo lệnh khẩn cấp hoặc những khu công trình điện kiến thiết xây dựng nhằm mục đích bảo vệ bảo mật an ninh cung ứng điện thì chỉ phải xin chủ trương kiểm soát và điều chỉnh quy hoạch của Thủ tướng mà không phải triển khai những thủ tục kiểm soát và điều chỉnh quy hoạch .