Tiếng Nói và Chữ Viết của người Việt Nam qua các thời đại
Phan Hưng Nhơn
Đến thời nay, những tài liệu dân tộc học, ngôn ngữ học, khảo cổ học đều xác nhận rằng Tổ Tiên người Việt Nam đã hiện hữu hàng thiên niên kỷ trước Tây lịch trên chủ quyền lãnh thổ mà thời nay được gọi là Bắc phần Việt Nam. Dân tộc Việt Nam là một dân tộc bản địa có gốc nguồn rất lâu rồi nhất trên hoàn cầu. Tiếng nói của người Việt Nam đã được hình thành và tăng trưởng qua hàng ngàn năm gắn liền với lịch sử vẻ vang dân tộc bản địa. Nhờ được sinh sống trên đất Tổ, người Việt Nam thời xưa đã hoàn toàn có thể hình thành được một ngữ hệ dân tộc bản địa vững chãi, hòng sau đó tuy bị gần ngàn năm Bắc thuộc, vẫn bảo tồn được lời nói của mình .
Những di tích và di vật phát hiện được đã xác nhận Tổ Tiên người Việt từng tạo nên được các nền văn hóa huy hoàng một thời từng sáng chói khắp Đông Nam Á. Một nền văn minh nào đó đã được gọi là, văn minh không thể thiếu yếu tố chữ viết, để lưu lại những tâm tư, kiến thức hay hoạt động của người thời đó. Tìm hiểu về Tổ Tiên, nhiều người đã phân vân muốn biết tiếng nói và chữ viết, qua các cuộc thăng trầm của lịch sử dân tộc đã được hình thành và biến chuyển như thế nào?
I.- TIẾNG NÓI CỦA NGƯỜi VIỆT NAM
Sử liệu đúng mực cũng như những thư liệu khoa học mới đều đã minh định rằng dân tộc bản địa mà ngày này được gọi là dân tộc bản địa Việt Nam, chính là hậu duệ của dân KEO thời xưa từng cư trú truyền kiếp ở Bắc Việt Nam. Tài liệu khảo cổ xác nhận rằng từ thời đại đá mới đã cộng cư trên chủ quyền lãnh thổ Bắc Phần Việt Nam nhiều loại hình nhân chủng mà hầu hết là hai loại Indonésien-cổ và Australomélanésien : hai thành tố nhân chủng cơ bản hình thành dân KEO. Dân KEO đã cư trú truyền kiếp ở lưu vực sông Mã cùng vùng trung du và đồng bằng Bắc Việt từ những thời rất lâu rồi của lịch sử dân tộc. Vết tích cư trú của họ đã được những nhà khảo cổ ngày này phát hiện rất nhiều ở những khu vực này .
Khi người Việt Nam đã có một nguồn gốc dân tộc bản địa truyền kiếp như vậy, tất yếu lời nói của họ cũng có nguồn gốc thời xưa không kém. Hiện nay những nhà ngôn ngữ học khắp quốc tế hiện đều có cùng ý niệm rằng dân cư nói tiếng MônKhmer, vào những thiên niên kỷ trước Tây lịch đã cư trú đông đúc ở miền Đông Bắc Đông Dương cũ. Từ năm 1852, nhà ngôn ngữ học Logan, trong sách Ethnology of the Indopacifik Island, Journal of the Indian atchipelao II, trang 658, cho rằng tiếng Việt Nam cùng họ hàng với tiếng Môn-Khmer. Năm 1852, J.F.S : Forbes, trong sách Comparative of the languages of Furter India, trang 11, cũng đã nêu lên sự như nhau giữa ngôn từ Việt và Môn-Khmer .
Trong quyển Les Langues du monde, nhà Đông phương học Henri Maspéro nói tiếng Việt Nam có nhiều tương quan với tiếng Thái. Theo ông, tuy tiếng Việt quả có thật có nhiều từ gốc Môn-Khmer nhưng không có mạng lưới hệ thống không thiếu và tổng thể đều được xen vào 1 số ít lớn từ mà nguồn gốc là Thái. Maspéro cho rằng tiếng Việt Nam và tiếng Thái đều có mạng lưới hệ thống thanh điệu trong khi tiếng Môn-Khmer không có và tiếng Việt Nam và tiếng Thái giống nhau trong việc dùng từ CON và CÁI để chỉ những vật hoạt động và không hoạt động giải trí. Ông Maspéro Tóm lại rằng ngôn từ tiền Việt Nam đã Open do hiệu quả của một ngôn từ Môn-Khmer, một ngôn từ Thái và một ngôn từ thứ ba lúc bấy giờ chưa biết được, nhưng ngôn từ có ảnh hưởng tác động chủ yếu vẫn là ngôn từ Thái .
Trong sách The Journal of the Royal asiatic society, ở trang 427, ông C.O. Blagden tỏ vẻ hoài nghi lề lối của Henri Maspéro trong lập luận dựa vào thanh điệu để sắp hạng ngôn từ. Trong sách Les Langues du mondes của ông, ở trang 398, ông Przyluski cũng nói lập luận của Maspéro chưa có cơ sở và sắp tiếng Việt vào dòng họ những ngôn ngữ tộc Nam Á. Năm 1953 trong Bulletin de la société de linguistique de Paris, ông A.G. Haudricourt bác bỏ hẳn quan điểm của Maspéro và can đảm và mạnh mẽ chứng tỏ những mối liên hệ giữa tiếng Việt Nam và ngữ tộc Nam Á. Năm 1958, trong thuyết trình của ông, ông Andrewnoi chủ trương rằng tiếng Việt Nam thuộc ngữ tộc Nam đảo. Nói tóm lại nếu dựa theo những lập luận trên đây, hoàn toàn có thể có hai quan điểm :
1 – Nên xếp tiếng Việt Nam vào ngữ hệ Thái .
2 – Tiếng Việt Nam có liên hệ với những ngôn từ Nam Á vì thuộc ngữ tộc Nam Á hay Nam đảo. Những nhà ngôn ngữ học từng chủ trương tiếng Việt Nam thuộc ngữ tộc Nam Á còn nói thêm rằng về mặt từ cơ bản, tiếng Việt Nam có nhiều tương quan mật thiết với những ngôn từ Nam Á và những từ ấy đều có một mạng lưới hệ thống ngặt nghèo. Ví dụ như về mạng lưới hệ thống số đếm :
Tiếng Việt Nam cũng như tiếng Môn-Khmer đều cùng có tiền-từ trung-từ nhưng cũng cùng không có hậu-từ. Tài liệu trái đất học từng cho biết người Việt Nam cũng như người Thái cùng những bộ tộc ở Nam đảo đều có tương quan đến chủng tộc Indonésien-cổ, cho nên vì thế thiết nghĩ sự tương quan mật thiết về ngôn từ đã bắt nguồn từ sự xuất phát từ một nguồn gốc chung từ những thời thời xưa của lịch sử vẻ vang .
Một số học giả chịu nặng ảnh hưởng tác động của Hán nho, cho rằng tiếng Việt cùng một nguồn gốc với tiếng Nước Trung Hoa. Đó là một sai lầm đáng tiếc lớn lao. Sử liệu về thời Thái thú Sĩ Nhiếp cũng như thời Mã Viện đều chứng tỏ người Việt Nam xưa không cùng ngôn từ với những dân tộc bản địa ở về phương Bắc nước mình. Trong sách TIỀN HÁN THƯ có kể chuyện : „ đời Đào Đường có sứ bộ xứ Việt Thường ở phương Nam tới triều với NHIỀU NGƯỜI THÔNG DỊCH. Họ biếu con rùa thần … Nếu quả thật cùng một ngôn từ thì đâu phải cần đem theo nhiều thông dịch viên. Dầu phải công nhận rằng sau gần ngàn năm Bắc thuộc, có nhập vào ngôn từ Việt thêm một số ít từ gốc Hán nhưng không hề vì vậy mà nói rằng tiếng Việt Nam có cùng nguồn gốc với ngôn từ Hán. Nhất là khi ngữ pháp của hai ngôn từ lại quá độc lạ. Ví dụ : trong tiếng Việt hình-dung-từ khi nào cũng đứng sau danh-từ chớ không đứng trước như ngôn từ Nước Trung Hoa. Nếu người Việt Nam nói con ngựa trắng, cái áo xanh, ông Mạnh, thành Thành Phố Hà Nội ; thì người Nước Trung Hoa nói bạch mã, thanh y, Mạnh tiên sinh, Hà Nội thành .
Như thế sau gần ngàn năm Bắc thuộc, tiếng Việt Nam đã hội nhập thêm 1 số ít từ Hán, để làm cho tiếng Việt Nam được nhiều mẫu mã hơn. Những tác động ảnh hưởng chủ yếu đã cấu thành hình thái của tiếng Việt Nam đã được không thay đổi từ lâu trước thời tiếp xúc với Trung Quốc. Nhờ vào vốn liếng bền vững và kiên cố về ngôn từ đó mà sau này sau gần ngàn năm bị đô hộ, ngôn từ Việt Nam chẳng những không bị hủy hoại, trái lại còn phong phú và đa dạng thêm hơn. Tiếng nói còn thì dân tộc bản địa còn. Trong khi hàng trăm bộ lạc hay tiểu quốc ở phía Bắc nước Âu Lạc đều bị đồng nhất hết thì dân tộc bản địa Việt Nam vẫn bảo vệ được lời nói đặc trưng của mình, một phần nhờ lời nói của dân tộc bản địa Việt Nam đã được không thay đổi lâu từ trước do sự thể Tổ Tiên người Việt đã cư trú truyền kiếp trên chủ quyền lãnh thổ miền Bắc Việt Nam từ những thời rất lâu rồi của lịch sử dân tộc .
SỰ BIẾN ĐỔI CỦA TIẾNG VIỆT QUA CÁC THỜI ĐẠI
Nếu có một phép lạ nào làm cho một người Việt Nam ngày này gặp được người Việt thời cổ chuyện trò thì chắc như đinh người Việt Nam ngày này sẽ không hiểu tiền nhân mình muốn nói gì. Sở dĩ có thực trạng đó là do lời nói của dân tộc bản địa đã biến hóa quá nhiều qua những thời đại và chính nhờ những biến hóa đó mà tiếng Việt đã hoàn toàn có thể trở thành tuyệt vời như hiện tại .
