Bảo tồn trang phục truyền thống các DTTS – Một góc nhìn khác

Qúy nhưng khó giữ

Người Sán Dìu sống rải rác ở chân núi Tam Đảo, từ xã Ninh Lai ( Sơn Dương, Tuyên Quang ) chạy dọc đến xã Ngọc Thanh ( Phúc Yên, Vĩnh Phúc ), với khoảng chừng 35.000 người, nhưng rất khó để phân biệt nét riêng của đồng bào, nếu không phải ngày lễ tết, hoặc một dịp đặc biệt quan trọng nào đó, đồng bào mặc bộ trang phục truyền thống cuội nguồn của dân tộc của mình .Theo chị Lưu Thị Tư, xã Ngọc Thanh ( Phúc Yên, Vĩnh Phúc ), khi Khu du lịch Flamingo Đại Lải tổ chức triển khai chương trình Lễ hội ẩm thực Sán Dìu để ship hàng khách du lịch, đơn vị chức năng đã thuê của chúng tôi mấy chục bộ trang phục Sán Dìu truyền thống cuội nguồn. Tuy nhiên, để mặc sao cho đúng, tôi đã cử thêm nhân viên cấp dưới là người Sán Dìu vào hướng dẫn cho nhân viên cấp dưới cách mặc .

Tương tự, khi đến thôn Thanh Hà, xã An Phú (Mỹ Đức, Hà Nội) trong Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc, thật khó để nhận biết đây là nơi sinh sống của đồng bào Mường (chiếm hơn 70% dân số). Người dân ở đây cho biết, đã từ rất lâu họ không còn may và mặc trang phục truyền thống nữa, ngay cả những ngày lễ hội.

Bà Hà Mai Ven, dân tộc Nùng, xã Thụy Hùng, huyện Cao Lộc ( TP Lạng Sơn ) san sẻ rằng, giới trẻ người Nùng không thích mặc bộ trang phục truyền thống lịch sử do họ bảo không tương thích với đời sống tân tiến .Không riêng gì người Sán Dìu, người Mường, người Nùng mà trang phục của hầu hết những DTTS lúc bấy giờ đang đứng trước rủi ro tiềm ẩn mai một. Nguyên nhân chính bởi hầu hết những bộ trang phục đó được dệt bằng tay, vật liệu thổ cẩm ấm vào mùa đông nhưng rất nóng vào mùa hè, và thường bị dính chàm trong thời hạn đầu mặc ( do phai màu ). Hơn nữa nó cũng rất khó mặc, kiểu dáng đã quá quen thuộc nên dễ gây nhàm chán và không theo kịp với xu thế thời trang văn minh .Qua tìm hiểu và khám phá trong thực tiễn, thì hầu hết đồng bào cũng rất thích, trân trọng trang phục truyền thống lịch sử dân tộc mình, nên nỗ lực gìn giữ. Tuy nhiên, với điều kiện kèm theo đời sống mới, thay vì giữ khư khư và sử dụng những bộ trang phục truyền thống cuội nguồn chỉ mang đặc thù hình thức ( mặc khi diễn ra tiệc tùng, giao lưu, ghi hình … ; sau đó sẽ cởi ra thay bằng trang phục đại trà phổ thông ), thì hội đồng những DTTS cũng đang có những cải biến, cải cách để tương thích hơn với đời sống tân tiến .Trang phục dân tộc Thái tôn lên nét đẹp của người phụ nữ với nhiều màu sắc, có thể sử dụng trong mọi sinh hoạt hàng ngày. Ảnh Hà Trung

Thay đổi để bảo tồn

Những năm gần đây, đến nhiều bản, làng vùng dân tộc Thái, Mông, … tất cả chúng ta sẽ lại tận mắt chứng kiến, hầu hết người dân vẫn mặc những bộ trang phục truyền thống cuội nguồn trong hoạt động và sinh hoạt hằng ngày, dù là mùa Đông hay mùa Hè. Tuy nhiên, nhiều bộ trang phục đã được cải cách bởi kiểu dáng, sắc tố nhưng khi nhìn vào, vẫn hoàn toàn có thể nhận ra người mặc là dân tộc nào .Chị Sùng Mí Yên, nhiều năm liền là Trưởng làng Văn hóa Du lịch hội đồng dân tộc Mông tại Mèo Vạc ( Hà Giang ) san sẻ, thời hạn trước kia khi còn là Trưởng Làng Văn hóa dân tộc Mông, khi bản thân và nhân viên cấp dưới mặc những bộ trang phục truyền thống lịch sử để tiếp khách, chuyển dời hoặc khi làm bếp thì những bộ trang phục truyền thống cuội nguồn rất nóng, đến ngày hôm sau không hề mặc lại được. Mà để giặt thì khó, bởi với khí hậu vùng miền núi khó khô và mất nhiều thời hạn để mặc ” ,

