Nghiên cứu mô hình kiến trúc nhà ở nông thôn Đồng Bắc Bộ sử dụng hiệu quả nguồn nước – Tạp chí Kiến Trúc

Kiến trúc nhà ở nông thôn (NONT) truyền thống mang đặc trưng phong cách kiến trúc nhiệt đới, thoáng – hở, nhà hướng Nam “trước cau sau chuối”. Các không gian ở, ăn, sinh hoạt chung được kết hợp hài hòa với điều kiện sống ở vùng nông thôn. Khuôn viên nhà có vườn, ao, chuồng; Nông sản tự cung tự cấp. NONT truyền thống vùng đồng bằng Bắc Bộ là cốt lõi của làng quê, là nơi ở, chốn đi về của mỗi người dân gắn liền với con đường làng quanh co, cây đa, bến nước, sân đình.

Trong quy trình đô thị hóa, NONT truyền thống cuội nguồn dần được sửa chữa thay thế bởi nhà ống, chia lô giống như nhà ở đô thị. Tình trạng ô nhiễm môi trường tự nhiên, ô nhiễm nguồn nước đã làm ảnh hưởng tác động đến sức khỏe thể chất, hiệu suất lao động và sinh kế của người dân. Với điều kiện kèm theo tự nhiên đa dạng chủng loại và khí hậu nhiệt đới gió mùa có lượng mưa dồi dào của vùng đồng bằng Bắc Bộ, thì việc thu trữ, tái sử dụng nước mưa cho NONT là rất thuận tiện, góp thêm phần tăng phong phú nguồn nước cho người dân sử dụng .
Việc điều tra và nghiên cứu mô hình kiến trúc NONT, sử dụng hiệu suất cao nguồn nước là trách nhiệm thiết yếu, góp thêm phần trong công cuộc bảo vệ môi trường tự nhiên, bảo vệ tài nguyên nước trong tương lai và cải tổ chất lượng sống của dân cư .

1. Ảnh hưởng của đô thị hóa tới quy hoạch, kiến trúc nhà ở nông thôn

Đô thị hóa tăng trưởng, quy hoạch đất đai vùng nông thôn cũng dần biến hóa. Các khoảng trống mở, hồ, ao, sân, vườn dần bị san lấp thành đất kiến thiết xây dựng nhà ở. Hình ảnh làng quê yên bình với cây đa, bến nước, sân đình … những mái nhà lợp ngói đang được sửa chữa thay thế bởi những ngôi nhà ống tương tự như như ở thành thị. Nhà ở chia lô, bám sát mặt đường với hình thức thẳng đứng, nhiều tầng bộc phát ngày càng chi chít tại những vùng “ Nông thôn mới ” .

2. Những tác động của tài nguyên nước đến nhà ở nông thôn

Tình trạng ô nhiễm thiên nhiên và môi trường, ô nhiễm nguồn nước, lũ lụt, hạn hán đã làm ảnh hưởng tác động đến sức khỏe thể chất, hiệu suất lao động và sinh kế của dân cư. Nông thôn phát sinh hàng loạt những yếu tố về hạ tầng, ô nhiễm môi trường tự nhiên, rác thải, ô nhiễm nguồn nước … Nguồn nước mặt, nước ngầm ở nhiều làng nghề đều đã có tín hiệu ô nhiễm cục bộ, ví dự như lưu vực sông Nhuệ, sông Đáy, sông Cầu … Cạn kiệt nguồn nước dưới đất do khai thác nước có khuynh hướng ngày càng tăng nhất là tại những khu vực đô thị, khu dân cư, làng nghề, ven biển của đồng bằng Bắc Bộ .
Trong 3 xã nhóm nghiên cứu và điều tra lựa chọn khảo sát thì thôn Xuân Sơn, xã An Thắng, huyện An Lão, TP Hải Phòng Đất Cảng và thôn Dương Liễu 3, xã Minh Tân, huyện Kiến Xương, Tỉnh Thái Bình đã có nước sạch từ mạng lưới hệ thống cấp nước tập trung chuyên sâu của thành phố / tỉnh. Riêng thôn Vệ Linh, xã Phù Linh, Sóc Sơn, Thành Phố Hà Nội lúc bấy giờ, người dân vẫn đang sử dụng nước giếng khoan là hầu hết .
Do đó, cần có giải pháp trấn áp nguồn nước, bảo vệ vệ sinh môi trường tự nhiên, bảo đảm an toàn vệ sinh cho người dân sử dụng .