Các truyền thuyết thần thoại của người Kinh ( tên tuổi để gọi người Việt ở đồng bằng ) và những thần thoại cổ xưa của những bộ tộc thiểu số đã cùng nhau cư trú truyền kiếp ở Bắc Việt Nam đều nói lên những tương quan mật thiết do cùng có chung một nguồn gốc từ thời đại rất lâu rồi của lịch sử vẻ vang. Nhất là giữa người Mường và người Kinh. Sử liệu từng cho biết người Mường nguyên xưa là người Việt từng bỏ đồng bằng lên miền núi rừng để tránh họa đồng điệu của ngoại bang xâm lăng. Vì thế hoàn toàn có thể nói người Mường là tiêu-bản còn lại của người Việt thời tiền sử. Ngôn ngữ Việt và Mường đều cùng có những yếu tố Thái và Môn-Khmer. Nên việc điều tra và nghiên cứu ngôn từ người Mường hoàn toàn có thể tạo nhiều thuận tiện trong việc làm khám phá lời nói của dân tộc bản địa Việt Nam thời tiền sử. Qua những thời đại, lời nói của người Việt Nam xưa đổi khác mau lẹ nên lắm khi hoàn toàn có thể hậu duệ ngàn năm sau khó hiểu được ngàn năm trước tiền nhân mình muốn nói gì. Ví dụ như trong một đoạn trích sau đây của luận bàn về chữ viết của người Việt-cổ trong sách THANH HÓA QUAN PHONG của Vương Duy Trinh, nếu được âm lại theo chữ quốc ngữ ngày này sẽ là :
„ Du xu dưỡng hứa ão để ba cỏ hương cúc tẩy khu mu đơn tây hương tiêu bông ba hoàng thiên nào du xu mông nồng tối báo kham nô hy châu rõ khoan hiểm bông uẩn hủ. Cú nam báo kiểu dốc liễu hiên sơ chưa giác niêu huấn bộ mi phương ứng chính khu tục ôi khoan hy … “ .
Với những lời văn như vậy, nếu không có những nhà ngôn ngữ học lý giải lại thì làm thế nào tất cả chúng ta hoàn toàn có thể hiểu được ra là :
„ … hoa vàng ở trên cao, làm thế nào lấy được, anh cũng lấy hương vàng thắp đủ ngày khấn hương đăng, khấn trời ở trên cao, trời ở trên cao trông xuống cùng giúp hay không biết có anh cùng em cùng mến lòng nhau không ? Mến lòng làm bạn với nàng mà không theo đến, anh thì lòng muốn bẻ lấy cội cây hoa, muốn lấy cây hoa mà người khác tranh lấy tức lắm hỡi ! “ .
Hoặc nghe nói những lời sau đây, nếu không được lý giải thì khó được để hiểu :
Khây khươc mang pêu Pô ràng có môch ông, thên hôp là ông Tùng mà cỏ lại bơ chồng : nã nú ra tế nĩ lấp cái ksông Pồ. Nã tan lễ ksông Pô pao thất Thach Pi. Bơ nã mê ti lê ksú tê nã lấp ksông. Lòng klời ksinh tha moch ông hộp là ông sách, mê thương mê thếch pât bởi ông Tùng. Nã mê pao lồ, nã to ming nó tha nã mê pất ông Tùng. Ông Tùng mê chãi hết ming mê chết. Cho dênh cái ksông dĩ chãng lấp ẩu, mê danh cái Thác pờ di .
Nghe nói như vậy thì nên hiểu rằng :
„ Khi trước nghe người ta nói rằng có một ông tên gọi là ông Tùng mà có hai vợ chồng : nó rủ nhau để nó lấp cái sông Bồ vào đất Thạch Bi. Vợ nó mới đi lấy đá để lấp sông. Lòng trời sinh ra một ông gọi là ông Sắt mới xuống mới thách vật với ông Tùng. Ông Tùng mới chạy hết mình mới chết. Cho nên cái sông ấy chấp lấp được nên mới có cái thác ấy “ .
Bài „ Mộng Ký “ trong sách THÁNH TÔNG DI KHẢO có kể lại việc vua Lê Thánh Tông vào một đêm mưa gió nghỉ đêm gần hồ Trúc Bạch đã nằm mộng thấy một người con gái dâng một bức tấu thư gồm 71 chữ ngoằn ngoèo không hề đọc hiểu được, ngay cả triều đình cũng thế. Ba năm sau lại có dịp nằm mộng thấy một tiên ông thổi sáo, nhà vua hỏi về lối chữ lạ đã thấy năm xưa thì tiên ông cho biết „ đó là chữ cổ của nước Nam, nay ở miền núi còn nhiều người đọc hiểu được “. Nhờ vậy vua Lê Thánh Tông mới hiểu được lời lẽ trong bản tấu .
Xem như vậy đủ rõ nhiều tên tuổi Việt-cổ đã biến hóa theo thời hạn. Ví dụ như cau trầu thời xưa được nói là ping nang và bu liu. Bu liu là phiên âm của TRẦU trong tiếng Việt-cổ qua đầu Tây lịch biến thành bliu, vài thế kỷ sau thành blô, đến thế kỷ 17 biến thành blầu và đến nay biến thành trầu. Ngày xưa CAU được gọi pinang sau biến thành M’nang, ngày này người Mường gọi là nang, còn nếu người Việt thời nay nói mo nang có nghĩa là mo cau. Danh xưng Mỵ Nương thời xưa là mệ nàng. Con gái rất lâu rồi được gọi là mại. Ngày nay mái chỉ còn được dùng để chỉ những loại chim chóc hay gia cầm thuộc giống cái. Ví dụ như con gà mái. Trưng Trắc chỉ là tên tuổi của vị nữ anh hùng Việt Nam đã được người đời sau phiên âm theo tiếng Hán. Người Việt rất lâu rồi gọi Bà là Mling Mlak .
Tiếng nói của người Việt lại còn nhiều lúc biến giọng vì những biến cố đã tuần tự xảy ra. Như khi trên chủ quyền lãnh thổ mà thời nay được gọi là Trung Quốc có loạn Xuân Thu Chiến Quốc ( thế kỷ thứ 8 đến thế kỷ thứ 3 trước Tây lịch ), 1 số ít dân cư miền lưu vực sông Dương Tử cùng dân vùng đông nam Nước Trung Hoa đã sơ tán bằng đường thủy sang đất Việt tỵ nạn ở vùng Kinh Bắc, vùng Phong Châu. Hoặc sau khi thắng được hai Bà Trưng, Mã Viện đã đưa sang đất Việt hàng ngàn tội nhân, dân nghèo Trung Hoa cùng ngược lại đày sang vùng lưu vực sông Dương Tử hàng ngàn người Việt từng trung thành với chủ với hai Bà. Những người mới đến dầu sao cũng chỉ là thiểu số nên phải uốn theo tập tục của người địa phương và trong những cuộc đàm thoại họ phải uốn lưỡi nói theo giọng bản xứ để được thông cảm. Lần lần giọng nói ở những vùng này theo thời hạn cũng biến hóa, nhất là vùng dân cư ở phía Bắc lưu vực sông Hồng .
Trong lời nói đa số đã mất hẳn âm R và có nhiều lẫn lộn giữa L và N. Ví dụ như cao niên thì lại nói cao liên ví dụ điển hình. Tuy nhiên sự trộn lẫn giữa số đông người Việt và thiểu số người mới đến tại những địa phương chắc như đinh không phải đâu đâu cũng cùng một tỷ suất do đó ở những chỗ càng xa xôi hiểm trở thì thành phần người mới đến lại càng ít. Hiểm trở nhất thời đó là phần đất đầy núi non hang động đủ cỡ thuộc vùng Thanh Hóa, Nghệ An ngày này. Nếu tại chủ quyền lãnh thổ phía Bắc, dầu những người mới đến đều bị Việt-hóa đi nữa nhưng những sai biệt về mức độ trộn lẫn nòi giống tạo thành những sai biệt về âm thanh, thói quen ăn nói lẫn những năng lực phát âm. Giọng nói của dân cư vùng lưu vực sông Hồng thanh cao hơn lên và âm cũng đổi khác. Cư dân ở đây và nhất là những dân cư phía Bắc sông Hồng lần lần quên mất nhiều tiếng cổ mà Tổ Tiên họ vẫn dùng. Những người Việt ở vùng Thanh, Nghệ Tịnh không bị tác động ảnh hưởng của sự trộn lẫn giống cũng như ít tiếp xúc với những người mới đến nên bảo thủ được ngôn từ, giữ được giọng xưa, âm xưa. Tiếng nói họ có vẻ như nặng nề hơn. Vì vậy vào thời kỳ này dân Việt Nam tuy có chung một ngôn từ nhưng đã có hai mạng lưới hệ thống khác nhau : giọng nói Bắc và giọng nói Thanh Nghệ .
Năm 1609 vua Lý Thánh Tông cất quân đánh Chiêm Thành. Vì phải đề phòng quân Tống từ Trung Quốc hoàn toàn có thể tràn sang nên nhà vua chỉ sử dụng những lộ địa phương quân của những tỉnh phía Nam tức là Thanh Hóa, Nghệ An. Sau khi thắng lợi thu được ba châu Địa Lí, Bố Chính và Ma Linh, thì những người Việt tiên phong di dân đến ở đây đều là dân dinh của những lộ quân xuất phát từ Thanh Hóa, Nghệ An, và sau đó là mái ấm gia đình họ. Những di dân Việt này tới vùng đất mới, tất yếu có sự tiếp xúc với dân Chiêm còn lại trong vùng. Muốn được để thông hiểu, trong lối nói có đôi chút đổi giọng. Thêm vào đó sự pha giống là những điều tất phải có và tổng thể đã tạo ra những biến ngữ mới, tạo thành giọng nói đặc biệt quan trọng của vùng Quảng Bình, Quảng Trị ngày này kèm theo sự đổi khác ngữ – thể của nhiều từ. Ví dụ như nói nác thay vì nói nước, hoặc cái đao thay vì cái dao … Các vần anh, ách, ênh, êch, inh, ích nói thànhaen, aet, un, út, in, ít .
Năm 1307, Công Chúa Huyền Trân lấy vua Chiêm là Chế Mân. Nhà Trần thâu về được hai châu Ô, Lý, tức là khoảng chừng chủ quyền lãnh thổ từ sông Thạch Hãn của tỉnh Quảng Trị đến gần sông Thu Bồn của tỉnh Quảng Nam thời nay. Những người di dân Việt vào khai khẩn vùng đất mới này là dân vùng Quảng Bình, Quảng Trị với giọng nói đã được biến hóa. Có lẽ vì lần này chủ quyền lãnh thổ Ô, Lý được đổi chủ một cách tự do nên dân Chiêm ở lại nhiều hơn. Giọng nói người di dân pha giống với dân địa phương đã tạo thành giọng nói đặc biệt quan trọng của người vùng Thừa Thiên ( Huế ) lúc bấy giờ. Trong việc hội nhập với người Chiêm, người di dân Việt thường uốn cong thêm đầu lưỡi mà nói an, át, en, et, on, ot, ôn, ót thành ra ang, ac, eng, ec, oong, oc, oông, ooc. Tỉnh Quảng Nam cũng được xây dựng sau khi vua Chiêm là Trà Toàn bị quân viễn chinh của vua Lê Thánh Tông vượt mặt .