Hiện nay, bà con dùng bằng vải bông, vải lanh, vải nhung mềm mại và bắt mắt hơn so với những chất liệu vải được mua ở chợ vừa cứng, vừa khó giặt như trước kia. Bên cạnh đó, trang phục dân tộc Mông ở các vùng khác đã được thêu nhiều họa tiết hoa văn, vẽ sáp ong… đã có sự pha trộn.  Còn đối với người Mông ở Mèo Vạc, trước kia váy 1 mảnh, có hai đai dài và quấn vòng quanh bằng đai, xiết chặt đến khi nào vừa với cơ thể. Bây giờ người ta làm chun và làm bằng váy chùm dễ mặc hơn. 

Theo chị Yên, sự thay đổi không phải là mất đi bản sắc văn hóa, mà sáng tạo để phù hợp với cuộc sống bây giờ. Bởi ngày bình thường họ có thể mặc nhiều mẫu khác nhau, tuy nhiên, người dân vẫn tự ý thức mặc những bộ trang phục truyền thống của họ trong những sự kiện trọng đại của dân tộc.

Chị Sùng Mí Yên nhấn mạnh, đối với du khách thích trang phục người Mông, sự thay đổi từ việc quấn bằng đai, sang mặc bằng chun là phù hợp, bởi nếu quá phức tạp, lại cần thêm một người để hướng dẫn.

Tương tự, chị Quàng Thị Biên, thợ may trang phục dân tộc Thái tại Bản Chậu, phường Chiềng Cơi, TP. Sơn La cũng san sẻ, trang phục Thái giờ đây cũng đã khác đi một chút ít so với trang phục Thái cổ để tương thích và dễ mặc hơn với đời sống .Theo chị Biên, áo của người Thái cổ có 2 dạng, cổ thắt, cổ cao ; màu chủ yếu là màu đen, tràm, trắng, vải được dệt bằng tay. Hiện nay, có nhiều loại vải khác nhau như vải nhung, vải lụa … do đó, chị cũng đã cho sinh ra nhiều mẫu áo khác nhau với nhiều màu, nhiều họa tiết hoa văn thích mắt hơn. Và đặc biệt quan trọng, mùa nào cũng hoàn toàn có thể mặc được .Về kiểu dáng, lúc bấy giờ người Thái ưa thích mặc tay bồng, nhìn nó sẽ tươi tắn hơn so với may thẳng, tay dài như trước kia. Cổ áo cũng vậy, có nhiều mẫu hơn nhưng chủ yếu vẫn là cổ cao kín kẽ. Chiếc váy đã được xẻ bên trong để thuận tiện đi lại .Chị Biên nhấn mạnh vấn đề, dù cải cách nhưng người thợ may vẫn may theo kiểu dáng cũ của người Thái, và chỉ cần nhìn vào là biết đó là người Thái .

Khảo sát tại một số điểm du lịch nổi tiếng, người dân địa phương đã tận dụng những bộ trang phục truyền thống của mình, có chút cách tân dễ mặc, sử dụng nhiều chất liệu vải khác nhau để cho khách du lịch thuê, tạo ra nguồn thu nhập đáng kể. 

Chỉ tính nhẩm, thuê một bộ trang phục truyền thống lịch sử có giá xê dịch từ 30-50 nghìn đồng / buổi ( thường thì 2 tiếng ), mỗi ngày có những điểm đón hàng nghìn lượt khách đến thăm quan, trong đó tối thiểu 10 % lượng khách có nhu yếu thuê trang phục để chụp ảnh thì thấy rằng, nguồn lợi từ việc cho thuê trang phục truyền thống lịch sử là vô cùng lớn .Đặc biệt, hiểu được những giá trị từ vật liệu vải, đến quy trình dày công làm ra một bộ trang phục truyền thống cuội nguồn, và khi có sự cải cách dễ mặc hơn, sử dụng vật liệu đơn thuần hơn, nhiều khách du lịch, trong đó có khách quốc tế đã mua cho mình những bộ trang phục truyền thống cuội nguồn của người dân địa phương để làm kỉ niệm, để mặc trình diễn hoặc mặc trong những dịp đặc biệt quan trọng …Có thể thấy rằng, việc giữ gìn trang phục truyền thống cuội nguồn là rất thiết yếu, tuy nhiên cùng với sự tăng trưởng của xã hội, việc đồng bào nâng cấp cải tiến trang phục để thích ứng, để nó luôn Open trong đời sống văn minh, cũng là một cách để bảo tồn và lan tỏa truyền thống văn hóa truyền thống truyền thống lịch sử những dân tộc tới mọi vùng miền, vượt biên giới xa xôi …

Source: https://laodongdongnai.vn
Category: Nông Thôn