Nhìn từ hạng mục “Phim tài liệu ấn tượng” tại VTV Awards: Sức hút từ sự chân thực và xúc động – Báo Công an Nhân dân điện tử

” Đoạn trường vinh quang “, ” Hòa hợp dân tộc bản địa, chuyện chưa kể “, ” Nẻo đường hội ngộ “, ” Ngày tự do ” và ” Ra khơi – về dấu ấn ngoại giao Nước Ta năm 2020 ” là 5 bộ phim tài liệu bước vào cuộc đua ở đầu cuối ở khuôn khổ ” Phim tài liệu ấn tượng ” tại VTV Awards 2021. Mỗi bộ phim đề cập đến một yếu tố khác nhau, với phong thái làm phim khác nhau nhưng đều lôi cuốn người theo dõi bởi sự chân thực và xúc động. Đó cũng là điều những người làm phim tài liệu Nước Ta đã tiếp nối và phát huy được trong nhiều năm qua .Tại phần thưởng VTV Awards, tương tự như như khuôn khổ ” Phim truyền hình ấn tượng “, khuôn khổ ” Phim tài liệu ấn tượng ” nhận được sự chăm sóc của phần đông công chúng cũng như người làm nghề vì cho đến thời gian này, truyền hình vẫn là kênh phát hành chính của thể loại này. Với góc nhìn mới mẻ và lạ mắt, cách đặt yếu tố ấn tượng và lý giải sâu kỹ, những bộ phim tài liệu đã phản ánh nhiều góc nhìn, góc khuất của đời sống .
” Hòa hợp dân tộc bản địa, chuyện chưa kể ” là một trong 5 bộ phim được đề cử cho giải ” Phim Tài liệu ấn tượng ” năm nay. Phim được sản xuất bởi Ban Truyền hình Đối ngoại, Đài Truyền hình Nước Ta. Sở dĩ những người làm phim phản ánh đề tài này bởi dân tộc bản địa Nước Ta từng trải qua nhiều cuộc chiến tranh mà kẻ địch luôn thủ đoạn chia rẽ sự thống nhất của một vương quốc gồm nhiều dân tộc bản địa đồng đội cùng sinh sống .
 VTV Awards 2021 -0
Hình ảnh người mẹ 52 năm mong mỏi chờ con trong phim “Nẻo đường hội ngộ”.

Sớm nhận ra âm mưu chia rẽ đất nước của kẻ địch, Việt Nam luôn khẳng định hòa hợp dân tộc là một trong những nhiệm vụ trọng tâm. Bộ phim giúp khán giả nhìn lại những dấu mốc trong quá trình này, đó là những Nghị quyết, chính sách quan trọng, sự trở về của những “nhân vật quan trọng” từng ở phía “bên kia”, những hoạt động thu hút Kiều bào về nước… Bộ phim đã mang đến cho khán giả những câu chuyện lần đầu được tiết lộ về nỗ lực của các nhà ngoại giao Việt Nam trong việc thuyết phục những nhân vật lâu nay còn có cái nhìn bảo thủ hướng về đất nước.

