Người nông dân nổi dậy

Hà Anh

Jacquou, người nông dân nổi dậy ( Jacquou Le Croquant ) là một cuốn tiểu thuyết nổi tiếng, tiêu biểu vượt trội nhất trong sự nghiệp cầm bút của nhà văn cánh tả Eugène Le Roy của Pháp. Ông sinh ra năm 1836 tại thành tháp Hautefort và mất tại Montignac vùng Périgord năm 1907. Cha của Le Roy là một công chức, còn mẹ ông là thợ may, nhưng đã gửi ông cho một người vú nuôi từ khi còn bé. Sống trong cảnh nghèo khó ở nông thôn, và tận mắt chứng kiến cảnh đời cơ cực của những nông dân trong vùng, do đó chủ đề trẻ nhỏ bị bỏ rơi và chống lại bất công xuyên suốt trong hầu hết tác phẩm của ông, một nhà văn regionalist. Cuốn tiểu thuyết đầu tay Cái cối xay gió ở Frau xuất bản năm 1891 trên tờ Tương lai của Dordogne biểu lộ rõ tư tưởng cộng hòa cấp tiến chống lại tư sản, quý tộc và giáo sĩ hủ bại của nhà văn. Tuy nhiên Jacquou Le Croquant mới thực sự là tác phẩm xuất sắc nhất của Le Roy. Khác với George Sand, viết nhiều về chủ đề trẻ nhỏ bị bỏ rơi và cũng mang mùi vị mộc mạc thôn quê, nhưng ở Jacquou le Croquant của Le Roy, người đọc thấy một bức tranh sôi động nhiều sắc tố và những tư tưởng chính trị to lớn, dù toàn cảnh lịch sử dân tộc thu gọn lại trong vùng quê của ông. Theo phong thái của những Balzac, Stendhal, Victor Hugo, … nhưng Jacquou le Croquant đậm chất hiện thực phê phán và cấp tiến hơn nhiều áng văn đương thời, biểu lộ rõ tư tưởng yên cầu bình đẳng và công lý của những người cộng hòa. Bản thảo đăng dài kỳ trên “ Tạp chí Paris ” từ ngày 15 tháng 3 đến 15 tháng 5 năm 1899 với tên La Forêt Barade ( Rừng Barát ), sau đó Calmann-Levy xuất bản vào năm 1900. Có 500 bản sao được những nhà xuất bản tung ra. Cuốn sách nhận được sự nhiệt tình đảm nhiệm của fan hâm mộ trẻ, bị điệu đàng bởi quá khứ, và những năm 1920 – 1937 hơn 20.000 cuốn được bán ra, qua phiên bản 13 của cuốn tiểu thuyết. Sau khi bộ phim 1969 trình chiếu, có tới hơn 150.000 bản được tiêu thụ. Và một phiên bản được NXB Văn Nghệ TPHCM ấn hành năm 1986 ( bản dịch Thiên An ) sau khi bộ phim cùng tên chiếu trước đó gây ấn tượng mạnh với người theo dõi Nước Ta .

Bối cảnh của câu chuyện là vùng Périgord đầu thế kỷ XIX, khi giai cấp tư sản phải nhượng bộ quyền lực với giai cấp phong kiến. Những người bảo hoàng hầu hết lưu vong thời Cách mạng trở lại nắm quyền và ở các vùng nông thôn, quý tộc cũ là tầng lớp được khôi phục lại nhiều đặc quyền trước đây, bao gồm cả ruộng đất. Cuốn tiểu thuyết mô tả chi tiết các sinh hoạt của người dân  tại vùng quê của tiểu thuyết gia, mà phần lớn tại các xã Rouffignac (Ruphinhắc), Bars (Ba), và Fanlac (Phănlắc), đặc biệt trong khu vực rừng Barade (Barát) nằm gọn phía bắc địa phận Rouffignac, Bars và các xã lân cận. 

