Bảo tồn lễ hội Hạn Khuống – nét văn hóa đặc sắc của người Thái

Hạn Khuống là lễ hội truyền thống lịch sử đặc trưng của đồng bào Thái vùng Nghĩa Lộ – Mường Lò ( Yên Bái ). Lễ hội này đã có từ rất truyền kiếp và mang ý nghĩa nhân văn thâm thúy. Hạn Khuống được coi là linh hồn của bản mường, tượng trưng cho sự phồn vinh, no ấm. Loại hình thẩm mỹ và nghệ thuật Hạn Khuống được tổ chức triển khai hàng năm và lưu truyền từ đời này qua đời khác .Hạn Khuống là một trong những mô hình nghệ thuật và thẩm mỹ trình diễn dân gian độc lạ của người Thái, được lưu truyền từ đời này qua đời khác. Loại hình thẩm mỹ và nghệ thuật này được hình thành và tăng trưởng cùng với quy trình lịch sử vẻ vang hình thành truyền thống văn hóa truyền thống truyền thống lịch sử gắn liền với đời sống, hoạt động và sinh hoạt, biểu lộ đời sống vật chất và ý thức của người Thái .

Một màn hát đối đáp trong Hạn Khuống của người Thái

Hạn Khuống thể hiện vẻ đẹp tâm hồn của những chàng trai, cô gái Thái

Nghệ thuật Hạn Khuống của người Thái trước kia được phân bố trên cơ sở địa bàn cư trú của người Thái ở tỉnh Yên Bái. Từ khi phục dựng (năm 2002) đến nay, Hạn khuống được duy trì và tổ chức tại thị xã Nghĩa Lộ (phường Trung Tâm, xã Nghĩa An, xã Nghĩa Lợi), vùng đất tổ của tộc người Thái, nơi có hơn 98% là đồng bào dân tộc Thái sinh sống.

Theo nghệ nhân Lò Văn Biến ở thôn Cang Nà, phường Trung Tâm, thị xã Nghĩa Lộ, Lễ hội Hạn Khuống không chỉ là nơi hoạt động và sinh hoạt văn hóa truyền thống hội đồng của bà con, nơi đây còn là nơi để nam thanh, nữ tú đến tìm hiểu và khám phá nhau, cũng là nơi đàm đạo, trao đổi việc làm của mỗi thành viên trong mái ấm gia đình. Hạn Khuống cũng là nơi để dạy dỗ, giáo dục truyền thống cuội nguồn cho những thế hệ trong hội đồng đồng bào dân tộc Thái vùng Tây Bắc nói chung, người Thái ở Nghĩa Lộ nói riêng .

Các chàng trai, cô gái Thái tìm hiểu nhau trên sàn Hạn Khuống.

Theo tiếng Thái, “ Hạn ” có nghĩa là tre, nứa và “ Khuống ” là sân, đất trong bản. Hạn Khuống có nghĩa là một cái sàn bằng tre, nứa dựng lên ở sân đất ngoài trời. Sàn được làm bằng những cây tre to ghép lại, dài khoảng chừng 6 mét, rộng 4 mét và cao khoảng chừng hơn 1 mét, xung quanh có những chấn song đan hình mắt cáo, có một cửa ra vào, lên xuống bằng cầu thang và có từ 3 đến 5 bậc. Ở giữa sàn có một nhà bếp lửa, cạnh nhà bếp lửa người ta dựng cây ngoài hành tinh, tiếng Thái gọi là cây “ Lắc say ”. Cây này giống như cây nêu ngày Tết .
Người tham gia chơi Hạn Khuống phải làm sàn thật chắc bởi trên sàn còn bày đủ thứ đồ cho trai làng, gái bản trổ tài khéo tay như : Vòng quay, khéo sợi, đan lát, thêu thùa … Số lượng trai gái tham gia Hạn Khuống không số lượng giới hạn, thường thì có khoảng chừng từ 7 – 10 đôi. Các cô gái Thái duyên dáng trong phục trang váy áo cỏm truyền thống lịch sử, vấn tóc đẹp, đội khăn piêu. Còn những chàng trai tay cầm nhạc cụ để đệm cho những câu khắp tình tứ lúc giao duyên. Khi ánh sáng của nhà bếp lửa bùng lên thì cũng là lúc mở màn đêm Hạn Khuống .

Trong buổi sinh hoạt, nhóm các cô gái lên sàn rồi rút thang để trên sàn, sau đó cô “Tổn Khuống” được ví như cô trưởng nhóm, bắt đầu nhóm lửa rồi đặt chiếc xa quay sợi, lưng dựa vào cây “Lắc say” chính giữa sàn ngồi quay sợi, các cô khác chia nhau ngồi cạnh để kéo sợi hay thêu thùa, may vá… Ngọn lửa Hạn Khuống cháy sáng rực cả một góc bản làm cây “Lắc say” càng thêm lung linh nhiều màu sắc.

