Mô hình kinh tế hợp tác đầu tiên ở Việt Nam có từ bao giờ?

Nhưng nghiên cứu và điều tra sâu hơn, có lẽ rằng những sáng tạo độc đáo về quy mô kinh tế tài chính hợp tác tiên phong đã Open ở Nước Ta sớm hơn rất nhiều. Cụ thể, trong thời kỳ trào lưu Duy Tân, từ 1904 – 1914 đã Open ý tưởng sáng tạo xây dựng những tổ chức triển khai kinh tế tài chính, kinh doanh thương mại theo quy mô của HTX .

Các tổ chức kinh tế này tuy sơ khai, chưa có nền tảng lý luận và cả pháp lý về HTX, nhưng đã thực sự mang trong mình nhiều ý tưởng, giá trị tương tự như những nguyên tắc HTX kiểu mới sau này.

Những mô hình đầu tiên tại Việt Nam

Theo tác phẩm biên khảo ” Phong trào Duy Tân ở Bắc Trung Nam và Miền Nam đầu thế kỷ XX, Thiên địa hội và cuộc Minh Tân ” của học giả Sơn Nam, trong thời kỳ này đã có một loạt quy mô kinh tế tài chính mang tính hợp tác được lôi kéo xây dựng và sinh ra. Đó là TÂN HÓA THƯƠNG HỘI của người dân làng Tân Hóa, Chợ Gạo ( nay là tỉnh Tiền Giang ). Mỗi hội viên góp 10 giạ lúa để lập hội bán sản phẩm & hàng hóa, đồ vật cho bà con .

Đó là MINH TÂN THƯƠNG HỘI ở Tầm Vu, Tân An (nay là tỉnh Long An) do 3 vị chức sắc và giáo viên làng đứng đầu thành lập, góp mỗi người 10 đồng để bán hàng cho người trong hội và khách hàng.
Tại Gò Công (tỉnh Tiền Giang), một số giáo viên đã lập HỘI TƯƠNG TRỢ CỦA GIÁO VIÊN để các giáo viên giúp đỡ nhau lúc đau ốm, lúc hưu trí, trong cơn hoạn nạn.

Tại Bạc Liêu, một vị tri phủ tên Nguyễn Bá Phước đã lôi kéo thành viên gia nhập và góp 30 đồng mỗi người để xây dựng ƯỚC LẬP HỎA THUYỀN, tương tự như như một tổ hợp tác hay HTX vận tải đường bộ sau này. Theo đó, ƯỚC LẬP HỎA THUYỀN sẽ có 3.000 đồng để mua 2 chiếc tàu chở bà con đi Bạc Liêu, Cà Mau, không bị nhờ vào, chèn ép bởi những tàu thuyền Hoa kiều lúc bấy giờ .

Cũng theo học giả Sơn Nam, ngày 19/4/1908, tại Biên Hòa, một tổ chức tương tự như HTX thương mại đã được thành lập với tên gọi NAM HÒA THÀNH. Tổ chức này còn đăng ký tên tiếng Pháp là “Société Anonyme”, có vốn điều lệ 11.500 đồng, bao gồm 130 người tham gia. NAM HÒA THÀNH tổ chức khá bài bản, hơi giống như HTX sau này với việc “bắt thăm cử 6 ông phái viên” như Hội đồng quản trị và “cử 3 ông Kiểm sát lo tra sổ sách và tiền bạc” như Ban kiểm soát.
Ông Trần Minh Chiếu, còn gọi là Gilbert Chiếu, là một trong những người tâm huyết, tiên phong và thành công với việc kêu gọi hợp tác kinh tế, liên kết bà con để cạnh tranh lại các nhà buôn lớn.

Biên khảo của Sơn Nam và phần nói về quy mô kinh tế tài chính hợp tác

Ông lôi kéo xây dựng MINH TÂN TỔNG MỄ CUỘC, mỗi thành viên góp 2 đồng bạc, được cấp biên lai, một quyển điều lệ và thành viên gọi là Minh Tân thương hữu. Những hành vi, lôi kéo, hoạt động xây dựng MINH TÂN TỔNG MỄ CUỘC, là một tuyên ngôn thống thiết về sự thiết yếu của một quy mô link, hợp tác trong kinh doanh thương mại, đầy tính nhân văn, tự hào dân tộc bản địa và chú trọng đến quyền lợi kinh tế tài chính cho người dân : ” … Trong xứ Nam kỳ ta, thì tôi tưởng chắc việc lúa gạo là phần lợi nhất, vì đã nhiều mà lại những tàu quốc tế tới lui ăn hoài, không khi nào ngớt bến. Còn thương lái Hoa kiều thì thời lập tiệm nầy hãng kia trong xứ ta có trên hai trăm cái mà mua lúa và trữ lúa … Tôi thiệt lấy làm tủi thầm mà rơi lụy không biết là dường nào vì xứ ta chẳng phải là không có người khôn ngoan mà sao chịu thua sút như vậy có phải là sự nghi nan và không đồng tâm đồng lực với nhau chăng ? ”
NAM KỲ THƯƠNG CUỘC là sáng tạo độc đáo của một nông dân tên Thạnh, họ Trần, sống ven sông Bảo Định ( tỉnh Mỹ Tho ) lôi kéo 3 triệu người dân Nam kỳ tham gia, mỗi thành viên góp 1 đồng xây dựng tổ hợp tác thương mại với 3 triệu đồng bạc vốn để lập xưởng xay lúa, cơ sở thu mua lúa gạo, nhập sản phẩm & hàng hóa để phân phối, nhằm mục đích giúp cho dân Việt không bị nạn trung gian của thương lái Hoa kiều. Học giả Sơn Nam nhận xét : ” Sáng kiến này quá lãng mạn, nhưng đáng ghi nhớ, vì đây là một hình thức nhà hàng, do một nông dân nghĩ ra từ năm 1908 ” .