Jacquou ( Giắccu ) nhân vật chính của câu truyện, sinh ra trong một mái ấm gia đình tá điền, ở thuê trên đất của bá tước Nansac ( Nănxắc ) ở thành tháp Herm ( Héc ) thuộc Rouffignac. Cậu là con trai của Martissou ( Máctitxu – có biệt danh là Người nông dân nổi dậy ), và Marie, từ bé đã phải tận mắt chứng kiến cái chết oan nghiệt của người cha trong tù ( do bị kích động nên ông bắn chết Laborie ( Labôri – quản gia khát máu của Nansac ), bị đẩy khỏi nhà và tận mắt chứng kiến cái chết của người mẹ sau khi không tìm ra được việc làm, đói rét và ốm nặng. Cậu bé nuôi trong mình hận thù thâm thúy với Nansac ( có người ông chỉ là một gã ghánh nước thuê lươn lẹo mà phong phú và sau này mua tước trở nên quyền thế ) từng phải đi ăn cướp thời cách mạng khi những tầng lớp quý tộc bị đánh đổ, đã gây ra đau khổ cho mái ấm gia đình cậu và người dân trong vùng khi y Phục hồi quyền lực tối cao. Ông tổ của Jacquou là người nông dân nổi dậy thời Henri IV ( Hăngri IV ), thế kỷ XVI, ông nội của cậu là người đốt thành tháp quý tộc trước Cách mạng 1789 bị phán quyết, cha cậu cũng được gắn cái nhãn Le Croquant, và sau này Jacquou cũng được đặt biệt danh đó. Sử sách ghi nhận những sự kiện nổi dậy của nông dân cuối thế kỷ XVI đầu thế kỷ XVII tại tây nam nước Pháp và sau này những cuộc nổi dậy của nông dân thời Cách mạng cũng được Hubert Delpont đưa vào khu công trình nghiên cứu và điều tra của ông năm 2002 .

