Nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến quyết định của nhà đầu tư cá nhân trên thị trường chứng khoán Việt Nam

Không báo cáo giải trình về việc dự kiến thanh toán giao dịch, một nhà đầu tư chứng khoán bị phạt 45 triệu đồng

Dựa trên các khung lý thuyết, các nghiên cứu thực nghiệm và kết quả nghiên cứu định tính, tác giả đề xuất mô hình nghiên cứu gồm 6 nhân tố (Sự ghét lỗ, sự tiếc nuối, tình huống điển hình, sự quá tự tin, bám vào giá trị đã thiết lập, hành vi đám đông). Thông qua kiểm định độ tin cậy Cronbach’s Alpha, kỹ thuật phân tích nhân tố khám phá (EFA) và phân tích hồi quy bội, kết quả nghiên cứu cho thấy, có 4 nhóm nhân tố chính tác động đến hành vi của nhà đầu tư cá nhân trên thị trường chứng khoán Việt Nam.

Đặt vấn đề

Trong quá trình năm nay – 2019, thị trường chứng khoán ( TTCK ) Việt Nam tận mắt chứng kiến những dịch chuyển mạnh của chỉ số VN-Index. Thời điểm tháng 1/2016 khi VN-Index giao động quanh ngưỡng 550 điểm, sau 2 năm tăng trưởng liên tục Vn-Index đã đạt mốc 1.200 điểm vào tháng 4/2018, sau đó là chuỗi ngày giảm điểm lê dài và chạm đáy 652 điểm vào tháng 3/2020. Điều này cho thấy, biên độ giao động của Vn-Index là rất lớn và phản ứng có phần quá mức trước những thông tin tác động ảnh hưởng đến thị trường .

Tác nhân tác động ảnh hưởng đến thị trường có nhiều. Ngoài những dịch chuyển khôn lường về tình hình kinh tế tài chính vĩ mô ở trong và ngoài nước, tình hình sản xuất kinh doanh thương mại của chính bản thân doanh nghiệp ( Doanh Nghiệp ) niêm yết thì yếu tố tâm ý của nhà đầu tư ( NĐT ) cũng là một tác nhân quyết định hành động .
Theo Trung tâm Lưu ký Chứng khoán Việt Nam, đến thời gian tháng 12/2019, TTCK Việt Nam có hơn 2,2 triệu thông tin tài khoản, trong đó 99,4 % là những NĐT cá thể. Do đó, việc chớp lấy tâm ý NĐT và xu thế của thị trường là một trong những yếu tố then chốt cho việc ra quyết định hành động trong góp vốn đầu tư .

Cơ sở lý thuyết và mô hình nghiên cứu

Tài chính học hành vi có vai trò quan trọng trong việc Dự kiến và lý giải cho xu thế của thị trường kinh tế tài chính đặc biệt quan trọng trong quy trình tiến độ kinh tế tài chính quốc tế đang gặp khó khăn vất vả như lúc bấy giờ, khi những giải pháp khác như giải pháp nghiên cứu và phân tích cơ bản và giải pháp nghiên cứu và phân tích kỹ thuật đang cho thấy những mặt hạn chế của nó. Thuyết kỳ vọng và tâm ý dựa vào kinh nghiệm tay nghề là hai mảng chính của học thuyết hành vi kinh tế tài chính, học thuyết lấy xúc cảm của con người làm trọng tâm nghiên cứu .
Thuyết kỳ vọng : Nền tảng của thuyết kỳ vọng là hàm giá trị được Kahneman và Tversky kiến thiết xây dựng năm 1979 khi mô tả độ hữu dụng của một NĐT kinh tế tài chính bằng một hàm hữu dụng lõm, hữu dụng biên của gia tài giảm, tức là mỗi đơn vị chức năng tăng thêm trong giá trị gia tài góp vốn đầu tư sẽ mang lại một giá trị hữu dụng tăng thêm ít hơn so với sự tăng lên trước đó trong giá trị gia tài góp vốn đầu tư nhưng sẽ mang đến sự đau khổ và dằn vặt nhiều hơn khi một giá trị gia tài bị sụt giảm do thua lỗ .
Tóm lại, hàm giá trị của Kahneman và Tversky là cơ sở quan trọng cho việc lý giải 1 số ít hành vi kinh tế tài chính của NĐT như : sự ghét lỗ và sự hụt hẫng .
– Sự ghét lỗ : Qua thực nghiệm chỉ ra rằng, những khoản lỗ thì nặng hơn gấp hai lần so với khoản lãi. Lỗ 1 USD thì đau khổ gấp nhiều lần so với lãi được 1 $ và do vậy, họ thường có xu thế nắm giữ CP bị lỗ trong khi hoàn toàn có thể bán chúng hoặc có doanh thu từ sớm hơn vì NĐT luôn nghĩ rằng, những CP bị lỗ sẽ nhanh gọn tốt trở lại, họ cảm thấy hụt hẫng khi phải bán lỗ CP .
Vì thế, khi đương đầu với thực trạng thua lỗ, họ càng kỳ vọng vào doanh thu trong tương lai và bộc lộ sự liều lĩnh của mình. Lý thuyết này lý giải cho xu thế “ giữ CP lỗ quá lâu ” của những NĐT .