Sử liệu cho biết rằng phần đông di dân đến tỉnh này là dân cư tỉnh Nghệ An được đưa vào bằng đường thủy nên thế cho nên sau này giọng Quảng Nam tuy hơi thanh nhưng còn phảng phất giọng nặng nề của người Nghệ An. Sử liệu cũng có cho biết rằng quân đội viễn chinh Việt tiến đánh vùng Tỉnh Bình Định thời nay, gồm có quân phát xuất từ Nghệ An Hà Tịnh cộng thêm với dân quân từ Quảng Nam, nên giọng nói Nghệ Tịnh pha lẫn giọng Quảng Nam đã tạo ra giọng Tỉnh Bình Định và chính giọng Tỉnh Bình Định về sau tác động ảnh hưởng nhiều đến giọng nói những dân cư những tỉnh Khánh Hòa, Ninh Thuận và Bình Thuận mà những chúa Nguyễn Phúc Tần và Nguyễn Phúc Chu đã sở hữu được .
Trong thời Trịnh Nguyễn phân tranh, một số ít dân cư vùng phụ cận sông Gianh vì chán cảnh khổ cực triền miên vì binh đao đã theo đường thủy vào Nam và tấp vào vùng đất mà ngày này được gọi là Bà Rịa và Biên Hòa. Vùng đất hoang vu này thuở đó thuộc nước Chân Lạp và rất thưa dân. Nước Chân Lạp đang gặp cảnh nội bộ phân tranh phải cầu cứu với chúa Nguyễn. Năm 1658, chúa Hiền can thiệp vào nội biến ở đấy và bắt vua Chân Lạp Nặc Ông Trấn phải triều cống và nhượng lại đất Bà Rịa và Biên Hòa .
Ở Trung Quốc nhà Thanh triệt hạ được nhà Minh. Khoảng năm ngàn người Nước Trung Hoa không chịu làm tôi nhà Thanh nên bỏ trốn sang miền Trung nước Việt được chúa Nguyễn cho vào khai khẩn đất Đông Phố tức đông bộ Nam phần Việt Nam thời nay .
Năm 1698 chúa Nguyễn Phúc Chu chia đất Đông Phố ra làm hai dinh Trấn-Biên và Phiên-Trấn cùng mộ thêm dân cận vùng Hoành-Sơn đưa vào. Cùng thời có Mạc-Cửu người tỉnh Quảng Đông sang lánh nạn được chúa Nguyễn cho khai khẩn vùng đất Hà Tiên. Nhân tiện Chân Lạp đang có nội loạn, chúa Võ Vương bèn can thiệp rồi cho thu luôn phần đất phía Tây .
Đến cư trú tại vùng đất mới lại thường chung đụng với người Chân Lạp, người Nước Trung Hoa, tất yếu sự pha giống là điều tất phải có. Trong đời sống hàng ngày, muốn có sự thông cảm, mỗi người phải sửa giọng nói của mình lúc chuyện trò. Lần lần theo thời hạn dân cư vùng đất mới này nói tiếng Việt với một giọng lẫn lộn Việt, Chiêm, Miên, Trung, mà mọi người đời nay gọi là giọng Nam. Giọng nói nhân đời sống chung chuyển theo nhịp điệu mau hơn, bớt những âm cần đè nặng lưỡi xuống để lưỡi dễ cong sát lên hàm trên. Dân ở đây thường nói ê thành e, ươn thành ương, ớt thành oóc, en thànheng, êt thành ót, ít thành ích, ước thành ức, ướp thành úp, uoi thành ui. Đôi khi họ nói mau đến ríu tiếng lại với nhau. Ví dụ như ngoài ấy thành ngoải .
ẢNH HƯỞNG CỦA CỔ NGỮ, THỔ NGỮ VÀ THỔ ÂM ĐỐI VỚI TIẾNG NÓI
Người Việt Nam, dầu cư trú ở miền Bắc, miền Trung hay miền Nam đều nói chung một thứ tiếng. Tuy giọng địa phương nặng nhẹ có khác nhau chút ít theo từng địa phương, người Việt Nam vẫn thuận tiện hiểu nhau. Như đã nói trước đây, giọng nói của người Việt Nam có đổi khác phần nào, hoặc do sự tiếp xúc với ngoại bang hoặc do những biến cố sau đó xảy ra trong tiến triển Nam tiến của dân tộc bản địa .
Ở miền Bắc thực trạng thổ ngữ phong phú phức tạp ở nông thôn là phản ảnh cội rễ truyền kiếp nói lên đặc thù khác biệt của những thôn xã rất lâu rồi ở đây. Tại đồng bằng Bắc Việt, có khi hai thôn cách nhau không xa mà thổ ngữ lại khác nhau ; chỉ cần nghe qua giọng nói cũng hoàn toàn có thể phân biệt người thôn nọ với thôn kia. Ngoài thổ ngữ còn vấn để cổ ngữ. Trung và bắc Trung phần Việt Nam là những nơi còn lưu dụng rất nhiều cổ ngữ. Tuy vậy những cổ ngữ thường chỉ nghe hơi lạ tai chớ không phải là khó hiểu. Ví dụ như nghe một người nào ở đó nói : „ tlâu ăn giữa vạc ló lỗ đã ngụy chưa tề thì vẫn hoàn toàn có thể hiểu trâu ăn giữa vạc lúa trổ đã ngụy chưa kìa. Hay là mặt blời đã lặn ngang tầm bụi tle thì hoàn toàn có thể hiểu mặt trời đã lặn ngang tầm bụi tre. Hoặc khi nghe họ hò :
Trăm năm dầu lỗi hẹn hò ,
Cây đa bến cộ con đò khác đưa .
Cây đa bến cộ còn lưa ,
Con đò còn đó người đưa đâu rồi .
Thì nên nhớ cây đa là cây da, bến cộ là bến cũ, còn lưa là còn lại .
Lâu đời như dòng giống Việt Nam, tiếng Việt sinh ra từ khi có thủy tổ người Việt Nam thành hình, nên tiếng Việt gắn liền với số phận nổi chìm của quốc gia. Suốt gần ngàn năm Bắc thuộc, Hán nho được những Thái thú Tàu cho thông dụng sang đất Việt hòng để thực thi một chủ trương nô dịch nặng nề về tư tưởng hay văn hóa truyền thống với nhân dân Việt Nam. Xã hội xưa từ đó được tổ chức triển khai theo khuôn khổ của Hán nho nên giới quan lại giúp vua trị nước phải là người trong phái nhà nho. Đến khi nước nhà được tự chủ, giới quan lại thuộc nho phái này tuy là người yêu nước đã có ý thức rõ ràng về độc lập chính trị cùng chủ quyền lãnh thổ chủ quyền lãnh thổ nhưng lại khá mơ hồ về độc lập văn hóa truyền thống. Khi cần suy tư về văn hóa truyền thống tư tưởng, những người „ NAM NHÂN BẮC HƯỚNG “ này vẫn lấy văn minh, văn hóa truyền thống Trung Hoa làm mạng lưới hệ thống qui chiếu. Trong khi quần chúng Việt Nam nói tiếng mẹ đẻ thì họ vẫn xử dụng chữ Hán, tiếng Hán, để tỏ họ thuộc giới tri thức. Tiếng Hán được dùng làm văn tự trong khi tiếng mẹ đẻ bị ruồng rẩy xem là „ nôm na mách qué “. Vì vậy suốt thời hạn dài gần 19 thế kỷ tiếng Việt không ai dạy mà cũng chẳng có ai học. Người Việt nói tiếng Việt là do bản tính tự nhiên. Khắp nước không có một trường dạy nói tiếng mẹ đẻ. Khắp nước không có một bộ tự điển, chỉ mải đến thế kỷ 19 mới có quyển tự điển tiên phong là ĐẠI NAM QUỐC ÂM TỰ VỊ của Huỳnh Tịnh Của .
Tiếng Việt thời xưa không được xem là vương quốc văn tự, do đó ở những trường không dạy, những học giả không ai để tâm điều tra và nghiên cứu, nên người Việt Nam cứ theo thói quen thuở nhỏ mà nói, cứ thuận miệng mà đọc, nên có những âm thanh do đó mà sai lầm đi, thành ra nơi này khác với nơi nọ .
Ở Bắc Việt thường nói và viết sai những phụ âm ở đầu những tiếng. Lầm âm tr với âm ch, âm d với âm gi, âm s lẫn với âm x .
Ở Nam Phần thường nói và viết sai những phụ âm ở cuối tiếng. Âm C sai thành âm T, AC thành AT, UÔC thành UOT. Âm T sai thành âm C, AT thành AC, UÔT thành UÔC. Vì vậy cũng không nên kinh ngạc lắm khi thấy người miền Nam nói và viết vát cuốc thay vì vác cuốc, nhác gan thay vì nhát gan … Người miền Nam cũng thường nói và viết sai âm N thành NG ( như căn bổn thành căng bổn, kiên trì thành kiêng nhẫn … ) hoặc ngược lại âm NG thành N ( ngang dọc thành ngan dọc, buông tha thành buôn tha … ) .
Có nơi người Việt viết đúng nhưng lại đọc sai : Như ở Nam Phần phụ âm V đọc như D : đi về thì nói đi dề, hoặc vợ chồng thì nói dợ chồng. Ở vùng Thừa Thiên thì phụ âm NH đọc như GI. Viết trong nhà mà lại nói trong già .
Đôi khi độc lạ trong lời nói cũng do phong thổ mà ra. Nhiều khi cùng một từ mà người miền Nam và người miền Bắc lại dùng nguyên âm khác nhau :
Sự kiêng tên húy vua chúa hay thần thánh cũng là một cớ cho sự đổi khác nguyên âm tại một vài nơi :
– Ở Bắc tùng được nói là tòng vì kiêng tên chúa Trịnh Tùng hoặc cang nói cương vì kiêng tên chúa Trịnh Can .
– Ở Nam thì hoàng nói là huỳnh vì kiêng tên húy chúa Nguyễn Hoàng, Phúc được nói thành Phước vì kiêng chữ Phúc trong họ Nguyễn Phúc hoặc tiếnghồng nói thành hường vì kiêng tên húy Hồng Nhậm của vua Tự Đức .
Sự kiêng tên như thế nên nhiều vùng trong nước nhiều tiếng đã được nói sai chính âm đi, ví dụ như thật nói thành thiệt hay thực, hoặc thì thì nói thànhthời, nhưng dầu có đổi khác lối nói thế nào, giữa người Việt với nhau vẫn không có gì khó hiểu .
