Thành tựu và rào cản phát triển công nghiệp văn hóa Việt Nam

Sau 5 năm đề ra kế hoạch tăng trưởng ngành công nghiệp văn hóa, Nước Ta đạt được một số ít thành tựu nhất định nhưng còn nhiều rào cản .Hội nghị Văn hóa toàn nước 2021 sẽ được tổ chức triển khai vào ngày 24/11, sau 75 năm kể từ hội nghị lần thứ nhất. Bộ trưởng Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nguyễn Văn Hùng cho biết sự kiện là thời cơ nhìn lại văn hóa nước nhà đã đạt được những thành tựu gì và đang sống sót khó khăn vất vả, yếu kém nào .Trước đó, tháng 9/2016, cơ quan chính phủ phê duyệt Chiến lược tăng trưởng ngành công nghiệp văn hóa Nước Ta đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030. Ông Bùi Hoài Sơn – Ủy viên Thường trực Ủy ban Văn hóa Giáo dục đào tạo của Quốc hội – cho biết công nghiệp văn hóa là những nghành sử dụng kĩ năng phát minh sáng tạo, vốn văn hóa phối hợp công nghệ tiên tiến, kỹ năng và kiến thức kinh doanh thương mại tạo ra những loại sản phẩm, dịch vụ văn hóa. Tại Nước Ta, cơ cấu tổ chức gồm 12 ngành : Điện ảnh, Xuất bản, Thời trang, Nghệ thuật trình diễn, Mỹ thuật, nhiếp ảnh và triển lãm, Truyền hình và phát thanh, Du lịch văn hóa, Quảng cáo, Kiến trúc, Phần mềm và những game show vui chơi, Thủ công mỹ nghệ .

Chiến lược đặt mục tiêu phát triển văn hóa thành ngành kinh tế quan trọng, đóng góp khoảng 3% GDP vào năm 2020 và tăng lên 7% vào năm 2030. Sau 5 năm, chiến lược này đạt một số thành tựu nhất định. Ông Bùi Hoài Sơn cho biết theo báo cáo quốc gia, năm 2019, các ngành công nghiệp văn hóa đóng góp 3,61% GDP, cao hơn dự tính. Ông Sơn nói: “Con số này hứa hẹn tương lai đóng góp 7% GDP vào năm 2030 là khả thi”.

Ông Bùi Hoài Sơn. Ảnh:Hoàng PhongPGS.TS Bùi Hoài Sơn. Ảnh : Hoàng PhongTại, hội thảo chiến lược khoa học ” Từ Hội Văn hóa cứu quốc đến Liên hiệp những Hội Văn học thẩm mỹ và nghệ thuật Nước Ta : Những yếu tố lúc bấy giờ của sự tăng trưởng văn hóa, văn nghệ “, hôm 19/11 ở Thành Phố Hà Nội, thành tựu và mặt hạn chế của một số ít ngành công nghiệp văn hóa được đề cập .Đại diện Hội Điện ảnh Nước Ta cho biết thêm sản lượng phim Việt tăng nhanh, hiện đạt khoảng chừng 50 phim truyền hình điện ảnh một năm, tạo nên thị trường điện ảnh sôi động, nhất là ở TP HCM. Theo số liệu thống kê từ mạng lưới hệ thống rạp phim cả nước, tổng doanh thu màn ảnh Việt năm 2019 trên 4.100 tỷ đồng, tăng 26 % so với 2018. Các phim điện ảnh Việt chiếm 29 % lệch giá, ước tính 1.150 tỷ đồng ( tăng hơn 40 % so với 800 tỷ đồng của năm 2018 ). Năm 2020, số lượng này giảm xuống còn 710 tỷ đồng do dịch. Cả nước hiện có 1.207 phòng chiếu với 171.552 ghế .
Trailer Bố Già

Trailer Bố Già
Trailer phim ” Bố già “. Phim ra rạp trong nước đầu tháng 3, đạt lệch giá hơn 400 tỷ đồng. Video : Trấn Thành Town

Không ít ngành công nghiệp văn hóa ở Việt Nam còn nhiều rào cản, theo giới chuyên môn. Ông Bùi Hoài Sơn nhận định Việt Nam có đầy đủ 12 ngành công nghiệp văn hóa nhưng chưa phát triển đúng theo hướng kinh tế thị trường. Ông nói: “Chúng ta phải quan niệm các sản phẩm văn hóa là hàng hóa, đáp ứng các quy luật thị trường, để có chiến lược kinh doanh phù hợp bối cảnh xã hội”. Ví dụ muốn phát triển điện ảnh phải kết hợp tài năng sáng tạo của đạo diễn, biên kịch…, khai thác giá trị văn hóa dân tộc, ứng dụng công nghệ và chiến lược phát hành nhằm mang lại lợi nhuận… Tuy nhiên, Việt Nam hiện chưa làm được.