” Nẻo đường hội ngộ ” – là bộ phim tài liệu từng được phát sóng trong chương trình VTV Đặc biệt nhân kỷ niệm 74 năm Ngày Thương binh Liệt sĩ ( 27-7 ). Theo đuổi một đề tài không mới trong thể loại phim tài liệu là đề tài hậu chiến – đi tìm mộ liệt sĩ, đạo diễn Tạ Quỳnh Tư vẫn liên tục làm theo phong thái quen thuộc là phim không có lời bình nhưng 50 phút của phim vẫn lấy đi không ít nước mắt của người theo dõi. Ánh mắt, cử chỉ, lời nói của từng nhân vật trong phim mang đến cho người theo dõi toàn vẹn cảm hứng : xót xa, day dứt, hụt hẫng, kỳ vọng … Dù nhiều năm trôi qua nhưng câu truyện giữa người ra đi, người ở lại sau đại chiến mãi mãi vẫn là những nỗi xúc động không nguôi. Chuyện 30 mái ấm gia đình cùng nhau khai thác 46 ngôi mộ liệt sĩ ở nghĩa trang xã Triệu An, huyện Triệu Phong tỉnh Quảng Trị hay chuyện Mẹ Nước Ta anh hùng Nguyễn Thị Sinh ở Trấn Yên, Yên Bái 96 tuổi nhưng 52 năm qua vẫn khắc khoải chờ mong con trai thứ 2 của mình được trở về quê nhà đã được đạo diễn kể một cách bình dị nhưng vô cùng cảm động .
Bộ phim ” Ngày tự do ” lại là hồi ức về một ngày đặc biệt quan trọng với người dân TP. Đà Nẵng cách đây hơn 40 năm. Đó là ngày 29-3 – 1975, ngày sau cuối của chiến tranh ở TP. Đà Nẵng. Thông qua những nhân vật là những nhân chứng xuất hiện tại thời gian đó với những thưởng thức cá thể riêng tư và thâm thúy của mình, người theo dõi hiểu hơn về thời gian lịch sử vẻ vang của thành phố góp thêm phần vào thắng lợi chung của mùa xuân quốc gia 1975. Mỗi nhân vật với một câu truyện, một hồi ức khác nhau nhưng đều toát lên tinh thần nhân văn và sự đồng cảm .

Bộ phim “Ra khơi – về dấu ấn ngoại giao Việt Nam năm 2020” lại là câu chuyện mang tính thời sự đậm nét. Phim kể về năm đặc biệt của Ngoại giao Việt Nam khi đảm nhận vai trò kép: Chủ tịch ASEAN 2020 và Ủy viên không thường trực Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc 2020 – 2021. Việt Nam đã có sự chuẩn bị kỹ lưỡng cho vai trò từ nhiều năm trước tuy nhiên, đại dịch COVID – 19 bất ngờ xảy ra đã khiến những kịch bản trước đó phải thay đổi. Dịch bệnh đã khiến các nước đều hoảng sợ và lo ngại, buộc phải ổn định đối nội trước khi tính tới đối ngoại. Bộ phim cho thấy những phương án, hành động phù hơp của Ngoại giao Việt Nam đã thực hiện để gắn kết khu vực và đề ra sáng kiến. Dù trong muôn vàn khó khăn của dịch bệnh nhưng những người làm ngoại giao Việt Nam đã cho thấy sự chủ động, sáng tạo, thích ứng. Với cách tiếp cận gần gũi, bộ phim giúp khán giả hiểu thêm những công việc hậu trường phía sau thành công của Ngoại giao Việt Nam.

 VTV Awards 2021 -0
Một cảnh trong phim “Đoạn trường vinh hoa”.