Trong không ít tiếng, người ở Nam Phần dùng phụ âm này thì người ở Bắc Phần lại dùng phụ âm khác. Ví dụ như người Việt ở Nam Phần nói : trời, trồng, tro, nhuộm, lời, lẽ, lanh, nhành … thì người ở Bắc Phần lại nói giời, giồng, gio, duộm, nhời, nhẽ, nhanh, cành .
Có những tiếng được dùng nhiều ở Bắc Phần nhưng ở trong Nam Phần lại ít được dùng hay không biết hẳn. Ví dụ như người ở miền Nam nói bông, trái, rương, đặng, kiếm v.v …, thì người ở miền Bắc nói hoa, quả, hòm, được, tìm …
Từ 1945, chữ quốc ngữ đã được nâng lên văn tự vương quốc nên qua việc học tập hay sự phổ cập sách báo bằng Việt ngữ thì những lối nói sai, viết sai đã được sửa đổi lại. Hệ thống giao thông vận tải ngày càng thuận tiện hơn trước, cùng những sự di cư đã làm giảm bớt những sai biệt do phong thổ tạo ra .
NHỮNG ÂM TƯỢNG HÌNH TRONG TIẾNG VIỆT
Đặc điểm lạ lùng nhất của tiếng Việt Nam đã được học giả Lê Văn Siêu nêu lên trong sách Nguồn gốc văn học Việt Nam là những năng lực tượng hình những vật và những việc của một số âm trong lời nói. Theo ông, có vẻ như có một số ít âm gốc với những tiếng gốc của nó mà người xưa luôn luôn dùng tới, vừa dùng vừa làm tín hiệu để rồi theo với thời hạn và theo với những trường hợp đặc biệt quan trọng, nó phát sinh ra những tiếng khác, tuy nghĩa có khác đi nhưng tính cách đại thể vẫn không đổi. Mỗi âm do đó được mặc nhiên nhìn nhận là tín hiệu để tượng hình ra vật gì không hề tưởng được. Nếu chữ tượng hình dùng hình vẽ để diễn đạt thì trong tiếng Việt Nam có những âm tượng hình dùng âm thanh để miêu tả .
– ÂM „ Í “ CHỈ NHỮNG GÌ NHỎ NHÍT Ví dụ : con chí là con vật bé tí mà nếu mình không mở to mắt ra mà chỉ mở hi hí hay ti hí thì không thể nào thấy được. Trong mọi giống chuột, con chuột nhỏ nhất là con chuột chí .
– ÂM „ Ì “ CHỈ NHỮNG GÌ NẶNG NỀ BÉO MẬP Người béo mập thì bụng cứ muốn phì ra, dáng đi thì ì ạch ,
– ÂM „ Ọ “ CHỈ NHỮNG GÌ ĐEN ĐỦI, XẤU NGƯỜI, XẤU NẾT Mặt nhọ là mặt có vết dơ. Chơi nhọ là chơi xấu không nhã nhặn. Con bọ là con vật ăn bám đáng khinh. Con vọ là chim ăn đêm phá mùa màng. Người quạu quọ là người có tính nết cáu kỉnh. Người lọ là người lố lăng đáng ghét .
– ÂM „ Ơ “ CHỈ NHỮNG TRẠNG THÁI TÂM LÝ LẠ LÙNG Khi thấy lạ thì mặt mày ngơ ngác. Giữa những người lạ thì bơ vơ một mình, mắt đờ ra như một người khờ, thấy gì cũng ngờ ngợ, dễ bị sợ sệt. Người đờ đẩn đâm ra dớ dẩn, chờ mà không biết chờ gì, nhớ mà không biết nhớ ai, mặt mày phờ phạc, trí óc lờ mờ …
– ÂM „ Ò “ LẤY CÒ LÀM TIẾNG GỐC, CHỈ NHỮNG VIỆC MỆT NHIỀU LỢI ÍT KHÔNG RÕ RÀNG Con cò hay đi lò dò ở bờ ao để mò tôm tép. Làm việc mà chưa biết cách gọi là làm mò. Lạ đường phải vừa đi vừa hỏi là dò đường. Thò tay xuống nước để mò cua bắt óc … Đưa câu truyện ra để nghe ngóng ý tứ của người ta là dò ý. Những việc mệt sức nhiều mà lợi ít thì khác gì tò vò nuôi nhện, như con bò làm nhiều mà ăn ít .
– ÂM „ ÓT “ DIỄN TẢ SỰ VIỆC TỪ THẤP LÊN CAO Cao chót vót là cao quá khó với tới hoặc khó lên tới được. Thót lên yên ngựa là nhảy thật mau từ dưới đất lên ngồi trên yên ngựa. Vót là dùng dao gọt từ dưới lên trên. Tót vòi là cao quá không có gì sánh được. Trót dại là lỡ có lỗi với người trên .
– ÂM „ ONG “ TẢ HÌNH DÁNG NHỮNG VẬT CONG Con ong có thân hình cong theo nhiều chiều. Cái nong để phơi lúa có hình tròn trụ. Cái lọng khi được giương lên để che nắng cho những quan thì có hình tròn trụ. Đong lúa là dùng cái đấu hình tròn trụ mà lường. –
ÂM „ OĂN “ TẢ SỰ UỐN CONG NHIỀU LẦN Đường ngoằn ngoèo là đường quanh co. Xoăn xe là cứ quanh quẩn bên mình. Băng khoăng là không biết xử trí làm thế nào. Loăn xoăn là hơi cuộn lại. Loăng quăng là chạy quanh quẩn, không đích .
– ÂM „ OAY “ TẢ THỂ ĐỘNG THEO ĐƯỜNG TRÒN NHIỀU LẦN Xoay nghĩa là quay tròn. Xoáy là nơi gặp gỡ của những luồng nước khiến nước quay tròn và lõm xuống. Loay hoay là hoảng sợ, quay đi, quay lại không biết xử sự như thế nào. Xoay vần là nói cuộc sống đổi khác. Ngoáy là quay hòn đảo theo hình vòng tròn .
– ÂM „ OM “ TẢ CẢNH Ở TRÊN CAO NHÌN XUỐNG DƯỚI Lom khom dưới núi tiều vài chú. Lưng cúi cong xuống đi lom khom như người già. Đống củi cháy lom nhom. Lửa lom nhom là lửa nơi nhà bếp thấp mới khởi đầu bén vào củi .
– ÂM „ ÓP “ CHỈ NHỮNG VẬT ĐƯƠNG TO BỊ LÀM NHỎ LẠI, HOẶC ĐƯƠNG TRÒN BỊ ÉP MÉO Sự ép ấy gọi là bóp. Củ cải phơi xong bị tóp lại. Cái lon tròn hay hộp giấy vuông bị méo đi một chỗ gọi là móp. Tre hóp là tre nhỏ hơn những loại tre khác. Chóp nón là chỗ nhỏ nhất trên cùng của nón. Thở thoi thóp là thở rất yếu .
– ÂM „ UÔT “ CHỈ MỘT TÌNH TRẠNG TRƠN TRU DỄ TUỘT HOẶC QUÁ MỨC Cầm một vật trơn mà để rơi gọi là tuột tay. Sờ nhẹ lên da người hay lông thú gọi là vuốt. Lấy dao gọt cho tròn và trơn gọi là chuốt. Trời lạnh quá tê cả người gọi là lạnh buốt. Cởi quần thả xuống gọi là tuột quần .
– ÂM „ ẤP “ DIỄN TẢ MỘT VIỆC LÀM TỪ TRÊN CAO XUỐNG DƯỚI THẤP Con gà ấp nằm phủ lên trên trứng để lấy hơi nóng làm cho trứng nở. Ngã sấp là ngã từ trên cao xuống nằm dài úp mặt xuống. Lấp đất là đổ đất xuống hố sâu cho đầy hố. Nấp là trốn vào một nơi kín cho khỏi bị thấy. Đang đi chân đụng vật gì gọi là vấp .
– ÂM „ ẬP “ CŨNG DIỄN TẢ VIỆC LÀM TỪ CAO XUỐNG THẤP NHƯNG LANH HƠN Lưỡi dao phập xuống là lưỡi dao chém xuống thật lanh và mạnh. Dập tắt ngọn lửa. Đập đá là dùng búa đánh mạnh vào đá cho vỡ ra. Ngập nước là nước trên cao đổ xuống khiến mọi thứ ở dưới bị chìm nằm dưới nước. Lạnh quá hay sợ quá thì run nhanh lẹ. Gẫy gập là gẫy nửa nọ đè lên nửa kia. Trên đây chỉ ra mắt tượng trưng 1 số ít tiếng tượng hình trong tiếng Việt Nam. Đặc điểm này của lời nói dân tộc bản địa chứng tỏ người xưa đã sử dụng mưu trí của họ để làm giàu cho tiếng Việt Nam .
TIẾNG VIỆT NAM RẤT PHONG PHÚ
Có người nói rằng tiếng Việt Nam nghèo không đủ từ để diễn đạt đúng mực như tiếng Pháp, tiếng Anh v.v … Khi phát biểu như vậy những người đó vô tình tự thú nhận chính họ nghèo tiếng Việt. Khác gì một thiếu niên rời quê nhà lúc còn quá trẻ đến nước tiếp thu thì ở đây chỉ nói tiếng bản xứ nên thiếu niên quên lần tiếng mẹ đẻ nên lần lần chỉ nói tiếng của người bản xứ. Tiếng Việt Nam không có nghèo, trái lại rất phong phú và đa dạng là khác .
Thật ra trước kia tiếng Việt Nam có thiếu những danh từ khoa học kỹ thuật vì trong nước chưa có hoạt động giải trí khoa học nào cả. Nhưng một khi khoa học, kỹ nghệ trong nước tăng trưởng thì sự thiếu sót kia sẽ không còn nữa, vì việc làm khi nào cũng phải đi trước lời nói. Bằng cớ là chỉ trong vòng mười năm gần đây tiếng Việt Nam được tăng thêm hàng ngàn danh từ khoa học kỹ thuật .
Có người nói đó là những từ vay mượn. Nhưng về việc vay mượn tiếng ngoại bang, thử hỏi trên quốc tế lúc bấy giờ, có nước nào khỏi vay mượn tiếng quốc tế. Nhưng độc lạ hơn tiếng những nước khác, tiếng Việt Nam hoàn toàn có thể vay mượn tiếng quốc tế đem về, trước khi sử dụng đã Việt hóa những từ đó. Ví dụ :
– Từ HẠ của tiếng Hán, hội nhập vào tiếng Việt Nam thành HÈ .
– Từ XA của tiếng Hán, hội nhập vào tiếng Việt Nam thành XE .
– Từ MÁT của tiếng Môn, hội nhập vào tiếng Việt Nam thành MẮT .