Jacquou được linh mục Bonal ( Bônan ) ở Fanlac, có nguồn gốc nông dân, một người tốt bụng nuôi nấng và dạy dỗ. Bên cạnh linh mục là hiệp sĩ Galibert ( Galibe ), dòng dõi mái ấm gia đình quý tộc có công trong Chiến tranh 100 năm đánh đuổi người Anh, một người không ít chịu ảnh hưởng tác động tư tưởng Khai sáng. Nhưng sau đó, linh mục, do bị những tu sĩ dòng Tên quy kết tuyên thệ Hiến pháp cộng hòa thời cách mạng do đó bị “ treo chén ”, về nông trang giữa rừng ở Bars sinh sống và qua đời. Jacquou bị Nansac hãm hại, tình nhân anh, Lina hiền thục do bị mẹ cưỡng ép và tưởng anh đã chết nên tự vẫn. Jacquou hoạt động dân quanh thành tháp Herm nổi dậy chống Nansac và cho đốt tòa thành tháp. Anh bị bắt và xử tại Périgueux ( Pêrigơ ) tuy nhiên được trạng sư Vidal-Fongrave ( Viđan – Phônggơrivơ ) bào chữa với bài hùng biện tuyệt vời và áp lực đè nén của cách mạng Tháng Bảy năm 1830 nên được tha bổng. Nansac phải bỏ xứ ra đi, mái ấm gia đình mỗi người một ngả, riêng cô con gái út Galiote ( Galiốt ) vẫn sống gần tòa thành tháp hoang phế. Jacquou có tình cảm với cô gái sang chảnh nhưng sống thanh đạm này, tuy nhiên sau đó đến với Bertrille ( Béctơridơ – bạn của Lina ) vì cô có đời sống nghèo khó cần anh nâng đỡ. Jacquou sống đến tuổi 90, niềm hạnh phúc trong nghèo khó, như ngọn đèn canh thức trong nghĩa trang Atur ( Atua ), một mình trong bóng đêm đón chờ cái chết đến .
Mặc dù cuốn tiểu thuyết gây tranh cãi nhiều năm giữa những người cánh tả ủng hộ và cánh hữu phản đối, và cũng có chê trách là mang sắc tố Mani giáo, nhưng không hề phủ nhận tác giả không có cái nhìn phiến diện trong lập trường nhìn nhận những giai tầng khác nhau trong xã hội và phương pháp xử lý những xích míc. Nansac và Galibert đều thuộc những tầng lớp cao hay Jacquou, ông Jean ( Giăng ) đều là nông dân như Jansou ( Gianxu – người bán đứng cha Jacquou cho bá tước ) tuy nhiên thực chất con người họ khác nhau. Tương tự cha Bonal không giống với nhiều linh mục suy đồi khác Open trong truyện, như với Enjalbert ( Engianbe ), tuyên úy ở thành tháp Herm. Cần chứng minh và khẳng định Jacquou, một người Thiên Chúa giáo cánh tả, không hẳn là một người cách mạng, nhưng chuẩn bị sẵn sàng sử dụng đấm đá bạo lực để chống lại bất công và tự vệ. Cuộc nổi dậy đơn lẻ mang tính khoan dung và xoáy trong một vòng pháp lý, dẫu có vẻ như bộc lộ tư tưởng Jacques Rousseau. Trả thù của Jacquou khống giống với trả thù của bá tước Monte Cristo hay Joaquin Murieta. Và Jacquou đã trở thành một hình tượng anh hùng, nay vẫn có tượng gỗ tôn thờ ở Dome, Dordogne .
Tác giả truyện cũng phê phán thói mê tín dị đoan được miêu tả trong đoạn lễ thánh Rêmi ở Auriac ( Ôriắc ), và tỏ rõ lập trường khoan dung tôn giáo. Trong miêu tả của truyện, giai cấp quý tộc từ chỗ không ít trở nên vô thần thời kỳ cách mạng đã trở lại sùng bái tôn giáo coi đạo như một mốt sống thời phục hưng chế độ quân chủ ( 1815 ), trong khi nông dân trước cách mạng chìm đắm trong mê tín dị đoan, đã trở nên không còn sùng đạo như trước nữa do ảnh hưởng tác động của Cách mạng 1789. Tiểu thuyết cũng ba lần nhắc đến, biểu lộ cái nhìn không mấy thiện cảm của tác giả với giai cấp tư sản dù diễn biến xoay quanh cuộc đấu tranh của nông dân nghèo với quý tộc phong kiến. Dẫu cuốn sách từng chịu chỉ trích của Viện Hàn lâm Pháp, nhưng có tác động ảnh hưởng rất lớn đến những chủ trương sau này của một số ít cơ quan chính phủ và hiện được điều tra và nghiên cứu tại những trường ĐH Pháp .
Bộ phim truyền hình trình chiếu năm 1969 với Stellio Lorenzi đạo diễn, và Eric Damain đóng Jacquou còn trẻ gây được tiếng vang rất lớn tại Pháp, với số người theo dõi kỷ lục. So với truyện, phim cắt bỏ nhiều diễn biến và tạo bố cục tổng quan ngặt nghèo hơn, đặc biệt quan trọng mối link những nhân vật trong phim, bỏ nhiều nhân vật và thêm một số ít nhân vật mới. Cassius ( Cátxiút – một nhà cách mạng ), từng cứu mạng hiệp sỹ Galibert vào thời cách mạng, hay ông lão La Ramée ( La Ramê ) một người bạn của Bonal từng đi lính cho Napoleon, được nêu lướt qua trong truyện, thì qua phim trở thành những nhân vật quan trọng. Quan hệ tình yêu cũng có nhiều thay đổi so với tiểu thuyết gốc. Tuy hầu hết không phải là diễn viên quen thuộc, nhưng diễn xuất của những diễn viên trong bộ phim nhận được sự nhìn nhận rất cao của người theo dõi. Phim vẫn bám chặt nguyên tác nhưng đạo diễn có phần tư tưởng cấp tiến hơn, bộc lộ đậm nét hơn chủ nghĩa cộng hòa. Sau khi phim trình chiếu, nhà báo M.Jean Gavel về tận vùng quê của nhân vật Jacquou, trong một bài báo điển hình nổi bật ca tụng Le Roy như thể Balzac vùng Perigord, và Jacquou là biểu lộ linh hồn của cả một dân tộc bản địa. Dẫu vậy bộ phim bị tổng thống Giscard d’Estaing cánh hữu bật đèn đỏ ( mà sau này G.Estaing được ví von gọi là Jacquou le croquant ), và chỉ được bật đèn xanh trình chiếu trở lại khi ứng viên cánh tả François Mitterrand giành được chiếc ghế tổng thống năm 1981. Nhà phản hồi Philippe Randa đã từng nhận xét Jacquou le croquant ( phim truyền hình chính trị lịch sử vẻ vang rất “ cánh tả ” ) đã làm được nhiều hơn cho cuộc bầu cử của François Mitterrand năm 1981 hơn bất kể bài phát biểu của ông .