3. Quy hoạch nông nghiệp và nông thôn mới tác động đến nông thôn và nhà ở nông thôn

Sau 10 năm triển khai “ Chương trình tiềm năng Quốc gia về thiết kế xây dựng nông thôn mới quy trình tiến độ 2010 – 2020 ”, nhiều làng xã đã đổi khác diện mạo, khang trang, sạch sẽ và đẹp mắt hơn. Tuy nhiên, những đường làng được bê tông hóa thiếu vắng cây xanh đã làm giảm bớt giá trị cảnh sắc khoảng trống làng quê. Để tăng trưởng nông thôn bền vững và kiên cố cần gìn giữ, phát huy những giá trị văn hóa truyền thống khoảng trống hội đồng như đình chùa, cây đa, bến nước … Công tác quy hoạch nông thôn mới cần bảo tồn hệ sinh thái, bảo vệ môi trường tự nhiên, tài nguyên vạn vật thiên nhiên .

4. Đề xuất mô hình kiến trúc NONT hiệu quả nguồn nước và các giải pháp thiết kế

Nhằm tạo nên môi trường tự nhiên ở tiện lợi, giữ gìn, phát huy những khoảng trống kiến trúc nhà ở truyền thống cuội nguồn, tương thích, hòa giải với điều kiện kèm theo khí hậu địa phương vừa có giải pháp xử lý yếu tố ô nhiễm nguồn nước lúc bấy giờ, đồng thời dựa trên những nghiên cứu và phân tích, nhìn nhận tình hình nhà ở nông thôn, nhu yếu sử dụng nước ở vùng đồng bằng Bắc Bộ. Mô hình NONT hiệu suất cao nguồn nước đề xuất kiến nghị gồm 5 giải pháp được lựa chọn từ những nghành tương quan đến phong cách thiết kế kiến trúc. Đó là :

• (1) Bảo tồn sinh thái, bảo vệ môi trường;
• (2) Có bể/ hồ giữ nước;
• (3) Kiểm soát nước mưa;
• (4) Sử dụng thiết bị tiết kiệm nước;
• (5) Xử lý nước thải để tái sử dụng.

4.1. Bảo tồn hệ sinh thái tự nhiên

Áp dụng giải pháp quy hoạch bảo tồn hệ sinh thái tự nhiên vào phong cách thiết kế thiết kế xây dựng NONT hiệu suất cao nước như sau :

• Thiết kế tổng mặt bằng:
  • Quy hoạch vùng nông thôn cần nghiên cứu kỹ đặc điểm khu đất xây dựng, điều kiện tự nhiên, giảm thiểu tác động đến môi trường xung quanh, giữ lại nhiều nhất cây xanh, thảm thực vật, mặt nước. Thiết kế công trình hài hòa cảnh quan và kiến trúc của khu vực lân cận.
  • Lựa chọn vị trí khu đất xây dựng trong khu dân cư, khu đô thị, thuận tiện sử dụng giao thông công cộng, giảm phương tiện cá nhân để giảm ô nhiễm không khí đô thị.
  • Đưa yếu tố cây xanh, mặt nước vào trong nhà ở để cải thiện điều kiện vi khí hậu và tạo điểm nhấn cho các không gian chức năng chính.
• Thiết kế kiến trúc:
  • Tổ chức không gian sân nhà, vườn nhà, chuồng trại đảm bảo diện tích, rộng rãi, thoáng mát, vệ sinh và an toàn. Sân nhà dùng để phơi phóng. Vườn trồng cây xanh bóng mát kết hợp cây ăn quả, bồn hoa, thảm cỏ. Chuồng trại bố trí cuối hướng gió.
  • Sân nhà sử dụng vật liệu chống trơn trượt, dùng gạch lỗ trồng cỏ xen kẽ nhằm giảm bớt sự hấp thụ nhiệt của bề mặt sân, thoát nước tốt, giảm ngập lụt sau những cơn mưa lớn và bảo vệ hệ sinh thái dưới mặt đất.
  • Đối với nhà ở thiết kế mái bằng, giải pháp trồng cây trên mái giúp chống nóng hiệu quả và góp phần giảm “hiệu ứng đảo nhiệt đô thị”. Vườn trên mái nên làm theo kiểu vườn “treo”, phần đất trồng cây không đổ trực tiếp lên sàn, bố trí hệ thống thoát nước và xử lý kỹ thuật dễ dàng. Trồng cây theo mảng hoặc sắp xếp theo từng ô, tạo đường dạo, lắp đặt lan can đảm bảo an toàn.