– Những từ như autobus, casseroles, alcool, gare, essence tiếng Pháp thành xe buýt, soong, cồn, nhà ga, xăng của tiếng Việt hoặc những từ aluminium, tank của tiếng Đức trở thành nhôm, xe tăng của tiếng Việt. Từ nào của ngoại bang không biến âm được thì thường được xoay ra dịch nghĩa hoặc phiên âm theo ngoại ngữ .
Một ví dụ để chứng tỏ tiếng Việt Nam không nghèo mà ngược lại rất đa dạng chủng loại không kém bất kỳ tiếng nước nào. Như từ PORTER ( của tiếng Pháp ) hay từ TRAGEN ( của tiếng Đức ) dịch sanh tiếng Việt là MANG. Nhưng muốn nói rõ mang cách nào thì người Pháp ( hay Đức cũng vậy ) phải thêm nhiều từ sau động từ PORTER, như porter sur la tête ( mang trên đầu ), porter sur l’épaul ( mang trên vai ), porter sous le bras ( mang dưới nách ) v.v … trong khi đó thì trong tiếng Việt Nam có cả một loạt động từ có ý nghĩa tương tự RẤT GỌN và GỢI HÌNH như : mang, xách, ẵm, bồng, cầm, cõng, đeo, đèo, đội, gánh, gùi, ôm, quảy, vác, khiêng v.v …
Những từ Việt Nam nói trên tuy tương tự đồng nghĩa tương quan nhưng nếu xét phức tạp ra MỖI TỪ ĐỀU CÓ NGHĨA RIÊNG, không hề được dùng lẫn lộn được :
– MANG : đem theo mình, đeo vào mình Vai MANG khăn gói sang sông, Mẹ kêu mặt mẹ, theo chồng phải theo .
– XÁCH : cầm quai hay cán mà nhấc lên để đem theo Gió đưa ông Đội về trời Mụ Đội thương tình XÁCH nón chạy theo .
– ẴM : ôm bằng hai tay mà nâng lên .
– BỒNG : ôm trên tay .
– BẾ : vừa ôm vừa ẵm .
– CÕNG : để lên sống lưng mà đi .
– ĐEO : mắc hay buộc vào thân thể người hay một vật gì .
– ĐÈO : mang thêm .
– KHIÊNG : hai hay nhiều người hợp sức lại để khênh một vật gì nặng .
– ĐỘI : để lên đầu .
– BƯNG : hai tay cầm mà nâng lên .
– VÁC : để đồ gì nặng lên vai mà đi .
– QUẢY : đeo một vật gì nặng vào một đầu đòn để lên vai mà đi .
– KHÊNH : hai hay nhiều người nâng một vật gì nặng mà đưa đi chỗ khác .
Như vậy cùng nghĩa với PORTER của tiếng Pháp hay từ TRAGEN của tiếng Đức, tiếng Việt Nam kể sơ đã có rất nhiều từ cùng nghĩa nhưng vì tiếng Việt Nam rất đúng mực và gợi hình khá đầy đủ nên khỏi cần thêm bổ-sung-từ theo sau như những từ PORTER hay TRAGEN, để hoàn toàn có thể nói rõ mang như thế nào .
TIẾNG VIỆT NAM ĐẦY NHẠC TÍNH
Nghe người Việt Nam chuyện trò với nhau, người ngoại bang có cảm xúc rằng người Việt Nam nói mà như ca hát. Quả thật những lời Việt nếu được phát âm đúng mực, nghe nào khác gì lời ca của một bản nhạc. Thật là một ngôn từ êm ái, dịu dàng êm ả, du dương và giàu thơ nhạc. Nhiều nhà ngôn ngữ học cũng đã từng công nhận như vậy .
Sáu thanh đặc trưng của ngôn từ này đã tạo được những tiếng bằng, tiếng trắc, thấp cao, nặng nhẹ, rõ ràng. Sáu thanh cũng cấu trúc thành ba cặp đối nhau về độ cao xuất phát : bình bày huyền, hỏi và ngã, sắc và nặng. Tiếng Việt Nam lại có hàng loạt từ được cấu trúc cân đối. Ở những từ ấy thanh Trong phải đi với thanh TRONG ( bình sắc hỏi phải đi với nhau ), thanh đục phải đi với thanh đục ( huyền ngã nặng đi với nhau ). Âm O đi với âm E ( vỏ vẻ, nhỏ nhẻ ), âm Ô đi với âm Ê ( bồng bềnh, cồng kềnh ), âm U đi với âm I ( xù xì, xúng xính, lấm tấm ). Thêm vào đó tiếng Việt lại có hàng loạt những từ như lăn tăn, lả tả, bâng khuâng, bịn rịn, bồn chồn, hoảng sợ, xống xang, xao xuyến là những từ vừa gợi hình vừa gợi nhạc. Hãy thử nghe một câu trong truyện Kim Vân Kiều của Nguyễn Du :
Vó câu KHẤP KHỂNH, bánh xe GẬP GHỀNH .
Vừa nghe xong câu thơ đó người nghe hoàn toàn có thể mường tượng ngay hình ảnh một chiếc xe ngựa đi trên một con đường xấu lồi lỏm không nhẵn, vó ngựa bước thấp bước cao làm cho chiếc xe lắc lư, cùng với tiếng móng ngựa lộp cộp … Những từ ngữ KHẤP KHỂNH và GẬP GHỀNH đã làm cho câu thơ có nhạc. Hoặc nghe ai đọc :
Đờn kêu tích tịch tình tang ,
Ai đem công chúa lên thang mà về .
(Thạch Sanh Lý Thông)
thì cũng phải công nhận rằng lời nói của người Việt Nam quả thật giàu nhạc tính. Đã vậy trong khi nói, người Việt Nam lại hay dùng những thành ngữ mà thành ngữ Việt Nam đều có vần. Như vậy bảo sao có người ngoại bang đã phải nói rằng : Câu nói của người Việt Nam nào khác một LỜI CA .
Để chứng tỏ tiếng Việt Nam êm ái và nhiều nhạc tính như thế nào, thi sĩ Bàng Bá Lân từng ra mắt bài thơ „ ĐÊM MƯA “ của Huy Cận mà ông cho là có nhiều câu giàu nhạc .
Tai NƯƠNG NƯỚC giọt mái nhà ,
Nghe trời NẰNG NẶNG, nghe ta BUỒN BUỒN .
Nghe đi RỜI RẠC trong hồn ,
Những chân XA VẮNG, DẶM MÒN LẺ LOI .
Tiếng Việt Nam là một ngôn từ có nhiều thanh điệu, đó là : thanh ngang, thanh huyền, thanh sắc, thanh nặng, thanh hỏi và thanh ngã. Những thanh này tham gia vào sự cấu trúc từ cùng ý nghĩa cho những từ đo. Ví dụ :
BA, BÀ, BÁ, BẠ, BẢ, BÃ .
BA = số mục sau số hai .
BÀ = mẹ của cha mẹ mình .
BÁ = bố, truyền rộng ra .
BẠ = không lựa chọn .
BẢ = thuốc độc trộn với món ăn để nhử .
BÃ = vật gì hết mùi vị chỉ còn xác, ví dụ như bã chè, bã mía .
Chính sáu thanh điệu này làm cho câu nói có vần có điệu, do đó làm cho tiếng Việt giàu chất nhạc .
TIẾNG VIỆT NAM LÀ MỘT NGÔN NGỮ TIẾN BỘ
Nhiều nhà ngôn ngữ học nổi tiếng quốc tế sau khi điều tra và nghiên cứu lời nói của người Việt Nam đều đồng thanh công nhận đây là một trong những ngôn từ văn minh nhất quốc tế. Nhà ngôn ngữ học Frey còn cho ấn hành một sách nhan đề „ L’Annamite, mère des langues “ ( Trước 1945, người Tây phương đặc biệt quan trọng người Pháp, gọi nước Nam ta là Annam và dân ta là Annamite. Tiếng nói của dân ta cũng là l’Annamite ) để tán tụng năng lực của ngôn từ này .
Ngôn ngữ Việt Nam thật tình tuyệt vời vì có những nét đặc biệt quan trọng hiện đại phong phú, duyên dáng, du dương … Tiếng Việt Nam văn minh nhờ lối viết la-tinh, nhờ cấu trúc đơn âm, nói sao viết vậy, ngữ pháp lại giản dị và đơn giản với cú pháp tự nhiên, thêm cách phát âm Việt Nam hầu hết lại như cách đọc La ngữ .
Ngoài đặc tính tiêu biểu vượt trội là một lời nói đầy nhạc tính, tiếng Việt Nam là một ngôn từ rất đa dạng chủng loại với rất nhiều âm ( trên 700 âm ) và nhiều thanh ( 6 thanh ). Người Việt Nam hoàn toàn có thể uốn lưỡi nói được trên 700 âm khác nhau trong khi như tiếng Quan Thoại chỉ có chừng 1.000 âm, tiếng Pháp, tiếng Anh khoảng chừng 500 âm, tiếng Nhật cũng chỉ có 140 âm. Vì ngôn từ ít âm nên để tránh nạn „ đồng âm dị nghĩa “, người những nước này phải chắp nhiều âm mới thành một chữ. Ví dụ người Việt Nam nói „ TÔI “ ( 1 âm ) thì người Nhật nói „ WA-TA-KU-SHI ( 4 âm ), khi người Việt Nam nói „ ĂN “ thì người Pháp nói „ MANGER “ ( 2 âm ), hoặc người Đức nói „ ESSEN “ ( 2 âm ). Với đặc thù đơn âm mỗi từ tự nó đã có ý nghĩa, vần của mỗi từ, phát âm độc lập không nhờ cậy vào vần khác để hợp thành. Ví dụ „ ĐẸP “ ( 1 âm ), còn trong tiếng Anh „ BEAUTIFUL ( 3 âm ), nếu tách ra từng âm thì không có ý nghĩa, phải nghe trọn 3 âm thì mới hiểu được .
Tiếng Việt Nam nói sao viết vậy, không như lời nói những nước khác. Như trong tiếng Anh, chữ „ I “ khi thì đọc là „ I “ khi thì đọc là „ AI “. Ví dụ irascible ( đọc I ), irate ( đọc AI ) hoặc nguyên âm „ A “. Ví dụ trong những từ canal, fade, faddy cũng được phát âm nhiều cách .
Văn phạm Việt Nam lại rất đơn thuần nhưng vừa đủ và hợp lẽ. Đặc biệt cách xếp đặt những từ trong câu theo thứ tự hài hòa và hợp lý như tiếng Phát tiếng Anh ( chủ từ, động từ, túc từ ), chớ không lộn xộn như tiếng Nga, tiếng Hy Lạp, tiếng Nhật, tiếng Cao Ly hay là những sinh ngữ chưa văn minh phải dùng thêm hậu trí từ để chỉ chữ nào là chủ từ hay túc từ hoặc thuộc từ .