Đến năm 2005, Laurent Boutonnat cho dựng lại Jacquou le Croquant dưới thể loại phim nhựa. Khác với phim trước hầu hết quay tại các địa danh nêu trong tiểu thuyết với tính chân thực rất cao, phim mới một phần do vấn đề kinh phí nên được quay chủ yếu tại Romania, và còn lại chủ yếu quay tại Sarlat (Xạclát), vùng Dordogne, một địa danh nêu lướt qua trong tiểu thuyết gốc. Tư tưởng bộ phim không có nhiều thay đổi, nhưng tình tiết biến đổi khá nhiều và gây rất nhiều tranh cãi tại Pháp. Rất nhiều hình ảnh ẩn dụ, mà gây ấn tượng nhất là con thuyền buồm (Galiote) mang theo cô con gái Nansac đi trong sương mù tới London, nơi chịu ảnh hưởng nhiều hơn của Edmund Burke, người đứng giữa Voltaire và Joseph de Maistre (tiểu thuyết chỉ cho biết Galiote sau bỏ xứ ra đi không rõ cô đi đâu). Bonal là mục sư Tin Lành, trong khi ông hiệp sĩ còn tự do cấp tiến hơn, tham gia trực tiếp cuộc khởi nghĩa. Thêm một số nhân vật mới, trong khi vô số nhân vật cũ bị lược bỏ, Bertrille chỉ xuất hiện mờ nhạt, thấp thoáng. Tư tưởng khoan dung của Jacquou được thể hiện đậm nét, và quan hệ tình yêu thêm phần lãng mạn. Cảnh Jacquou đốt rừng Herm chỉ được đưa vào một trailer. Có khán giả nhận xét phim là một sự pha trộn của “Không gia đình” với “Ngôi nhà nhỏ trên thảo nguyên”, “Lassie” và “Giai điệu hạnh phúc”. Khán giả khác liên tưởng một sự kết hợp của “Ngôi nhà nhỏ trên thảo nguyên”, “Robin Hood”, với “Romeo và Juliet”. Có khán giả liên hệ phần đầu bộ phim với Oliver Twist, và cho phim chịu ảnh hưởng của Jean-François Millet.

Là một trong ba bộ phim ngân sách lớn nhất điện ảnh Pháp trình chiếu năm 2007 và khá chạy khách, nhận khá nhiều khen ngợi nhưng khó nói nó tạo ra một sự mê hoặc như phiên bản 1969 mà không ít người xem là tầm cỡ. Trên blog Cây xương rồng đăng tải một bài viết “ Eugène Le Roy, fléau culturel du Périgord ” chỉ trích từ nguyên tác đến hai bản phim. Nặng lời hơn, giáo sư Gerard Jean-Lapacherie có tư tưởng thiên hữu không quên chỉ trích từ nguyên tác, bản phim 1969 cho đến bản phim mới tuyên truyền cho tư tưởng xã hội cấp tiến. Ở quốc tế bộ phim được đảm nhiệm nồng nhiệt hơn, như tại Trung Quốc, mà có người theo dõi nhận xét phim mang phong thái của “ Huyền thoại mùa thu ”. Có lẽ nghiên cứu và phân tích bộ phim thâm thúy hơn cả là của nhà làm phim Jodel Saint-Marc, người có website phản hồi rất nhiều phim của L.Boutonnat, về toàn diện và tổng thể là bộ phim thẩm mỹ và nghệ thuật xứng danh tán dương trên rất nhiều phương diện, tuy nhiên chưa thể tương ứng với nguyên tác và bản phim rất thành công xuất sắc trước đây năm 1969, đã cho ta bài học kinh nghiệm tuyệt vời của chủ nghĩa nhân văn .

Nguồn bài đăng

Chia sẻ:

• Twitter
• Facebook

Thích bài này:

Thích

Đang tải …

Có liên quan

Source: https://laodongdongnai.vn
Category: Nông Thôn