– Sự hụt hẫng : Con người thường có khunh hướng cảm thấy đau khổ và dằn vặt một khi mắc lỗi. Một khi họ mắc sai lầm đáng tiếc và thua lỗ, mong ước lớn nhất của họ là Ngân sách chi tiêu hồi sinh lại Ngân sách chi tiêu khởi đầu mà họ đã góp vốn đầu tư, họ chỉ mong hòa vốn .
Do đó, ngay khi CP vừa tăng giá họ đã hấp tấp vội vàng bán đi thay vì giữ lại với kỳ vọng sẽ kiếm được nhiều doanh thu lớn hơn. Nhưng nếu giá CP lại xuống sâu thêm nữa, thay vì phải bán đi để cắt lỗ thì họ lại trì hoãn .
Tâm lý dựa vào kinh nghiệm tay nghề : Các NĐT thường hành vi theo kinh nghiệm tay nghề. Kinh nghiệm và sự xô lệch, càng kinh nghiệm tay nghề, càng ít xô lệch. Tâm lý dựa vào kinh nghiệm tay nghề phản ánh tiến trình ra quyết định hành động dựa trên những điều mà con người đúc rút từ sự khắc phục những lỗi lầm .
– Tình huống nổi bật : Tình huống nổi bật là sự đánh đồng hiệu suất cao kinh doanh thương mại và hiệu suất cao góp vốn đầu tư kinh tế tài chính trong khi hai khái niệm này là trọn vẹn khác nhau. Hiệu quả kinh doanh thương mại được nhìn nhận qua những chỉ số về lệch giá và doanh thu còn hiệu suất cao góp vốn đầu tư kinh tế tài chính là chênh lệch giá .
Tình huống nổi bật còn bộc lộ ở sự ra quyết định hành động dựa trên những kinh nghiệm tay nghề có được trong quá khứ mà bỏ sót nhiều sự kiện trong hiện tại, nhìn nhận vấn đề một cách riêng không liên quan gì đến nhau, không kết hợp thành mạng lưới hệ thống và tính đến mối liên hệ với toàn diện và tổng thể .
– Sự quá tự tin : Sự tích hợp của sự tự tin và sáng sủa làm cho con người nhìn nhận quá cao kiến thức của họ nhưng lại nhìn nhận thấp những rủi ro đáng tiếc tiềm tàng và thổi phồng năng lực của họ về việc trấn áp được những vấn đề, điều này dẫn đến khối lượng thanh toán giao dịch quá mức và thị trường khủng hoảng bong bóng .

– Bám vào giá trị đã được thiết lập: Được định nghĩa như là việc hình thành một giá trị và đánh giá các vấn đề dựa vào giá trị đã được thiết lập trước đó.Vì sự thật là con người ai cũng có trong đầu một vài điểm tham chiếu, chẳng hạn như giá Cổ phiếu phát hành lần đầu ra công chúng (IPO), giá chào sàn trước đây của cổ phiếu. Một khi có được thông tin mới họ sẽ điều chỉnh giá cả cổ phiếu lên trên điểm tham chiếu. Bằng chứng điển hình cho lý thuyết này là trường phái phân tích kỹ thuật, sử dụng giá cả quá khứ của chứng khoán để dự đoán xu hướng giá trong tương lai.

– Hành vi đám đông : Con người thường bị ảnh hưởng tác động bởi môi trường tự nhiên xã hội, đồng thời xã hội cũng có sự ảnh hưởng tác động lớn đến sự nhìn nhận hành vi của một cá thể. Khi con người đối lập với sự nhìn nhận của một nhóm người, họ thường có khunh hướng đổi khác những câu vấn đáp sai lầm đáng tiếc của họ so với quan điểm của đám đông. Đây là một hành vi tâm ý .
Để nghiên cứu hành vi của những NĐT cá thể trên TTCK Việt Nam, tác giả tích lũy thông tin từ sách báo, những báo cáo giải trình, nghiên cứu trong và ngoài nước về quy mô nghiên cứu hành vi của NĐT với quy mô được thiết kế xây dựng như sau :

Y = a0 + a1X1 +  a2X2 + a3X3 + a4X4 + a5X5 + a6X6 + ε

Với : Y : hành vi của NĐT cá thể ; a0 … … a6 là những thông số hồi quy ; X1 … … X6 là những biến độc lập ; ε là phương sai sai số ngẫu nhiên .