Trong số những bộ phim được lọt vào top 5 đề cử ” Phim tài liệu ấn tượng ” thì ” Đoạn trường vinh quang ” là một bộ phim khá đặc biệt quan trọng. Phim nằm trong khuôn khổ dự án Bất Động Sản VTV Đặc biệt do Ban Sản xuất những chương trình Giải trí triển khai trong thời hạn một năm. Được thiết kế xây dựng theo niềm tin hướng tới phong thái tài liệu điện ảnh trực tiếp, phim là hành trình dài theo chân một gánh hát cải lương tuồng cổ rong ruổi qua những đình làng, cổ miếu ở những tỉnh miền Tây. Những người làm phim đã có những tháng ngày đi cùng gánh hát Phương Ánh để mang đến những câu truyện chân thực về đời sống, nỗi lòng sâu kín về đam mê của những người nghệ sĩ với nghệ thuật và thẩm mỹ truyền thống cuội nguồn. Đây cũng là bộ phim tài liệu từng được phát hành dưới hình thức bán vé ra rạp. Dù lượng vé bán được còn nhã nhặn so với một phim truyền hình điện ảnh nhưng ” Đoạn trường vinh quang ” cũng đã tiếp thêm kỳ vọng về một tương lai ra rạp của phim tài liệu .
Mặc dù kết chưa có hiệu quả ở đầu cuối nhưng những ứng viên của là khuôn khổ ” Phim tài liệu ấn tượng ” đã phần nào cho thấy bức tranh chung của dòng phim tài liệu. Một điểm mạnh mà dòng phim này không riêng gì tại VTV Awards mà của chung phim tài liệu Việt là những đạo diễn luôn mang đến sự chân thực và xúc động. Thời gian qua, những người làm phim tài liệu đã không ngừng lăn lộn, tìm tòi, trăn trở để phản ánh những yếu tố nóng và luôn phát minh sáng tạo để mang đến những cách làm phim mới. Vì thế mỗi bộ phim luôn nhận được sự yêu dấu, đồng cảm của người theo dõi. Những yếu tố lớn của quốc gia hay những yếu tố quan trọng trong đời sống luôn được những nhà làm phim phản ánh chân thực, súc tích ở từng thước phim .

Vừa qua, Điện ảnh Quân đội nhân dân đã hoàn thành và ra mắt bộ phim tài liệu dài 22 tập nói về cuộc chiến tranh giải phóng và chiến tranh bảo vệ Tổ quốc với tên gọi chung “Con đường đã chọn”. Bộ phim được thực hiện trong 4 năm (2018 – 2021) quy tụ những nhà làm phim chuyên nghiệp, nhiều kinh nghiệm làm phim về chiến tranh, am hiểu tư liệu chiến tranh. Đây cũng được đánh giá là bộ phim tài liệu dài nhất, quy mô nhất của Điện ảnh Quân đội cho đến thời điểm này.

Cùng với những bộ phim tài liệu được sản xuất bởi những đơn vị chức năng nhà nước, những Đài Truyền hình thì thời hạn vừa mới qua đã có thêm những nhà làm phim tài liệu độc lập. Phim của những nhà làm phim độc lập thường mang dấu ấn phong thái cá thể rõ nét, cách làm phim tân tiến. Họ cũng là những người mạnh dạn tiên phong trong việc đưa phim tài liệu ra rạp. Điều này không riêng gì lan rộng ra biên độ tiếp cận của phim tài liệu Việt đến với người theo dõi mà còn là cách phát hành tiệm cận khuynh hướng văn minh chung của quốc tế .
Phim tài liệu với mỗi quốc gia luôn được ví như album ảnh của một mái ấm gia đình. Chính do đó đời sống với muôn vàn yếu tố nhân sinh nổi cộm, những góc khuất phía sau số phận con người luôn là đề tài đa dạng chủng loại để phim tài liệu khai thác. Ưu điểm của dòng phim tài liệu là tính thời sự cao vì vậy những người làm phim luôn phải bám sát dòng chảy đời sống để tìm được những yếu tố công chúng chăm sóc. Giữ một vai trò quan trọng như vậy nên phim tài liệu luôn nhận được sự chăm sóc của cơ quan quản trị, sự hứng thú với những người làm nghề .
Vừa qua, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch phát động cuộc thi viết ngữ cảnh phim tài liệu năm 2021. Theo đó, nội dung phim tài liệu phải phản ánh chân thực và đa chiều, nhân văn về đời sống, con người Nước Ta, khuyến khích những sáng tác về chủ đề đưa Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIII vào đời sống, chủ đề thích nghi với thiên nhiên và môi trường thông thường mới, đặc biệt quan trọng là toàn cảnh COVID – 19 … Đây cũng sẽ là một tiền đề để người theo dõi kỳ vọng sẽ được chiêm ngưỡng và thưởng thức nhiều bộ phim tài liệu có giá trị trong thời hạn tới .