Có những ngôn từ như Pháp, Đức lại có văn phạm rắc rối tới mức không thiết yếu và một cách không bình thường. Tại sao những vật vô tri vô giác lại phải thuộc giống đực hay giống cái. Tại sao cái ghế đẩu ( le tabouret ) là đực, mà cái bàn ( la table ) lại là cái. Người lính gác là đàn ông rõ ràng mà lại gọi là „ la sentinelle “. Trong Đức ngữ, trái bí rợ ( der Kurbis ) thuộc giống đực nhưng trái chuối ( die Banane ) lại là cái. Tiếng Đức, tiếng Ý ngoài giống đực, giống cái còn có cả „ trung hòa “. Cô gái trẻ được gọi là das Mädchen .
Ngôn ngữ nhiều nước Tây phương được rập khuôn với những mẹo luật phiền phức về cách chia động từ, cách sử dụng những thì và trạng thái. Ví dụ như khi tiếng Việt, nếu dùng động từ LÀ với những chủ từ TÔI, NÓ, CHÚNG TA, CÁC ANH, CHÚNG NÓ động từ LÀ vẫn không biến hóa ; thì theo Pháp ngữ với động từ ÊTRE phải là JE suis, TU es, IL est, NOUS sommes, VOUS êtes, ILS sont ; trong tiếng Đức thì phải : ICH bin, Du bist, WIR sind hay trong Anh ngữ thì I am, YOU are, HE is .
Trong những ngôn từ này, tùy theo công dụng trong câu, mỗi từ đổi khác theo mỗi cách hay trạng. Một động từ ở chỉ định cách từ không biến cách mà chỉ cần thêm một số ít phụ từ liên hệ. Ví dụ : Tôi đi giờ đây. Tôi vẫn đi. Tôi đang đi. Tôi sẽ đi .
Tiếng Việt Nam lại là một lời nói rất phong phú và đa dạng. Trong lời nói hàng ngày có những danh từ tả rõ những liên hệ phức tạp hoặc phương pháp làm một việc làm gì. Đây là những danh từ tuy tương tự đồng nghĩa tương quan nhưng nếu xét phức tạp ra mỗi từ đều có nghĩa riêng không hề dùng lẫn lộn được .
Trước đây tiếng Việt Nam có thiếu nhiều danh từ khoa học kỹ thuật vì trong nước thời đó không có một hoạt động giải trí khoa học nào. Nhưng một khi khoa học kỹ nghệ trong nước tăng trưởng thì sự thiếu sót đó sẽ không còn nữa. Bằng cớ là chỉ trong mười năm gần đây trong ngôn từ Việt Nam đã có thêm hàng vạn danh từ khoa học kỹ thuật .
Tiếng Việt Nam lại có đủ từ để chỉ từng vật, từng việc, hoàn toàn có thể được dùng để điễn tả bất kể tư tưởng cao siêu nào, bất kể tình cảm tế nhị nào hoặc trình diễn bất kỳ kỹ năng và kiến thức khoa học phức tạp và tân tiến nào. Nhiều từ tiếng Việt rất khai quát, hoàn toàn có thể có nhiều ý nghĩa. Ngoài hàng chục vạn từ sẵn có, tiếng Việt Nam còn có hàng ngàn thành ngữ, tục ngữ do đó làm thế nào hoàn toàn có thể không công nhận sự đa dạng chủng loại của lời nói này được ?
Ngôn ngữ Việt Nam lại có những đặc tính đặc trưng : Vị trí của những từ trong câu rất quan trọng do đó sự biến hóa vị trí hoàn toàn có thể làm biến hóa ý nghĩa của từ .
Con chó khác chó con. Trong nhà khác nhà trong. Vị trí của từ trong câu đổi khác thì ý nghĩa cũng đổi khác :
Em yêu anh. Anh yêu em. Yêu bạn bè. Anh em yêu. Em anh yêu. đều có ý nghĩa khác nhau .
Tiếng Việt lại có lối NÓI LÁI độc lạ, một đặc biệt quan trọng mà ngôn từ những nước khác không hề có được nên có nhiều trường hợp không hề dịch ra ngoại ngữ được hoặc nếu có dịch cũng chỉ là phỏng dịch không sát nghĩa, khó lột được ý thức nguyên văn .
Khen ai ĐẺO ĐÁ tạc nên mày ,
KHÉO ĐỨNG chi mà đứng mãi đây ?
Trên cổ ĐẾM ĐEO dăm chuỗi hạt ,
Dưới chân ĐỨNG CHÉO một đôi giày … ( Cống Quỳnh )
LỐI NÓI LỜI NGƯỢC VỚI Ý : Nhỏ phải hiểu To, Khen có nghĩa là Chê. Khéo có nghĩa là Vụng. „ Bé cái lầm “ có nghĩa là „ lầm to “. „ Rõ Khéo “ chưa ? Có nghĩa là „ lầm lỗi vụng về “ .
KHEN ai khéo đúc chuông chì ,
Dạng thì có dạng, đánh thì không kêu .
Những tiếng KHEN, KHÉO ở đây đã được dùng để trách móc mỉa mai không còn nghĩa đen thuần túy nữa .
TIẾNG VIỆT NAM RẤT UYỂN CHUYỂN NGỌT NGÀO
Lời nói chẳng mất tiền mua
Lựa lời mà nói cho thỏa mãn nhu cầu nhau .
Thi sĩ Bàng Bá Lân từng chứng tỏ rằng do bản tính hiền hòa người Việt Nam luôn luôn chú trọng đến việc xử thế, cố tránh va chạm tình cảm, do đó trong ngôn từ đầy đặc tính uyển chuyển ngọt ngào và ông từng đưa ra những ví dụ lời tỏ tình dịu dàng êm ả thiết tha của Kim Trọng : Tiện đây xin một hai điều, Đài gương soi đến dấu bèo cho chăng ? Để chứng tỏ tiếng Việt Nam rất uyển chuyển ngọt ngào không gì bằng quan tâm đến cao dao tục ngữ. Vì ở đây, tình ý luôn luôn thiết tha và lời luôn luôn uyển chuyển. Lời nói chẳng mất tiền mua, Lựa lời mà nói cho thỏa mãn nhu cầu nhau. Lời nói nhiều lúc hoàn toàn có thể mộc mạc nhưng không kém phần mềm mỏng ngọt ngào của một tâm hồn chất phác chân thành .
Chim lạc bầy xa cây nhớ cội
Người xa người tội lắm, người ơi !
Trong lời nói sự sử dụng điệp ngữ khiến lời nói thêm uyển chuyển :
Bình xa chén, chén lại xa bình ,
Đó xa đây, đây xa đó, mối chung tình xa nhau .
BẢO TOÀN SỰ TRONG SÁNG CỦA TIẾNG VIỆT NAM
Nếu từ 1960 quay trở lại trước tiếng Việt được tăng trưởng tốt đẹp và sau thời này tiếng mẹ đẻ và chữ quốc ngữ tuy tăng trưởng ngày càng mạnh hơn nhưng có lẽ rằng chỉ về lượng chớ về phần phẩm thì không khá mấy. Có thể do thực trạng cuộc chiến tranh, con người đổ ra nói và viết nhiều mà không cần nói đúng và viết đúng chăng ? Nếu có những người cố gắng nỗ lực làm cho tiếng mẹ đẻ ngày càng giàu và hay hơn thì cũng có lắm kẻ làm cho tiếng này ngày càng mất lần sự trong sáng của nó bằng :
1) TẬT HAY DÙNG TIẾNG NƯỚC NGOÀI.
Không có ngôn từ nào giàu đến mức không cần mượn thêm tiếng quốc tế cho đến thời nay việc đôi lúc cần phải mượn 1 số ít từ của ngôn từ nước khác cũng là một chuyện thông thường. Trong tiếng Việt Nam cũng có một số lượng khá lớn từ của ngôn từ nước khác. Từ vay mượn nhiều nhất là của tiếng Hán như ngữ pháp, chính trị, lý luận … thứ đến của tiếng Pháp như gare, autobus, savon, café … ( nhà ga, xe buýt, xà phòng, cà-phê … ). Sở dĩ phải mượn là vì trong tiếng nước mình không có. Ví dụ như một số ít từ về khoa học ví dụ điển hình. Trái lại những từ mình đã có thì tại sao mình không dùng từ của mình ? „ Tôi không ăn “ thì cứ nói „ tôi không ăn “ chớ nói „ tôi không manger “ nghe đã kỳ mà càng làm cho câu tiếng Việt càng khó hiểu. Ngày xưa có những người mở miệng ra là xổ toàn tiếng Hán, thời Pháp thuộc cũng có những người về những nơi thôn dã hay những nơi „ khỉ ho gà gáy “, mỗi khi nói thì xổ cả tràng tiếng Tây. Ngày nay cũng có những „ Việt kiều “ về thăm quê nhà trò chuyện với ai cũng thốt những tràng tiếng Mỹ để tỏ vẻ khoe khoang. Người trong nước nghe nhưng không hiểu gì hết đành chỉ nói „ Cậu ấy nói tiếng Mỹ như gió “. „ Việt kiều nghe lại ngạo nghễ tưởng người trong nước khen mình, chớ đâu có hiểu đó là lối „ chửi khéo “ : „ Ôi thật là đồ vong bản ! “ ; chớ nếu thật quả muốn khen, họ đã nói như thế này : „ Chà ! cậu ấy xa quê nhà ròng rã đã mười lăm, mười sáu năm rồi mà còn nói được đúng tiếng Việt … v.v … “ .
Sau 1945, tật hay dùng tiếng quốc tế đã được người Việt hay mắc rất nhiều. Ví dụ như trước 1945 chữ AVION của tiếng Pháp được dịch sang tiếng Việt là MÁY BAY, PORTE AVION là tàu trường bay thì đến thời sau 1960 có cuộc chiến tranh với cộng sản thì tại miền Nam Việt Nam lại dùng những từ gốc Hán như PHI CƠ hoặc HÀNG KHÔNG MẪU HẠM .