Kết quả nghiên cứu

Đánh giá độ tin cậy của thang đo

Bảng 1 có thông số Cronbach’s Alpha = 0.913 và thông số đối sánh tương quan tổng biến của toàn bộ những biến quan sát đều trên 0.3 cho thấy, những NĐT nhìn nhận những biến quan sát này khá đồng nhất. Do vậy, những biến quan sát này đều đạt nhu yếu và được sử dụng trong việc nghiên cứu và phân tích tác nhân mày mò ( EFA ) .

Phân tích nhân tố khám phá

Tất cả có 14 biến quan sát bắt đầu sau khi kiểm định sự an toàn và đáng tin cậy bằng thông số Cronbach’s Alpha đều thỏa mãn nhu cầu và được đưa vào nghiên cứu và phân tích tác nhân EFA. Kết quả nghiên cứu và phân tích tác nhân EFA bộc lộ như sau :
Hệ số KMO = 0.852 > 0.5 cho thấy giả thuyết về ma trận đối sánh tương quan tổng thể và toàn diện là ma trận như nhau bị bác bỏ, mức ý nghĩa kiểm định Bartlett = 0.000 < 0.05 nên những biến quan sát có đối sánh tương quan với nhau xét trên khoanh vùng phạm vi tổng thể và toàn diện . Sau khi triển khai nghiên cứu và phân tích tác nhân tác giả rút ra được 4 nhóm tác nhân có tác động ảnh hưởng đến hành vi của NĐT cá thể trên TTCK Việt Nam . Phân tích hồi quy : Ta triển khai nghiên cứu và phân tích hồi quy để xác lập cụ thể trọng số của từng tác nhân hành vi ảnh hưởng tác động đến tiến trình ra quyết định hành động của NĐT. Phân tích hồi quy sẽ được thực thi với 4 biến độc lập X1, X2, X3, X4 và một biến phụ thuộc vào Y . - Giá trị Sig. F change nhỏ hơn 0.05, ta thấy những biến đưa vào đều có ý nghĩa về mặt thống kê với mức ý nghĩa 5 %. Như vậy, những biến độc lập trong quy mô ( biến X1, X2, X3, X4 ) có quan hệ so với biến phụ thuộc vào ( Y ) - Kết quả hồi quy cho thấy, cả 4 biến độc lập X1 ( Hành vi tự tin và hụt hẫng ), X2 ( Hành vi ghét lỗ ), X3 ( hành vi đám đông ), X4 ( Hành vi hồi tưởng kinh nghiệm tay nghề ) đều có tác động ảnh hưởng đến tiến trình ra quyết định hành động của những NĐT cá thể vì thông số Sig của cả 4 biến đều dưới 0.5 % - Hệ số R2 hiệu chỉnh trong quy mô này là 0.292 %. Điều này cho thấy có 29.2 % sự biến thiên của tiến trình ra quyết định hành động ( Y ) được lý giải chung bởi 4 biến nêu trên .

Kết luận

Kết quả nghiên cứu khám phá cho thấy, những nhân tố hành vi ảnh hưởng đến tiến trình ra quyết định đầu tư của NĐT cá nhân trên TTCK Việt Nam là hành vi tự tin và tiếc nuối, hành vi ghét lỗ, hành vi đám đông và hành vi hồi tưởng kinh nghiệm quá khứ.

Ảnh hưởng của tác nhân hành vi tự tin và hụt hẫng so với tiến trình ra quyết định hành động của NĐT cá thể là thuận tiện nhận thấy nên có tác động ảnh hưởng mạnh nhất, sau đó là hành vi ghét lỗ, hành vi bầy đàn và sau cuối là hành vi hồi tưởng kinh nghiệm tay nghề quá khứ .

Tài liệu tham khảo:
1. Sử Đình Thành (2008), “Đề cương bài giảng về Kinh tế học hành vi”;
2. Dan Ariely (2009), “Phi lý Trí – Khám phá những động lực vô hình ẩn sau các quyết định của con người”, NXB Lao động Xã hội;
3. Alexander Kurov (2010): Investor sentiment and the stock market’s reaction to monetary policy. Journal of banking & Finance. Volume 34. Issue 1. January. Page 139-149;
4. Arunima Sinha (2016): Monetary policy uncertainty and investor expectation. Journal of Macroeconomics. Volume 47, Part B. March, Page 188-199;
5. Barberis, N. and Thaler, R. (2001). A survey of behavioral finance, Retrieved January 5, 2004, http://gsbwww.uchicago.edu/fac/nicholas.barberis/research.

Source: https://laodongdongnai.vn
Category: Thị Trường