Chiều sâu văn hóa làng

Tôi nghĩ làng Việt vẫn sống sót, bởi những giá trị văn hóa truyền thống, lịch sử dân tộc và nhân văn. Mỗi làng, thôn hoàn toàn có thể trở thành một phường của đô thị mới ; lao động nông nghiệp sẽ chuyển dần thành những công nhân xí nghiệp sản xuất, người làm những dịch vụ phi nông nghiệp như chủ hộ kinh doanh nhỏ, kinh doanh thương mại dịch vụ, sản xuất thành viên. Nhưng những mối quan hệ thân tộc, gia phả, tộc ước, khuyến học, liên hoan và cả những thiết chế văn hóa truyền thống, tín ngưỡng như đình làng, chùa làng, nhà thời thánh tộc họ sống sót hàng thế kỷ vẫn còn đó. Tất cả là những sợi dây bền chặt liên kết trong truyền thống cuội nguồn văn hóa truyền thống của mỗi tất cả chúng ta .Tôi từng long dong trong những phố thuộc phường Hòa Xuân ( Q. Cẩm Lệ, TP TP. Đà Nẵng ), thấy dân cư những thôn cũ nay tái định cư trên những đường mang tên làng cũ như Cẩm Chánh, Trung Lương, Cổ Mân vẫn chung sống bên nhau, dù nếp sống có biến hóa, nhà ở không còn vườn tược, sân phơi. Các nhà thời thánh tộc họ, đình làng cũ, miễu xóm, âm linh nghĩa tự đều được kiến thiết xây dựng lại trong phố mới. Ngày giỗ, ngày chạp mả cuối năm, bà con thân quyến, họ hàng đều xuất hiện với lễ nghi không hề mất đi. Ở làng Thanh Quýt và nhiều làng vùng Điện Bàn ( Quảng Nam ) đang ” lấm tấm ” lên phường, ngày cúng âm linh và dẫy mả những người vô thừa nhận vẫn diễn ra vào mỗi 20 tháng chạp. Người làng dù sống ở Hội An, Thành Phố Đà Nẵng vẫn quay về. Đến ngày ấy, người lớn tuổi vẫn nói với những thế hệ tiếp sau : ” Đừng lo mả lạng mồ hoang / Hai mươi tháng chạp có làng dẫy đưa ” .Một vị cao niên của tộc Huỳnh làng Trung Lương nói nếu những đô thị mới được quy hoạch cẩn trọng, tái định cư hài hòa và hợp lý và giữ được những thiết chế văn hóa truyền thống – tín ngưỡng từ làng cũ, bà con họ hàng sống gần nhau thì vẫn giữ được truyền thống cuội nguồn. Làng sẽ hòa nhập vào đời sống đương đại. Ngồi ở làng mà biết rất đầy đủ mọi dịch chuyển của quốc tế qua công nghệ tiên tiến văn minh và văn hóa truyền thống làng với những rực rỡ nhân văn thì sẽ không bị hòa tan mà góp thêm phần làm cho quốc tế to lớn phong phú và đa dạng hơn, giàu sang hơn, dù mỗi làng có những độc lạ của nó !Cư dân những làng cũ như Trung Lương, Cẩm Chánh sống trên cùng những con đường ở phường mới Hòa Xuân ( thuộc Q. Cẩm Lệ ) còn có nhiều hoạt động và sinh hoạt hội đồng theo nếp cũ. Nhờ vậy, họ rất thân mật nhau về tình cảm và phần nhiều bảo mật an ninh, trật tự được bảo vệ .2. Làng Nhơn Hòa ( lập từ năm 1872 dưới thời vua Tự Đức ) thuộc huyện Hòa Vang, TP Thành Phố Đà Nẵng .Đình làng này sừng sững trên một khu đất rộng trong thành phố mới. Những người dân làng cũ vẫn sinh sống quanh đó. Văn bia tại đình làng khắc chữ Quốc ngữ còn ghi rõ thủy tổ tộc Phạm đến mua đất lập vườn thuộc xã Nhơn Thọ cũ. Người tiếp nối là ông Đỗ Tề, cha của chí sĩ Đỗ Tự đã lấy vị trí đình làng này làm nơi hoạt động giải trí, giao liên cùng những chí sĩ Thái Phiên, Trần Cao Vân …

Ngôi đình đầu tiên bằng gỗ làm trong khuôn viên nhà họ Phạm, năm 1943 dời về vị trí hiện nay và tôn tạo lần nữa vào năm 2016. Một cụ ông thuộc gia đình họ Phạm cho biết dân làng tại chỗ hay sinh sống nhiều nơi vẫn quay về vào các dịp Tế Xuân, Tế Thu hoặc ngày Tết để thắp hương tưởng nhớ công đức người xưa, hỏi thăm sức khỏe lẫn nhau.

