Nhà ở nông thôn Việt Nam: Thiết kế hay thị trường? – Tạp chí Kiến Trúc

1. Kiến trúc nông thôn nói chung và nhà ở nông thôn nói riêng luôn là mối chăm sóc đặc biệt quan trọng của giới kiến trúc Nước Ta. Từ những năm 70 của thế kỷ 20, Hội KTS Việt Nam, từ thời cụ Hoàng Huy Tiếp, đã có những hội thảo chiến lược, những cuộc thi về kiến trúc nông thôn. “ Từ những mái nhà tranh truyền thống ” đến những trạm kỹ thuật nông nghiệp, trại chăn nuôi, trường học, nghĩa trang liệt sĩ … ở nông thôn đều có dấu ấn của KTS Nước Ta .

Riêng về nhà ở nông thôn đã có rất nhiều đề tài nghiên cứu và điều tra, khu công trình phong cách thiết kế đề cập rất nhiều yếu tố như : Từ thực tiễn đời sống nông thôn, hoạt động và sinh hoạt và lao động thường nhật của người nông dân để kiến thiết khoảng trống sống cho người nông dân trên nền tảng kiến thức và kỹ năng truyền thống cuội nguồn và nhu yếu văn minh. Tính phong phú và linh động của ngôi nhà nông thôn từ khuôn viên nhà ở đồng bằng Bắc Bộ dung dị và sinh thái xanh đến ngôi nhà ven biển miền Trung mái thấp hay nhà ở kênh rạch Nam Bộ đều đã được nghiên cứu và điều tra và phong cách thiết kế thử nghiệm .

Cũng đã có nhiều cụ thể kiến trúc như : Tấm giại ở hiên nhà, vật tư thiết kế xây dựng như nhà đất trình tường, hay quy trình khép kín vườn, ao chuồng … của nhà ở nông thôn là nguồn cảm hứng sáng tác của nhiều thế hệ KTS Nước Ta. Vật liệu văn minh như vì thép, mái tôn, sàn và cột bê tông đã làm cho khoảng trống ở rộng và thoáng hơn, tích hợp được những tiện lợi mới .
Vẻ đẹp thôn dã của cảnh sắc nông thôn từ xưa đã đi vào văn thơ họa, ngày này ngôi nhà nông thôn đã được những KTS dựng nên vẻ đẹp tạo hình tự thân với mái ngói, tường gạch, sân hiên, giàn cây ao cá, bờ giậu sân gạch … Điển hình như ngôi nhà nông thôn Bắc Hồng của – Cty CP Thiết kế và Xây dựng Lab Concept đạt Giải Vàng Trao Giải Kiến trúc Quốc gia 2018 .
Khó hoàn toàn có thể nêu ra hết được những gì giới KTS Nước Ta đã làm cho nhà ở nông thôn mặc dầu những mẫu nhà đã được thiết kế xây dựng, những phong cách thiết kế đã được phổ cập vẫn chưa làm thỏa mãn nhu cầu giới trình độ, chưa được bà con nông dân gật đầu thoáng đãng. Có điều gì đấy mà tất cả chúng ta chưa chạm tới, tất cả chúng ta chưa hiểu hết. Một trong những điều đó, phải chăng là tất cả chúng ta chưa tạo ra được thị trường nhà ở nông thôn cho kiến trúc Nước Ta ?
2. Kiến trúc Việt Nam thời Đổi mới có nhiều thị trường khá rõ như nhà ở, cao ốc văn phòng, khách sạn, resort, gần đây là condotel, offitel … Các thị trường này tăng trưởng dựa trên nhu yếu và những điều tra và nghiên cứu về nhu yếu và góp vốn đầu tư. Nghiên cứu về nhu yếu và góp vốn đầu tư của nhà ở nông thôn phần đông còn thiếu vắng .