4.2. Có bể/ hồ giữ nước

Lắp đặt bể inox hoặc xây bể trên mái ( bảo vệ tải trọng và chống thấm tốt ). Bể chứa nước hoạt động và sinh hoạt bảo vệ vệ sinh, bảo đảm an toàn. Đối với nhà ở sử dụng nước giếng khoan, kiến thiết xây dựng bể lọc hoặc lắp ráp bộ lọc giếng nước khoan .
Xây bể ngầm chứa nước dự trữ, bảo vệ bảo đảm an toàn, vệ sinh, có nắp đậy, dễ thau rửa. Bể ngầm chứa nước mưa tưới cây, rửa sân … Với khoảng trống rộng, đào ao thả cá, phát huy mô hình Vườn – Ao – Chuồng trong NONT, cung ứng thực phẩm tươi sống, bảo đảm an toàn vệ sinh môi trường tự nhiên. Đối với nhà diện tích quy hoạnh nhỏ, sắp xếp hồ cảnh nhỏ làm điểm nhấn tiểu cảnh trong nhà, điều hòa vi khí hậu, nuôi cá, thả bèo lọc nước … thân thiện với vạn vật thiên nhiên .

4.3. Kiểm soát nước mưa

Thiết kế mạng lưới hệ thống thu nước mưa từ mái và sân nhà để tưới cây và giảm ngập lụt khi có những trận mưa lớn. Bố trí những bể ngầm dưới mặt phẳng sân, tích trữ nước mưa, trải qua mạng lưới hệ thống bể lọc, một phần nước mưa sẽ được tái sử dụng vào mục tiêu hoạt động và sinh hoạt, dội rửa, một phần sử dụng tưới cây .

4.4. Sử dụng thiết bị tiết kiệm nước

Thiết kế khu vệ sinh trong NONT bảo vệ nhu yếu sử dụng, thật sạch, không gây ô nhiễm môi trường tự nhiên. Bố trí khu vệ sinh riêng không liên quan gì đến nhau thông thoáng, có ánh sáng tự nhiên. Sử dụng vòi sen tắm tiết kiệm ngân sách và chi phí nước, xí có chính sách xả tiết kiệm chi phí nước ( xả 50% ). Sử dụng những thiết bị tưới phun sương để tưới cây vừa giảm tiêu thụ nước mà vẫn đạt hiệu suất cao tưới. Các mạng lưới hệ thống kỹ thuật sử dụng nước tuần hoàn ship hàng trang trí, làm mát mái, tường … được phong cách thiết kế để hoàn toàn có thể tịch thu tái sử dụng một phần nước hoạt động và sinh hoạt, có giải pháp trấn áp, chống rò rỉ, thất thoát nước hiệu suất cao .

4.5. Xử lý nước thải để tái sử dụng

Sử dụng công nghệ tiên tiến giải quyết và xử lý nước thải. Xây bể chứa những thực phẩm hữu cơ làm phân bón cho cây xanh. Dùng vi sinh vật để phân hủy rác thải …

Trong tương lai, việc bảo vệ tài nguyên nước sẽ là một trong những nhiệm vụ sống còn của nhân loại. Nhà ở sử dụng hiệu quả nước là một xu hướng thân thiện và tôn trọng môi trường sinh thái. Xây dựng nhà ở tiết kiệm nước là nhiệm vụ tất yếu của toàn ngành xây dựng nước ta trong giai đoạn tới (2030 – 2050), để hòa nhập với phong trào chung của thế giới, chống lại BĐKH toàn cầu, bảo tồn hệ sinh thái, bảo vệ môi trường của quốc gia.

Mô hình nhà ở sử dụng hiệu suất cao nguồn nước sẽ là một trong những xu thế kế hoạch cho người phong cách thiết kế kiến trúc tìm kiếm những giải pháp tương thích để kiến thiết xây dựng thành công xuất sắc những ngôi nhà ở tại Nước Ta .

Ths.KTS. Nguyễn Thị Phương Anh/ Trường Đại học Mở Hà Nội
(Bài đăng trên Tạp chí Kiến trúc số 02-2021)

Tài liệu tham khảo:

1. ThS.KTS. Nguyễn Quốc Hoàng, Quy hoạch và kiến trúc nhà ở trong các xã nông thôn mới trong quá trình phát triển thành phường. Kỷ yếu hội thảo quốc tế giải pháp quy hoạch xã nông thôn mới ven đô nhằm tăng cường liên kết đô thị – nông thôn và phù hợp với định hướng đô thị hóa, trang 69, NXB Khoa học Xã hội Hà Nội, 2020.
2. Ths.KTS. Nguyễn Xuân Lộc, Bảo tồn kiến trúc nhà ở nông thôn vùng đồng bằng Bắc Bộ, Tạp chí Khoa học Công nghệ Hàng Hải, Số 23 – 8/2010.

Source: https://laodongdongnai.vn
Category: Nông Thôn