Dòng chảy từ những điệu múa dân gian ở xứ Tuyên

Sức sống của nghệ thuật múa dân gian

Nếu ai đã từng đến với mảnh đất xứ Tuyên, nơi có những dải núi non hùng vĩ sẽ không thể quên những điệu múa cấp sắc, múa bắt ba ba, múa trống…của người Dao hay múa xúc tép, múa tang sành, múa cờ, múa chim gâu của người Cao Lan. Rồi đến với những trải nghiệm thú vị cùng các cô gái Tày trong điệu múa múa bát, múa giã cốm “Kén Loỏng”. Và mải miết theo người Mông hòa vào điệu múa khèn, múa ô, múa đánh cù… Những vũ điệu ấy như ngọn lửa diệu kỳ kết nối cộng đồng, có sức lôi cuốn mạnh mẽ, bởi trong đó chứa đựng nhiều giá trị nhân văn, nhiều khát vọng to lớn của từng tộc người.

Ông Lâm Văn Minh, thôn 15, xã Kim Phú, TP Tuyên Quang là một người am hiểu văn hóa truyền thống Cao Lan cho biết, xuất phát từ nhu yếu bắt đầu là vui chơi sau thời hạn lao động, những động tác hình thể dần được cách điệu và nghệ thuật hóa, trở nên chuyên nghiệp và hàm chứa những giá trị ý thức của người phát minh sáng tạo. Các điệu múa của người Cao Lan sống sót trong hội đồng một cách tự nhiên, vốn có như một phần không hề thiếu trong đời sống niềm tin .

Điều đặc biệt ở mỗi điệu múa sẽ có truyền thuyết, câu chuyện hay tượng trưng ý nghĩa đặc biệt. Ví dụ như trong nghi lễ cầu của người Cao Lan, có tới 9 điệu múa. Mỗi điệu múa lại tái hiện một cử chỉ, ngoại hình thánh thần, có điệu múa miêu tả lại sinh hoạt hàng ngày của người dân, có điệu múa thể hiện niềm vui đón chào các vị thần cùng những ước nguyện… Hay như ở người Dao, trong ngày lễ cấp sắc, nhiều điệu múa cổ truyền dân gian được trình diễn. Với nhiều chủ đề khác nhau về lịch sử, cuộc sống sinh hoạt hàng ngày, được hình tượng hóa bằng các động tác nhảy múa kết hợp với ca hát để Bàn Vương và tổ tiên dòng họ xem, như diễn tả về việc làm nương, tra hạt, làm nhà… Các điệu múa có thể kéo dài hàng giờ, được cả làng đến xem đông vui như ngày hội.

Rộn ràng điệu múa xúc tép của người Cao Lan

Đồng bào Dao, Cao Lan, Tày hay Mông đều gửi gắm khát vọng, mong cầu riêng, đồng thời gắn kết tình làng nghĩa xóm qua những điệu múa. Người Tày ở Lâm Bình thường có điệu múa bát, khá thú vị, lôi cuốn nhiều du khách. Điệu múa bát nhằm mô phỏng hoạt động ươm tơ, dệt vải của đồng bào Tày từ xa xưa. Khi múa, các chị em phải đảo đều tay để cho những sợi tơ cuốn vào chiếc đũa. Động tác cứ như vậy lặp đi lặp lại nhiều lần một cách nhịp nhàng, uyển chuyển.

Vào dịp lễ Tết, người Mông không hề thiếu được những điệu múa khèn ( tang quây ). Đây là một mô hình thẩm mỹ và nghệ thuật độc lạ, qua đó, Mông gửi gắm và biểu lộ tiếng lòng của mình với bè bạn, với hội đồng, với vạn vật thiên nhiên, núi rừng và biểu lộ giá trị văn hóa truyền thống, tạo ra sự truyền thống độc lạ riêng của người Mông .Các bài màn biểu diễn múa khèn khi nào cũng có nội dung vui nhộn, mang ý nghĩa chúc tụng và mời bè bạn cùng tụ họp, đi dạo. Những chàng trai múa khèn với những bước nhún, bước hòn đảo, bước quay hoặc vừa ôm khèn, vừa lăn mình trên đất tạo nên vũ đạo rất đẹp. Ông Chẩn Tờ Mậu, thôn Ngòi Nghìn, xã Đạo Viên, huyện Yên Sơn san sẻ, điệu múa triển khai khá nhiều phong thái, chi tiết cụ thể cầu kỳ. Người thổi được khèn và biết múa khèn thường đã trải qua một quy trình lao động nghệ thuật và thẩm mỹ bền chắc, công phu, kiên trì. Bởi khi vừa thổi vừa múa yên cầu phải sử dụng nhiều động tác vô cùng thuần thục .

Mạch nguồn chảy mãi…

Đồng bào Cao Lan múa chim gâu trong Lễ hội Cầu mùa

Tuyên Quang có 22 dân tộc anh em cùng sinh sống, có bản sắc văn hóa đậm đà, phong phú, đa dạng, đã hình thành và phát triển rất lâu đời, một kho tàng múa dân gian. Những điệu múa dân gian của đồng bào dân tộc thiểu số là một trong những tài sản văn hóa giàu giá trị, trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống cộng đồng người miền núi. 