Ý tưởng đã xuất hiện như thế nào?

Không ít người trước đây coi trào lưu Duy Tân và cùng với đó là trào lưu Đông Kinh Nghĩa Thục của những năm 1904 – 1910 chỉ chú trọng đến dân chủ và chỉ quan tâm về khai trí trong nghành nghề dịch vụ văn hóa truyền thống, đời sống, phổ cập chữ quốc ngữ … Thực ra trong chủ thuyết của nhiều lãnh tụ còn tiềm ẩn rất nhiều sáng tạo độc đáo khai trí về kinh tế tài chính cho người dân nước nhà. Các vị tiền bối không chỉ cổ vũ lập tiệm, shop mà còn khuyến khích, chỉ bảo cách hùn vốn, rủ người góp vốn hợp tác kinh doanh thương mại, lập hội tương tế, hội thương mại để cạnh tranh đối đầu, link để cùng sống sót và làm giàu .

Đặc biệt là Phan Châu Trinh với lời kêu gọi “Khai dân chí, chấn dân khí, hậu dân sinh” đã thúc giục và mở đường cho người dân nước Nam ta đến gần hơn với các mô hình kinh tế của thị trường, trong đó có mô hình kinh tế hợp tác. Đây là lời kêu gọi tinh thần tự lực tự cường, khuyến khích dân trong nước hợp tác, liên kết kinh doanh với nhau để đối chọi với tư bản ngoại bang, với nhà buôn Hoa kiều trong nước. Điều này rất gần, tương đồng với ý nghĩa tự lực cánh sinh trong nguyên tắc tự trợ giúp của mô hình kinh tế HTX kiểu mới.
Trong tác phẩm “Tỉnh quốc hồn ca”, lãnh tụ Phan Châu Trinh đã kêu gọi người dân muốn thoát nghèo phải có nghề trong tay, phải cải tiến máy móc, phải cạnh tranh sản xuất ra được hàng hóa để bán được và kêu gọi phải biết góp vốn làm ăn, tức phải biết liên kết lại.

Về yếu tố này, nhà nghiên cứu Chương Thâu đã có nhận xét tinh tế rằng : ” Phan Châu Trinh đã thấy được yếu tố kinh tế tài chính sản phẩm & hàng hóa theo con mắt thị trường “, điều mà không có được trong nhiều lãnh tụ đương thời. Chính những chăm sóc về kinh tế tài chính, về thị trường cùng với việc nêu cao niềm tin ” tự lực tự cường “, tự link, hợp tác với nhau mà không nhất thiết cần tới sự giúp sức của quốc tế hay bên ngoài đã là mầm mống cho sáng tạo độc đáo kinh tế tài chính hợp tác được phôi thai và sinh ra trong suốt thời kỳ Duy Tân và sau đó, đặc biệt quan trọng là tại Nam bộ, nơi có kinh tế thị trường sớm hình thành .
Nhiều nước tăng trưởng trên quốc tế như Anh, Đức, Pháp tự hào về sự thành công xuất sắc và truyền thống lịch sử 170 năm của quy mô HTX. Chúng ta cũng trọn vẹn có quyền tự hào khi thấy ý tưởng sáng tạo tựa như của quy mô kinh tế tài chính hợp tác này đã được phôi thai và Open ở nước ta từ 110 năm .
Kinh nghiệm quốc tế và bài học kinh nghiệm lịch sử dân tộc của tiền bối càng cho thấy rõ đây là quy luật tất yếu. Mô hình HTX đang thông dụng trên quốc tế mà tất cả chúng ta gọi là quy mô HTX kiểu mới chắc như đinh tương thích và cạnh tranh đối đầu được với những mô hình doanh nghiệp khác trong nền kinh tế thị trường, nếu được hiểu và nhận thức đúng về quy mô kinh tế tài chính này theo những nguyên tắc tự trợ giúp, tự quản lý và tự chịu nghĩa vụ và trách nhiệm .

Source: https://laodongdongnai.vn
Category: Nông Thôn