Ở Hạn Khuống, lối hát giao duyên là lối hát chủ yếu, còn gọi là “ Khắp Báo Xao ”. Các chàng trai người Thái phải hát khắp đối đáp với những cô gái cho đến khi được họ chấp thuận đồng ý cho lên sàn Hạn Khuống. Các câu khắp xin lên sàn với những câu từ trêu ghẹo tình tứ, tế nhị nhưng đậm chất nhân văn như : “ Ở xa trông cô gái đẹp cũng như thấy ánh sáng, anh thấy có áo đẹp muốn mặc thử, thấy vũng nước anh muốn thử nông sâu, thấy em làm sàn Khuống đẹp thì muốn lên chơi ”. Các cô gái đáp lại với những câu khắp phủ nhận chưa dám hẹn hò, sợ chàng trai đã có vợ, đã có tình nhân : “ Ví như anh là đồng bạc, đồng vàng từ nơi nào bay đến, áo ai phơi ở dưới xào bay tới, bay đến nơi đây hay là anh đi lạc đường ? Anh muốn đi đằng nương nhưng lạc về đằng ruộng, nếu chỉ đến trêu em thì đừng đến … ”. Họ cứ hát như vậy cho đến khi người con trai khẳng định chắc chắn rằng mình chưa có vợ và chiếm được ý thức cho người con gái thì người con gái mới thả thang cho người con trai lên sàn Hạn Khuống .
Khi được lên sàn Hạn Khuống, những chàng trai khởi đầu tìm đến cô gái mình thích và mong ước được kết hôn. Họ hát đối đáp với nhau bày tỏ tình cảm. Tuy nhiên, chàng trai muốn làm một điều gì thì đều phải hát khắp xin được sự được cho phép của cô gái. Ví như, muốn ngồi thì phải hát xin ghế, muốn uống nước phải hát xin nước, muốn hút thuốc phải hát xin điếu … Rồi họ khám phá tài nghệ của nhau qua việc làm khăn, thêu thùa, đan lát, thổi khèn, thổi sáo, đan lưới … Càng về khuya, Hạn Khuống càng đi vào chiều sâu. Các cô gái quây quần bên nhà bếp lửa trò chuyện, đối đáp với những chàng trai. Nhưng ở đầu cuối, những câu khắp phải nói lên sự hẹn ước giữa những cặp rồi về nhà xin cha mẹ chấp thuận đồng ý và ra giêng sẽ cưới cô gái về làm vợ. Thực tế ở sàn Hạn Khuống đã có nhiều đôi trai gái nên vợ nên chồng .

Phục dựng và bảo tồn giá trị văn hóa của lễ hội Hạn Khuống

Nghệ nhân Lò Văn Biến cho biết, Hạn Khuống được tổ chức triển khai một đến hai năm một lần, theo mùa vụ nông nghiệp. Phải đến năm 2010, Nghĩa Lộ đã triển khai Phục hồi và tổ chức triển khai hàng năm để Giao hàng Chương trình Du lịch về cội nguồn diễn ra ở 3 tỉnh Yên Bái, Phú Thọ, Tỉnh Lào Cai. Từ đó đến nay, Hạn Khuống được tổ chức triển khai hàng năm vào dịp đầu xuân, ship hàng nhu yếu vui tết, chơi xuân của hội đồng. Ngoài ra, trong Tuần văn hóa truyền thống du lịch Hạn khuống vẫn được tổ chức triển khai Giao hàng nhu yếu du lịch thăm quan của hành khách .

Tái hiện Hạn Khuống trong ngày hội dân gian dân tộc Thái vùng Tây Bắc.

Bên cạnh đó, để bảo tồn và phát huy giá trị của di sản văn hóa truyền thống thẩm mỹ và nghệ thuật trình diễn dân gian Hạn Khuống, Ủy Ban Nhân Dân thị xã Nghĩa Lộ cũng đã có những giải pháp đơn cử : tổ chức triển khai mời những nghệ nhân hướng dẫn, truyền dạy những bài khắp cho tổng thể những xã, phường của thị xã Nghĩa Lộ và 1 số ít xã trong vùng lòng chảo Mường Lò ; đưa thẩm mỹ và nghệ thuật trình diễn “ Hạn Khuống vào Giao hàng những tuần văn hóa truyền thống du lịch địa phương ” .

Ngày 23/1/2017, Bộ Văn hóa – Thể thao và Du lịch ban hành Quyết định số 217/QĐ-BVHTTDL, công nhận “Hạn Khuống” của người Thái, thị xã Nghĩa Lộ, tỉnh Yên Bái là Di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia.

Lễ hội Hạn Khuống hàng năm đều được tổ chức triển khai lồng ghép vào lễ hội Rằm tháng Giêng nhằm mục đích bảo tồn văn hóa truyền thống truyền thống cuội nguồn của đồng bào dân tộc Thái. Cùng với đó là muốn nhắc nhở thế hệ trẻ biết được nét văn hóa truyền thống tốt đẹp của dân tộc để gìn giữ cho tương lai.

Source: https://laodongdongnai.vn
Category: Nông Thôn