Hoặc trước 1945, người Việt thường quen tai với những từ như LÍNH THỦY, LÍNH BỘ thì sau đệ nhị thế chiến thường chỉ thấy nói THỦY QUÂN, LỤC QUÂN. Thậm chí có một số ít người trẻ tuổi cho rằng nói MÁY BAY, LÍNH THỦY, LÍNH BỘ là những từ của cộng sản, người vương quốc không nên dùng. Cho nên đã có câu truyện buồn cười là một em bé Việt ở Pháp học tiếng Pháp đem từ HELICOPTÈRE hỏi nghĩa với cha nó thì cha nó nói là PHI CƠ TRỰC THĂNG. Em bé bực mình vì không hiểu phi cơ trực thăng là gì bèn chạy sang hỏi ông nội của bé thì được ông lý giải cho rằng đó là tên tuổi gốc Hán và ông lý giải PHI là BAY, CƠ là MÁY, TRỰC là THẲNG, THĂNG là LÊN nghĩa là MÁY BAY LÊN THẲNG. Ông dùng tiếng mẹ đẻ để lý giải như vậy thì cháu ông là người Việt tất dễ hiểu ngay chớ cha bé dùng tên tuổi gốc Hán thì làm thế nào bé hiểu được. Làm như vậy khác gì dịch cho một người Việt một từ tiếng Pháp bằng một từ tiếng Anh trong khi người Việt đó Anh hay Pháp ngữ đều mù tịt. Với tiếng Hán cũng thế thôi, Hán ngữ cũng là một ngoại ngữ. Có nhập một từ Hán vào ngôn từ Việt Nam thì cũng tốt thôi. Tiếng Việt sẽ thêm đa dạng và phong phú hơn. Nhưng không vì đó mà lại chê bai hay phủ nhận những từ tiếng mẹ đẻ tương tự sẵn có .
Trái lại không nên dùng những từ gốc Hán mà Việt Nam cộng sản hay bất kể ai đã sử dụng để tự CHẾ BIẾN thành những từ kỳ quái khó hiểu như khẩn trương, tuyên giáo, tung thâm, không cho v.v … mà sự sử dụng sẽ làm mất sự trong sáng của ngôn từ mình .
Trên một tạp chí xuất bản ở Paris năm 2009, ông Lâm Dĩ Mộc lôi kéo nên bảo tồn tiếng Việt Nam, đừng để bị tàn phá, nhưng trong suốt bài báo, tác giả lại chỉ trích những ai dùng những từ như : LÍNH BỘ, LÍNH THỦY ĐÁNH BỘ, CHỮ THẬP ĐỎ, LẦU NĂM GỐC, TÒA NHÀ TRẮNG, SAO HỎA … viện cớ đó là ngôn từ „ miền núi “ của Việt Nam cộng sản và chỉ được dùng những từ như : LỤC QUÂN, THỦY QUÂN LỤC CHIẾN, TÒA BẠCH ỐC, HỎA TINH. Lời chỉ trích lại quá nhiều xích míc và quá khắc nghiệt, chớ trước năm 1945, người Việt Nam thời này thường dịch những từ ngoại bang đó sang tiếng mẹ đẻ như vậy. Không tin, cứ đến những thư viện tìm đọc những sách báo ấn hành trước năm 1945 thì rõ. Vã lại, WHITE HOUSE người Pháp dịch là Maison Blanche thì người Việt có gọi là „ Tòa Nhà Trắng “ ; hoặc PENTAGONE là „ lầu năm góc “ ; hoặc CROIX ROUGE là „ Chữ Thập Đỏ “ cũng đúng thôi. Đâu còn hoàn toàn có thể tìm được những từ tiếng mẹ đẻ khác đúng chuẩn hơn để phiên dịch những từ ngoại bang đó .
Những từ như TÒA BẠCH ỐC, NGŨ GIÁC ĐÀI, HỒNG THẬP TỰ là những từ gốc Hán, được Việt hóa để làm ngôn từ Việt Nam thêm đa dạng chủng loại thêm, ai hiểu được nghĩa thì cứ dùng. Tiếng Việt Nam là tiếng nói chung của toàn dân tộc bản địa. Mọi người Việt Nam đều có quyền sử dụng. Không lẽ người cộng sản Việt Nam dùng từ nào tiếng mẹ đẻ là tất cả chúng ta không được dùng từ đó và phải dùng từ quốc tế để sửa chữa thay thế hay sao ? Trái lại tất cả chúng ta chỉ không nên dùng những từ quái đảng mà chúng đã tự biến chế như : khẩn trương, tuyên giáo, tung thâm, không cho v.v … mà chúng đang sử dụng .
Ngoài ra ông Lâm Dĩ Mộc còn viết rằng : „ Ai nói hay viết đảo ngược Á CHÂU thành Châu Á Thái Bình Dương, Y KHOA thành Khoa Y, HUYỀN TRÂN CÔNG CHÚA thành Công chúa Huyền Trân, TRÚC LÂM THIỀN VIỆN thành Thiền Viện Trúc Lâm … PHI CHÂU thành Châu Phi đều là „ SAI PHÁP CÚ, không ý nghĩa, kém cỏi biểu lộ thực chất thất học “ .
Nếu ông Lâm Dĩ Mộc là người Việt thì tác giả nên nhớ rằng ngữ pháp Việt Nam trọn vẹn độc lạ hẳn với ngữ pháp Hán và tiếng Việt Nam tân tiến không phải là tiếng nôm như tác giả lầm tưởng. Những từ gốc Hán được mượn dùng trong ngôn từ Việt Nam đều được Việt hóa và phải tuân theo ngữ pháp Việt Nam. Những từ CHÂU, KHOA, CÔNG CHÚA, THIỀN VIỆN v.v … là những danh từ chung trong ngôn từ Việt Nam đều phải luôn luôn ĐỨNG TRƯỚC những từ mà chúng chỉ định. Cũng như người Trung Quốc có gọi Sàigòn là „ Sàigòn thành “ thì người Việt Nam cũng chỉ gọi là „ thành Sàigòn “. Cũng như những từ Anh Mỹ, khi được mượn dùng trong ngôn từ Pháp hay Đức đều phải theo ngữ pháp Pháp hay Đức .
II) HAM DÙNG NHỮNG TỪ HÁN ĐỂ DỊCH HAY PHIÊN ÂM
Trước 1945, những tên tuổi ngoại bang như Montesquieu, Voltaire hoặc những địa điểm như Paris, Roma trên sách báo Việt ngữ đều được ấn hành như nguyên gốc. Đôi khi để giúp những người không biết tiếng ngoại bang dễ đọc hơn thì có âm thêm phía sau trong vòng ngoặc. Ví dụ : Montesquieu ( Mông-tết-ki-ơ ) hay Voltaire ( Vôn-te ), thì sau 1945, thấy trên sách báo, những tên tuổi về người hay những địa điểm đều được phiên âm theo Hán ngữ : Montesquieu trở thành Mạnh Đức Tư Cưu, Voltaire trở thành Lư Thoa, Paris trở thành Ba Lê, Roma trở thành La Mã … nên lắm người đọc không hiểu đó là tên tuổi của ai hay địa điểm nơi nào. Sở dĩ có những sự kiện như vậy là do có một số ít người khi gặp những từ ngoại bang mà họ không biết dịch hay phiên âm như thế nào bèn chạy vào Chợ Lớn nhờ những „ chú Ba “ bày cho. Người Trung Hoa thường đổi tên những địa điểm ngoại bang theo lối phiên âm theo Hán ngữ. Nhưng vì trong ngôn từ Nước Trung Hoa không có âm R nên mỗi âm R của tên tuổi ngoại bang đều được sửa chữa thay thế bởi âm L. Do đó Paris trở thành Ba Lê, Roma trở thành La Mã. Lề lối phiên âm như thế lắm khi gây nhiều ngộ nhận. Như trường hợp một người Việt Nam ở Sàigòn gởi thơ cho thân nhân ở Pháp theo địa chỉ Ba Lê thì tháng sau đó thơ trả lại người gởi với phê chuẩn „ vô danh “ và kèm theo dấu bưu điện thành Bâle nước Thụy Sĩ .
Trên một tạp chí ở hải ngoại có bài tường thuật về giải vô địch túc cầu quốc tế ở Đức. Nhiều nước tham gia đã được gán cho những tên tuổi lạ lùng khó hiểu nào là : Nãi Gia Lợi, Ba Nhã Quế, Khốt Đột, Kha Luân Quốc, Gia Mai Kha, Khả Mại Dung, làm người đọc tuy am hiểu nhiều về địa lý cũng không hiểu đó là những nước nào và ở đâu ? Sau cùng nhờ xem lại hiệu quả trên những báo Âu Mỹ lúc đó mới hoàn toàn có thể biết : Nãi Gia Lợi là NIGERIA, Ba Nhã Quế là PARAGUAY, Khốt Đột là CROATIA, Khã Mại Dung là CAMEROUN …
Nhiều người tự hỏi không hiểu tại sao tác giả bài tường thuật không dùng tên tuổi đặc trưng của những nước đó mà lại dùng những từ Hán không có ý nghĩa … Có ai thử lý giải những tên tuổi Nãi Gia Lợi, Ba Nhã Quế, Khã Mại Dung có nghĩa là gì ?
Còn nếu muốn phiên âm lại cho dễ đọc thì tại sao không dùng chữ quốc ngữ để âm vì hơn cả tiếng Hán, chữ Hán, tiếng và chữ Việt Nam có đủ âm để phiên âm bất kể ngôn từ nào trên địa cầu .
Hay hơn hết là giữ nguyên lối viết và lối đọc của tên tuổi nước người. Để cho những người không biết ngoại ngữ dễ đọc thì âm viết sau tên tuổi chính, kế thêm trong vòng ngoặc. Ví dụ TUNISIE ( Tuy-ni-di ), MAROC ( Ma-rốc ), CAMEROUN ( Ca-morun ) chớ dùng những từ Hán như Ba Nhã Quế, Khốt Đột, Khã Mại Dung đã không có ý nghĩa mà còn chướng tai khó hiểu .
III) HAY NÓI XEN THÊM CHỮ HÁN MÀ KHÔNG HIỂU ĐÚNG NGHĨA CHỮ ĐÓ
Có đôi người thường có thói xen vào câu nói bằng tiếng mẹ đẻ của họ những từ ngoại bang, nhất là những từ gốc Hán mà họ không hiểu rõ nghĩa của từ đó. Ví dụ như muốn nói về CHỖ YẾU thì họ lại dùng từ YẾU ĐIỂM mà thật sự theo Hán ngữ, YẾU ĐIỂM có nghĩa là ĐIỂM QUAN TRỌNG mà đúng ra từ NHƯỢC ĐIỂM mới có nghĩa là CHỖ YẾU .
Nhiều âm của Hán ngữ đôi lúc lại trùng âm với âm Việt ngữ nhưng lại có nghĩa khác nhau. Ví dụ từ Hán YẾU có nghĩa là CỐT, QUAN TRỌNG, CHÍNH nên Yếu điểm có nghĩa là điểm quan trọng. Yếu nhân là người trọng điểm. Từ YẾU của Việt ngữ là có nghĩa là yếu ớt, kém, vì thế khi người Việt Nam nói người yếu có nghĩa là người đó kém sức khỏe thể chất. Vậy khi người Việt Nam nói ĐIỂM YẾU ( chữ yếu đứng sau chữ điểm ) thì ĐIỂM YẾU này có nghĩa là điểm kém, chỗ yếu. Như thế đủ thấy YẾU ĐIỂM và ĐIỂM YẾU có nghĩa trọn vẹn ngược và khác nhau .