Đối với những nghệ sĩ, biên đạo múa, thì múa dân gian dân tộc từ lâu đã trở thành đề tài, nguồn cảm hứng phát minh sáng tạo cho những tác phẩm nghệ thuật và thẩm mỹ trên sân khấu chuyên nghiệp. Trong đó phải kể đến những biên đạo múa Đoàn Nghệ thuật dân tộc tỉnh như : Nghệ sĩ Ưu tú ( NSƯT ) Lê Cường, NSƯT Thanh Hương, NSƯT Trường Giang … Những nghệ sĩ đã tiếp sức cho múa dân gian dân tộc được phát huy toàn vẹn và thăng hoa với những tác phẩm múa chuyên nghiệp giàu tính nghệ thuật và thẩm mỹ .NSƯT Lê Cường cho biết, múa dân tộc mang nét thô sơ, nhưng thân thiện, dễ “ cảm ” so với đồng bào miền núi. Để phát huy thế mạnh đó, phong thái biên đạo múa luôn có sự phối hợp hài hòa giữa hai yếu tố dân gian và đương đại, trong đó yếu tố đương đại chiếm khoảng chừng 30 % tổng thể và toàn diện tác phẩm. Múa đương đại được coi là “ gia vị ” giúp múa dân gian dân tộc trở nên sôi động hơn và mang hơi thở đời sống. Đặc biệt là khi được phối hợp thêm diễn biến, chủ đề hoặc tính thời sự, sẽ hình thành nên những tác phẩm múa chuyên nghiệp, mang giá trị về nội dung và giàu tính thẩm mỹ và nghệ thuật về hình thức trình diễn .Những năm gần đây, những nhà biên đạo, đạo diễn, âm nhạc chuyên nghiệp và không chuyên của tỉnh đã nỗ lực khai thác sưu tầm vốn văn hóa truyền thống dân gian, tuyển lựa những vật liệu đưa vào thiết kế xây dựng chương trình màn biểu diễn ship hàng Nhân dân. Mỗi dân tộc được khai thác đều có sắc tố và tiếng nói riêng .

Đến nay, Đoàn Nghệ thuật dân tộc tỉnh Tuyên Quang đã có nhiều tiết mục sưu tầm khai thác từ chất liệu dân tộc, được nâng cao và đã đưa vào tiết mục tham gia Hội diễn trong khu vực và toàn quốc, dành được nhiều giải cao như: “Múa nguồn cội”, “Ngẫu hứng triền non” của biên đạo Nghệ sỹ Nhân dân Văn Quang đoạt được Huy chương Vàng toàn quốc năm 2008; tiết mục múa “Nhịp điệu tang sành” của biên đạo NSƯT Thành Nam, Lê Cường đoạt Huy chương Vàng toàn quốc năm 2015, Huy chương Bạc múa quốc tế 2017; Tác phẩm “Gọi mùa về”, “Linh thiêng hồn lửa” đạt giải C tại Hội thi múa dân tộc toàn quốc năm 2010…

Tiết mục múa “Những cô gái Pà Thẻn” của biên đạo múa, NSƯT Thanh Hương.NSƯT Thanh Hương được công chúng biết đến với vai trò là một biên đạo múa năng lực. Chị cho biết, những điệu múa dân gian của đồng bào DTTS được hình thành truyền kiếp. Mỗi điệu múa mang vẻ đẹp riêng, phản ảnh đời sống hoạt động và sinh hoạt, nét đẹp văn hóa truyền thống đậ đà truyền thống của từng dân tộc. Một tác phẩm chị biên đạo là sự tích hợp hài hòa giữa văn hóa truyền thống nguyên bản và ngôn từ nghệ thuật và thẩm mỹ, cách điệu bảo vệ tính thời đại .Bằng sức phát minh sáng tạo của mình, những tác phẩm của chị giành được nhiều phần thưởng có giá trị. Điển hình như : tác phẩm “ Nơi thượng nguồn ” giải Bạc tại Liên hoan múa chuyên nghiệp bốn nước Châu Á Thái Bình Dương năm 2013 ; tác phẩm “ Những cô gái quê tôi ” đoạt giải C tại Hội diễn múa chuyên nghiệp toàn nước năm 2011 …Múa dân gian những dân tộc vốn được coi là nền tảng của thẩm mỹ và nghệ thuật múa nước nhà. Thế nên, những người biên đạo xứ Tuyên nặng lòng với văn hóa truyền thống cội nguồn dân tộc luôn biết cách để đưa những điệu múa truyền thống lịch sử ấy đi lên cùng với thẩm mỹ và nghệ thuật múa đương đại. Chất cổ xưa được những nghệ sĩ khôn khéo xen kẽ vào yếu tố hiện đại để tạo tính hợp thời, vừa gìn giữ, vừa tăng trưởng, giúp những điệu múa dân gian những dân tộc luôn có sức sống bền vững và kiên cố trong dòng chảy nghệ thuật và thẩm mỹ thời tân tiến .

Source: https://laodongdongnai.vn
Category: Nông Thôn