Khi thiết kế nhà ở nông thôn, các KTS có điều tra nhỏ lẻ, chủ yếu phục vụ cho công tác thiết kế căn nhà cụ thể, với một chủ nhà cụ thể mà chúng ta chưa có một điều tra căn bản cho một chiến lược phát triển nhà ở nông thôn. Một khi chưa nắm được các chỉ số nhu cầu, chưa nắm được khả năng và hình thức đầu tư của nhà ở nông thôn thì khó có thể tạo dựng được một thị trường cho kiến trúc nhà ở nông thôn.

Rõ ràng là nghành nhu yếu và góp vốn đầu tư của nhà ở nông thôn khó và khác hơn rất nhiều với những thị trường kiến trúc khác. Khó vì nhà ở nông thôn có hình thái tăng trưởng rộng khắp, không như nhau, không tập trung chuyên sâu. Có thể khu biệt vùng miền để có thông số giống hệt nhưng vẫn là một thử thách lớn và khó cho những nhà nghiên cứu. Khó cũng vì, về cơ bản, nhà ở nông thôn đã hình thành nên nếu chớp lấy được những nhu yếu thì những phong cách thiết kế cũng chỉ tiếp cận bên rìa của mảng nhà ở nông thôn. Khó cũng vì chủ góp vốn đầu tư của nhà ở nông thôn không phải là một thực thể mà là trăm ngàn thực thể. Khác là vì nhà ở nông thôn luôn có đất. Liệu hoàn toàn có thể nghĩ đến nhà ở nông thôn không có đất ? Mà ai cũng biết tầng cao là chỉ số sinh lời của những nhà đầu tư, nên khó hoàn toàn có thể lôi kéo góp vốn đầu tư. Nhà góp vốn đầu tư đơn cử của ngôi nhà ở nông thôn thì vốn rất nhỏ và không phải là góp vốn đầu tư kinh tế tài chính .
Nhu cầu, nhà đầu tư, vốn góp vốn đầu tư như vậy nên thị trường nhà ở nông thôn cũng cần có hình thái khác. Trong khoanh vùng phạm vi một bài báo, người viết không hề đưa ra giải pháp hay những nội dung cơ bản mà chỉ nêu ra yếu tố. Cần phải đặt yếu tố thị trường nhà ở nông thôn thì mới khuynh hướng được cho phong cách thiết kế nhà ở nông thôn !

3. Như đã nêu ra ở phần đầu, cuộc thi Chung tay kiến tạo Nhà ở Nông thôn Việt Nam do Tạp chí Kiến trúc và Diễn đàn Mái đẹp nhà sang phối hợp cùng tổ chức đã đóng góp nhiều cho thiết kế nhà ở nông thôn. Tính rộng khắp, đa dạng vùng miền, tiếp cận thực tế… và đặc biệt lồng ghép được vật liệu xây dựng phổ thông như vì thép, mái lợp tôn cho kiến trúc nhà ở nông thôn mới.
Có những không gian sống hiện đại mà vẫn đậm chất thôn quê. Có những nhận cảm thẩm mỹ xanh thuần túy hay những tư duy triết luận về không gian ở và cộng đồng. Bài toán về thích ứng với môi trường và thiên tai cũng đã được đặt ra và giải quyết trong phạm vi cuộc thi.

Cần phải đặt vấn đề Thị trường nhà ở nông thôn thì mới định hướng được cho thiết kế nhà ở nông thôn!

Chúng ta kỳ vọng nhà tổ chức triển khai và nhà hỗ trợ vốn cùng với những KTS đạt giải đi tiếp bước nữa là kiến thiết xây dựng một mẫu nhà nào đó. Dù chỉ là một quy mô ghi dấu ấn của cuộc thi nhưng sẽ là một thưởng thức cho tiến trình Chung tay thiết kế nhà ở nông thôn Nước Ta, cho công cuộc kiến thiết xây dựng một thị trường nhà ở nông thôn Nước Ta .

KTS Nguyễn Luận
© Tạp chí Kiến trúc

Trang thông tin này có sự phối hợp của Văn phòng Điều phối nông thôn mới Trung Ương