Tại phường Hòa Xuân, ngoài những ngày cúng tế thường niên, nhờ định cư gần nhau, ngày Tết, bà con những tộc họ đều chia phiên trực tại nhà thời thánh tộc, chi phái từ mùng một đến khi đưa ông bà vào ngày mùng bốn. Con cháu về nhà thời thánh thắp hương tưởng niệm tổ tiên và góp phần kinh tế tài chính cho những hoạt động giải trí tộc họ trong năm mới .Các tộc họ thuộc những phường mới ở Điện Bàn cũng vậy. Tại đây, ngoài việc tưởng niệm tổ tiên còn có nhiều hoạt động giải trí khuyến học và trợ giúp mái ấm gia đình neo đơn, học viên mồ côi. Có tộc họ liên tục trao thưởng khuyến học hàng trăm triệu đồng. Riêng tại xã Điện Thắng Trung quê tôi, mỗi sáng mùng bốn Tết đều là ” Ngày hội khuyến học ” tại đình làng cho những cháu vừa đậu ĐH và cũng là cuộc gặp mặt của những sinh viên về làng nghỉ Tết .Một đặc thù của những làng quê là nghĩa trang của làng thường không xa nơi cư trú, nên sáng mùng một Tết là một ngày thực sự đông đúc ở những nơi đó. Người đang sống ở làng, người đi làm ăn, học tập ở xa, bà con thân tộc đều ra nghĩa trang để viếng tổ tiên. Đó cũng là dịp tay bắt mặt mừng, hỏi thăm sức khỏe thể chất và việc làm làm ăn của nhau .Về làng, ở đó họ hoàn toàn có thể hít căng buồng phổi những ngọn gió đồng, nghe lại giọng nói, tiếng cười quen thuộc của nơi chôn nhau cắt rốn. Có anh đến nhà bà con, cứ nằng nặc xin ngủ một bữa trên chiếc giường tre mà anh đã từng trải qua ngày thơ ấu …3. Làng có từ khi nào ? Lần theo lịch sử dân tộc ta thấy từ năm 1266, vua Trần Thánh Tông ban chiếu cho những vương hầu, hoàng thân quốc thích ” chiêu tập những người xiêu tán không có sản nghiệp hoặc làm nô tì để khai khẩn ruộng hoang lập điền trang ” ( theo Đại Việt sử ký toàn thư ). Sách Quốc triều chánh biên toát yếu ( Cao Xuân Dục, 1908 ) viết : Vua Gia Long, vị vua khởi đầu vương triều Nguyễn, năm 1804 ban chiếu, pháp luật điều lệ trong hương đảng ở phía Bắc : ” Nhiều làng nhóm lại thành ra một nước, từ làng rồi mới đến nước ; vậy nên Vương chánh phải lấy sự dạy dân thành phong tục tốt làm trước. Lâu nay việc dạy trễ nải, việc chánh suy đồi, cho nên vì thế trong làng không có tục tốt, theo thói đê lậu, lại càng bại hoại lắm. Bây giờ phải châm chước sửa lại, bớt những điều thái quá, cho hiệp đạo trung bằng, để làm lệ thường trong hương đảng ” .

Trong hồi ký của mình, ông Vũ Đình Hòe viết: Muốn tìm hiểu lịch sử hình thành dân tộc Việt Nam thì phải tìm hiểu cộng đồng làng xã và muốn xây dựng lại đất nước Việt Nam thì cũng phải bắt đầu từ việc xây dựng lại cộng đồng làng xã. Vì không có làng xã Việt Nam thì không có quốc gia Việt Nam.

Làng Nước Ta là một phức tạp của nhiều tổ chức triển khai xã hội mà trước hết là dòng họ. Các mối link trong làng thường tiếp theo gồm có quan hệ nghề nghiệp, tín ngưỡng, tôn giáo, láng giềng, thôn xóm. Liên kết họ hàng vẫn là bền vững và kiên cố nhất .Nhiều tộc lớn từ xưa cũng thường có tộc ước bắt buộc con cháu phải học thuộc, gồm những điều răn dạy của tổ tiên, ông bà về truyền thống cuội nguồn, cách ăn ở, yêu quý đùm bọc lẫn nhau … Vì vậy, tín ngưỡng dòng họ tuy độc lạ mà vẫn thống nhất với chính sách làng xã. Việc xác nhận những tộc tiền hiền ở mỗi làng là một nét điển hình nổi bật dưới thời phong kiến. Vì quan hệ thân tộc không trái chiều với làng xã, nên tình làng càng bền chặt, nó bộc lộ rõ nhất trong những hội hè và những ngày đón mừng năm mới !Tết ở làng quê khi nào cũng đầm ấm và ý nghĩa. Người đi xa về lại, người quay quồng mưu sinh thường gặp nhau trong tình thương yêu xóm làng, gặp mặt bà con, bạn hữu và chuyện trò không dứt .

Source: https://laodongdongnai.vn
Category: Nông Thôn