Khái niệm và lịch sử phát triển ELISA

Enzyme-linked Immunosorbent Assays ( viết tắt là ELISA ) còn gọi là kỹ thuật chất hấp phụ miễn dịch gắn enzyme, là kỹ thuật chuẩn đoán dựa trên miễn dịch học, được ứng dụng phổ cập trong nhiều nghành nghề dịch vụ như y học, y dược, thú y, kiểm nghiệm thực phẩm … ELISA được sử dụng thông dụng nhờ những lợi thế của nó như : dễ triển khai, cách đọc đơn thuần : hoàn toàn có thể nhận ra bằng mắt thường hoặc bằng thiết bị đo, vận tốc nhanh, độ nhạy cao, năng lực thích ứng, bảo đảm an toàn và đã được tiêu chuẩn hóa …
Tiền thân của ELISA là kỹ thuật miễn dịch phóng xạ ( Radioimmunoassay – RIA ) được tăng trưởng từ những năm 1960 s bởi Rosalyn Sussman Yalow khi thực thi thí nghiệm miễn dịch phóng xạ để xác lập nồng độ insulin trong huyết tương. Nhờ ý tưởng này mà bà được khuyến mãi giải Nobel năm 1977. Ngày nay giải pháp này được dùng để xác lập hocmon, thuốc, glucagon, globulin MD, những kháng nguyên virut … Đến năm 1966 Wide và Porath có những điều tra và nghiên cứu mới tạo nền tảng cho ELISA. Năm 1971, kỹ thuật ELISA được triển khai xong và ý tưởng bởi Peter Perlmann, Eva Engvall tại ĐH Stockholm – Thụy điển. Đến năm 1975 những kháng thể đơn dòng của thế hệ tiên phong sinh ra .loading …

Các kỹ thuật ELISA

ELISA là phương pháp miễn dịch hấp phụ sử dụng enzyme liên kết dùng để phát hiện những hợp chất mong muốn (kháng thể hay kháng nguyên trong mẫu xét nghiệm), dựa trên phản ứng đặc hiệu giữa kháng nguyên (Antigen) và kháng thể (Antibody), trong đó kháng thể được gắn với một enzyme. Khi cho thêm cơ chất thích hợp vào phản ứng, enzyme sẽ thuỷ phân cơ chất thành một chất có màu. Thông qua cường độ màu mà biết được nồng độ kháng nguyên hay kháng thể cần phát hiện.

Hình 1 : Sự phối hợp kháng nguyên và kháng thể .

Kháng nguyên (Antigen):

Là một protein hoặc carbohydrate mà khi tiêm vào động vật hoang dã sẽ sinh ra kháng thể .

Kháng thể (Antibody):

là những globulin trong máu của động vật hoang dã, có năng lực link đặc hiệu với kháng nguyên đã kích thích sinh ra nó .

Enzyme:

là một chất hoàn toàn có thể phản ứng với nồng độ thấp như chất cần nghiên cứu và phân tích tạo thành phản ứng đặc hiệu. Thông thường trong ELISA, enzyme đặc hiệu được sử dụng với cơ chất đặc hiệu .

Cơ chất (subtrate):

là cơ chất mà enzyme biến hóa tạo loại sản phẩm có màu xanh bước sóng 370 – 652 nm chuyển màu vàng có bước sóng 450 nm .

Chất dừng phản ứng (Stop solution):

là chất có năng lực dừng được quy trình phối hợp giữa enzyme và cơ chất và đổi màu dung dịch từ xanh sang vàng .
Với những lợi thế mà ELISA mang lại ứng dụng trong y học và trong kiểm nghiệm thực phẩm nên chiêu thức ELISA đã được tiêu chuẩn hóa thành bộ KIT để sản xuất cũng như ứng dụng thoáng đãng. Cho đến nay, kỹ thuật ELISA liên tục được nâng cấp cải tiến, tuy nhiên chỉ có 4 loại kỹ thuật chính là :

• ELISA trực tiếp (Direct Elisa)
• ELISA gián tiếp (Indirect Elisa)
• ELISA sandwich (Sandwich Elisa)
• ELISA cạnh tranh (Competitive Elisa)