Ông Lương Xuân Đoàn – quản trị Hội Mỹ thuật Nước Ta – đồng nhận định và đánh giá Nước Ta chưa thiết kế xây dựng được thị trường văn hóa. Trong nghành nghề dịch vụ mỹ thuật, thị trường tranh giả ” hoành hành ” hơn ba thập niên qua vẫn chưa được xử lý. ” Khi vẫn còn tranh giả thì không thể nào tạo ra thị trường trong nước đúng nghĩa, chuyên nghiệp để thôi thúc sự phát minh sáng tạo và nâng giá tranh. Đó chính là nguyên do thị trường quốc tế đang định đoạt giá tranh Việt chứ không phải trong nước “, ông nói .Vấn đề kiểm duyệt là một trong những rào cản lớn. Theo nhà nghiên cứu mỹ thuật Phan Cẩm Thượng muốn tăng trưởng cần phải tăng hậu kiểm, giảm tiền kiểm. Điều này tạo điều kiện kèm theo cho văn nghệ sĩ tự do phát minh sáng tạo, tránh thực trạng ” không quản trị được thì cấm “. Ngoài ra, nhiều thành viên trong hội đồng thẩm mỹ và nghệ thuật, kiểm duyệt có quan điểm, cách nhìn về nghệ thuật và thẩm mỹ độc lạ, dẫn đến những quyết định hành động không hài hòa và hợp lý. Ông cho biết : ” Khi tăng trưởng công nghiệp văn hóa thì những mẫu sản phẩm thẩm mỹ và nghệ thuật cung ứng nhu yếu thị trường, thị hiếu của người tiêu dùng. Tiền kiểm tức là kiểm duyệt nhu yếu của người dùng, phương pháp hoàn toàn có thể phá nát thị trường ” .Trước đó, giới làm phim cũng đề xuất kiến nghị tự kiểm duyệt khi chiếu mạng. Ông Trần Thanh Hiệp – quản trị Hội đồng duyệt phim Quốc gia – cho rằng cách này tương đương phương pháp hoạt động giải trí của nhiều vương quốc. Khi tự kiểm, những tổ chức triển khai, cá thể phát hành phim phải tuân thủ theo những điều luật hiện hành, nhất là những hành vi bị cấm trong hoạt động giải trí điện ảnh .Bà Trần Thị Thu Đông – quản trị Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Nước Ta – nhấn mạnh vấn đề yếu tố vi phạm bản quyền, đặc biệt quan trọng là trên khoảng trống mạng. Theo bà, Nước Ta cần triển khai nghiêm những luật về bản quyền, sở hữu trí tuệ so với những tác phẩm và khu công trình văn học, thẩm mỹ và nghệ thuật. ” Đây là cơ sở quan trọng để khuyến khích, phát huy tính phát minh sáng tạo của những nghệ sĩ, là giải pháp căn nguyên thôi thúc ngành công nghiệp văn hóa Nước Ta tăng trưởng “, bà nói .

Giới chuyên môn cho rằng Hội nghị văn hóa toàn quốc 2021 là cơ hội để các văn, nghệ sĩ hiến kế phát triển văn hóa, các cơ quan ban ngành nhìn lại chặng đường 35 năm đổi mới, tính từ năm 1986, và đưa ra kế hoạch phát triển thời gian tới.

Theo bà Thu Đông, nhiều yếu tố đặt ra cho sự tăng trưởng văn hóa, nghệ thuật và thẩm mỹ trong toàn cảnh lúc bấy giờ như : nhận thức, nguồn lực góp vốn đầu tư … ” Nhiều báo cáo giải trình về nghành này có nhìn nhận : ‘ Phát triển văn hóa, thiết kế xây dựng con người chưa tương ứng với tăng trưởng kinh tế tài chính ‘. Vậy phải chăng ‘ không chăm sóc đúng mức so với văn hóa ‘ là căn bệnh khó chữa ở Nước Ta “, bà nói. Bà kỳ vọng sự kiện góp thêm phần thôi thúc văn hóa tăng trưởng, từ tư duy đến thực tiễn .Nhạc sĩ Đỗ Hồng Quân – quản trị Liên hiệp những Hội Văn học Nghệ thuật Nước Ta – đề xuất kiến nghị những giải pháp tăng trưởng công nghiệp văn hóa như : cần có một nghị quyết chuyên đề mới của Bộ Chính trị về tăng trưởng văn học, nghệ thuật và thẩm mỹ ; phát hành Chiến lược tăng trưởng văn học, nghệ thuật và thẩm mỹ Nước Ta trong thời kỳ mới ; chính sách góp vốn đầu tư và tăng trưởng những nguồn lực tổng lực, đúng trọng tâm ; chăm sóc đến sự tăng trưởng của đội ngũ văn nghệ sĩ .

Hiểu Nhân