Cũng nên chú ý quan tâm rằng có nhiều từ Hán, khi được mượn vào ngôn từ Việt Nam thì lại đổi nghĩa khác hẳn với nghĩa vốn có trong tiếng Hán. Ví dụ như KHÚC CHIẾT trong tiếng Hán có nghĩa là quanh co thì sang tiếng Việt Nam lại có nghĩa là gãy gọn .
Cũng có từ Hán-Việt được tưởng rằng có ý nghĩa giống nhau nhưng thật ra vẫn có nhiều độc lạ. Ví dụ như từ PHÁT HIỆN và từ KHÁM PHÁ. Sự thật thì PHÁT HIỆN có nghĩa là tìm thấy cái gì trước đây chưa biết hoặc chưa tìm thấy ; còn KHÁM PHÁ có nghĩa là tìm ra được cái gì được ẩn giấu trong huyền bí và việc đó bao hàm ý phải có công tìm tòi .
Vì vậy muốn sử dụng đúng từ Hán-Việt nên hiểu rõ đúng nghĩa và cách dùng từng từ, nhất là phải ghi nhận phân biệt những từ Hán-Việt trùng âm với những từ thuần Việt ngữ .
IV) NÓI VÀ VIẾT ĐÚNG THEO NGỮ PHÁP
Trong cuộc trò chuyện hay trên những văn thư, việc nói và viết sai ngữ pháp cũng thường hoàn toàn có thể xảy ra cho bất kể ai. Nhưng có người cho rằng cần gì phải giữ gìn ngữ pháp trong lời nói, cốt hiểu nhau là đủ rồi. Nhưng một lời nói sai ngữ pháp tất yếu sẽ mất đi sự trong sáng và sẽ trở thành khó hiểu hoặc hoàn toàn có thể tạo ra nhiều ngộ nhận. Ngữ pháp tiếng Việt Nam yên cầu một người muốn nói đúng tiếng Việt, ngoài việc hiểu rõ ý nghĩa đúng của từ, cần phải biết rõ tác dụng của những loại từ và vị trí đúng của từ trong câu nói .
SỰ PHÁT TRIỂN CỦA TIẾNG VIỆT NAM
Những hiệu quả mới nhất của ngành khảo cổ cũng như tác dụng về những điều tra và nghiên cứu khoa học đã cho thấy Việt Nam hoàn toàn có thể là một trong những khu vực của địa cầu mà loài người Open sớm nhất. Nước Việt Nam không phải chỉ có bốn ngàn năm văn hiến mà còn nhiều hơn thế nữa. Vì vậy lời nói của người Việt Nam cũng truyền kiếp như dòng giống Việt Nam và đã hiện hữu ngay thời thủy tổ người Việt Nam thành hình .
Ngành dân tộc bản địa học cho biết dân tộc bản địa Việt Nam nguyên là hợp chủng của nhiều bộ tộc dân cùng chung sống trên chủ quyền lãnh thổ miền Bắc Việt Nam từ những thời thời xưa của lịch sử dân tộc. Sử liệu cũng như thần thoại cổ xưa lưu lại đều cho biết dân tộc bản địa Việt Nam thuộc dòng giống TIÊN RỒNG. Tiên có nghĩa là người ở trên núi, RỒNG là tượng trưng cho dân ở nước. Các ngành khoa học mới đều xác nhận rằng dân tộc bản địa Việt Nam xưa được thành hình do sự phối hợp của những bộ tộc từ núi rừng thảo nguyên tiến xuống đồng bằng với những bộ tộc vùng ven biển và hải đảo tiến lên. Tiếng nói của dân tộc bản địa đã được hình thành theo nhịp tăng trưởng của dân tộc bản địa. Tiếng Việt Nam đã có một nguồn gốc rất truyền kiếp và sự tiến hóa của lời nói này cũng đã phải tùy thuộc theo số phận nổi chìm của dân tộc bản địa .
Trong suốt gần ngàn năm bị Tàu đô hộ, những di tích lịch sử lịch sử dân tộc bị diệt trừ, chữ viết cũng như lời nói bị không cho. Tổ tiên người Việt chỉ được phép dùng chữ Hán để viết và tiếng Hán để nói. Tuy vậy vì nhờ Tổ tiên người Việt đã cư trú truyền kiếp trên chủ quyền lãnh thổ Bắc Việt nên có được thời hạn dài đủ để hình thành ngữ hệ một cách không thay đổi để sau đó dầu bị ngoại bang phương Bắc thống trị vẫn giữ được truyền thống lời nói của dân tộc bản địa. Suốt thời hạn bị đô hộ chữ viết của dân tộc bản địa bị không cho. Chữ Hán được những Thái thú Tàu áp đặt thay thế sửa chữa chữ Việt. Học hành, thi tuyển, luật lệ, dụ sắc, sách vở chốn công đường đều dùng chữ Hán. Đó là nguyên do của sự sinh ra của văn chương truyền khẩu của dân tộc bản địa Việt Nam. Văn chương truyền khẩu gồm có những tục ngữ, thành ngữ, ca dao đã có công nhiều trong sự bảo tồn lời nói của dân tộc bản địa Việt Nam suốt thời kỳ này .
Từ thế kỷ XIII, trong khi ngay tại Âu Châu văn chương chưa được tiến hành bao nhiêu thì tại Việt Nam đã có những bài thơ chải chuốt niêm luật chỉnh tề. Tiêu biểu là chuyện thơ Vương Tường gồm có 39 bài tứ tuyệt và 10 bài bát cú. Sự kiện đó chứng tỏ rằng tiếng mẹ đẻ của dân tộc bản địa vẫn tăng trưởng thạnh đạt .
Tuy nhiên suốt thời kỳ Bắc thuộc, Hán Nho đã được thông dụng ở đất Việt để khống chế nhân dân Việt Nam, đã tạo ra ở đây 1 số ít khoa bảng NAM NHÂN BẮC HƯỚNG. Cho nên đến thời kỳ nước nhà được tự chủ 1 số ít lớn khoa bảng đã trở thành quan lại của triều đình. Tuy hoàn toàn có thể họ đã có ý thức rõ ràng về độc lập và chủ quyền lãnh thổ chủ quyền lãnh thổ, nhưng vẫn còn rất mơ hồ về ý thức độc lập văn hóa truyền thống. Do đó chữ Hán vẫn được họ vận dụng làm văn tự vương quốc trong khi chữ NÔM được xem là : nôm na mách qué .
Suốt thế kỷ XIV và XV mặc dầu mọi khó khăn vất vả, tiếng Việt vẫn tăng trưởng không ngừng. Người Việt đã khéo tận dụng những thể thơ lục bát để diễn đạt hay phát biểu cảm hứng hay tư tưởng của mình .
Đi đôi với ý thức độc lập của dân tộc bản địa từ thế kỷ XV, tiếng Việt đã là một lợi khí văn hóa truyền thống hoàn bị, nên mặc dầu có sự bành trướng can đảm và mạnh mẽ của văn chương Trung Quốc, tiếng Việt vẫn dũng mãnh sát cánh với dân tộc bản địa. Tiếng mẹ đẻ đã đủ năng lực miêu tả mọi tâm tư nguyện vọng của con người. Có lẽ người Việt thuộc một dân tộc bản địa có máu thi sĩ trong huyết quản nên lối diễn đạt vào thời kỳ này thường dùng lối văn vần. Với những thể thức gắt gao ngặt nghèo của thi thơ nôm do Hàn Thuyên mở lối, nhiều tác phẩm văn vần bằng tiếng mẹ đẻ đầy giá trị sinh ra. Tiêu biểu là tác phẩm Chinh Phụ Ngâm của Bà Đoàn Thị Điểm. Như thế loại văn vần, lục bát, dầu có niêm luật khác hẳn lối thơ Nước Trung Hoa, vẫn không thiếu năng lực để phô diễn toàn bộ mọi tâm trạng đầy tế nhị hay khúc chiết của người Việt Nam .
Như thế từ thế kỷ XIII đến thế kỷ XVIII tiếng Việt Nam ngày càng tăng trưởng can đảm và mạnh mẽ trong quảng đại quần chúng Việt Nam trong lúc giới quan lại của triều đình cùng giới khoa bảng vẫn xem tiếng Hán, chữ Hán như thể ngôn từ và văn tự vương quốc. Tuy vậy suốt gần 500 năm, văn thể thơ Đường chỉ có một vài tác phẩm, văn thể thơ nôm tràn ngập trong quần chúng Việt Nam. Ai ai cũng biết hay cũng thuộc Chinh Phụ Ngâm, Cung Oán Ngâm Khúc, Kim Vân Kiều, Nhị Thập Tứ Hiếu, Minh Đình Mộng Ký, Lục Vân Tiên, Dương Từ Hà Mậu, Ngư Tiều Vấn Đáp, Bần Nữ Thán, Hạnh Phúc Ca, Quan Âm Thị Kính, Phan Trần, Trê Cóc, Nhị Độ Mai, Lục Súc Tranh Công …
Mãi đến đời Tây Sơn, tiếng Việt mới được xem là ngôn từ chính thức và chữ NÔM được xem là văn tự vương quốc. Khi viết chiếu cầu hiền La Sơn Phu Tử Nguyễn Thiệp, Nguyễn Huệ không dùng chữ Hán mà lại viết bằng chư Nôm. Có thể nói dưới triều đại Nguyễn Huệ, mọi chiếu chỉ, văn thư của triều đình đều dùng chữ Nôm. Nhà cầm quyền thời đó còn tận dụng thi ca bằng chữ Nôm làm lợi khí giáo dục. Tiêu biểu là tác phẩm Đại Nam Quốc Sử Diễn Ca .
Tiếc thay về sau triều đình nhà Nguyễn lại quay trở lại sử dụng chữ Hán như thể văn tự vương quốc. Nhưng chữ Nôm và tiếng mẹ đẻ vẫn được dân chúng bảo vệ. Sự thành hình của chữ quốc ngữ đã giúp nhiều vào việc làm cải tổ lời nói mẹ đẻ rất nhiều .
Từ năm 1945, tiếng mẹ đẻ được xem như thể ngôn từ chính thức của dân tộc bản địa Việt Nam và chữ quốc ngữ được nâng lên hàng văn tự vương quốc. Tại những trường học, tiếng Việt đã được sử dụng nên hầu hết người Việt đã nói đúng tiếng Việt và viết đúng chính tả .
Nguồn bài đăng
Chia sẻ:
Thích bài này:
Thích
Đang tải …
Có liên quan
Source: https://laodongdongnai.vn
Category: Nông Thôn