Hình 2 : Các kỹ thuật Elisa chính

ELISA trực tiếp (Direct ELISA)

Được coi là dạng ELISA đơn thuần nhất. Trong đó, kháng nguyên cần phát hiện sẽ được gắn trực tiếp lên mặt phẳng giá thể ( plate ) và sẽ được phát hiện bằng một kháng thể duy nhất ( đã được gắn enzyme ). Phương pháp được ứng dụng trong phát hiện vi sinh vật trong thực phẩm. Ví dụ xác lập Staphylococcus Aureus

Hình 3 : Sơ đồ tổng quát kỹ thuật ELISA trực tiếp

ELISA gián tiếp (Indirect ELISA)

Phương pháp này khác Elisa trực tiếp ở chỗ kháng thể không gắn enzyme mà nó là mục tiêu gắn đặc hiệu của một kháng kháng thể khác (kháng kháng thể có gắn enzyme). Ứng dụng nhiều trong y học và trong hóa học thực phẩm.

Hình 4 : Sơ đồ tổng quát chiêu thức Elisa gián tiếp

ELISA sandwich

Là một dạng Elisa thông dụng trong thực tiễn do có phản ứng nhanh và nhạy. Được gọi là “ sanwich ” là do hiệu quả thí nghiệm được nhìn nhận trải qua sự phối hợp của 2 loại kháng thể là kháng thể bắt và kháng thể phát hiện .

Hình 5 : Sơ đồ tổng quát Elisa sandwich

ELISA cạnh tranh

Phản ứng cạnh tranh đối đầu mang nghĩa hai chất tham gia phản ứng cùng ái lực bắt cặp với chất thứ 3. Phản ứng cạnh tranh đối đầu lành mạnh ( đúng đắn ) thì 2 chất cạnh tranh đối đầu phải được đưa vào đồng thời .

Hình 6 : Sơ đồ tổng quát Elisa cạnh tranh đối đầu

Lựa chọn kit thử ELISA

Hiện nay trên thị trường có rất nhiều kỹ thuật ELISA khác nhau và nhiều nhà phân phối khác nhau, từ những đơn vị sản xuất trong nước đến những nhà phân phối quốc tế. Vì vậy việc lựa chọn loại kit thử nào và của nhà phân phối nào là một việc rất quan trọng, tác động ảnh hưởng trực tiếp tới hiệu quả thử nghiệm. Do đó trước khi lựa chọn cần phải xác lập 1 số ít yếu tố sau :

• Hóa chất/kháng nào cần phân tích.
• Kit thử có đáp ứng yêu cầu về giới hạn kỹ thuật của chất cần phân tích không (so sánh với giới hạn phát hiện).
• Có hướng dẫn về xử lý mẫu đối với đối tượng cần phân tích không.
• Độ nhạy, độ đặc hiệu đối với chất cần phân tích.
• Độ thu hồi, độ lặp lại của kit thử.
• Thời gian phân tích.
• Quy trình có phức tạp không…

Tuy nhiên chiêu thức ELISA chỉ là chiêu thức sàng lọc và bán định lượng. Do vậy vẫn cần những chiêu thức chứng minh và khẳng định để Kết luận về sự hiện hữu cũng như nồng độ của chất cần nghiên cứu và phân tích có trong mẫu .

Một số yếu tố ảnh hưởng tới kết quả phân tích trên ELISA

• Nhiệt độ bảo quản kit thử: trong quá trình vận chuyển và bảo quản tại PTN.
• Thời hạn sử dụng gồm: thời hạn sử dụng của kit thử và thời gian từ lúc mở kit thử tới lúc kết thúc sử dụng kit thử đó.
• Nhiệt độ ủ mẫu trong quá trình phản ứng
• Thời gian ủ mẫu
• Kinh nghiệm của kiểm nghiệm viên: chiết mẫu, lên giếng, đọc và đánh giá kết quả…

Like this:

Like

Đang tải …

Có liên quan

Source: https://laodongdongnai.vn
Category: Chia Sẻ Kiến Thức