Từ câu chuyện phí và giá: Giáo dục đại học có phải là một loại dịch vụ?

Sau khi dư luận đã chán ngán với việc đề xuất đổi trạm thu phí thành “trạm thu giá”, việc Bộ Giáo dục đề xuất đổi “học phí” thành “giá dịch vụ đào tạo” ở bậc đại học gặp sự phản ứng gay gắt cũng là điều dễ hiểu. Nhưng nếu đi sâu tìm hiểu, vấn đề phức tạp hơn lại không phải chỉ ở những ngôn từ.

Từ xưa tới nay, dù có nhiều tranh luận, nhưng đa số quan điểm đều cho rằng không hề coi giáo dục là một mô hình dịch vụ hoạt động giải trí và chịu chi phối theo những quy luật thị trường. Điều đó không cần phải bàn cãi nhiều, bởi giáo dục ở những bậc dưới như tiểu học, trung học cần đặt trọng tâm vào việc dạy trẻ thành người tốt chứ không phải chỉ là người giỏi. Vì thế giáo dục là để dạy làm người chứ không phải làm thợ, càng không phải là một mô hình dịch vụ kiếm lời .
Thế nhưng ở bậc đại học, quan điểm về giáo dục sẽ phải khác đi, và cho nên vì thế nó được đi kèm với cụm từ “ đào tạo và giảng dạy ”. Cùng với việc xã hội hóa giáo dục, nghành huấn luyện và đào tạo ở bậc sau trung học ngày càng trở nên đa dạng và phong phú về ngành nghề, loại bằng cấp, chương trình học … và những dịch vụ đi kèm như tư vấn, trao đổi sinh viên, tăng trưởng chương trình giảng dạy theo đặt hàng …

Trong lịch sử, các trường đại học đầu tiên ra đời là để phục vụ cho chính quyền và tầng lớp lãnh đạo. Nhưng ngày nay, đào tạo đại học không chỉ là để dành cho những tinh hoa lãnh đạo xã hội mà để huấn luyện kỹ năng cho bất kỳ ai có nhu cầu và khả năng. Khái niệm về trường đại học cũng đã thay đổi rất nhiều với xu hướng ngày càng mở rộng.

Giáo dục đại học ngày này là lựa chọn của những người sẵn sàng chuẩn bị tham gia vào lực lượng lao động góp phần cho xã hội. Việc học hay không là không ai hoàn toàn có thể bắt ép ai được. Có thể coi đó là một sự góp vốn đầu tư để có được những kỹ năng và kiến thức thiết yếu và tương thích để lao động .

Giáo dục đại học là một loại dịch vụ?

Đứng từ góc nhìn kinh tế tài chính, Ngân hàng Thế giới ( World Bank ) định nghĩa một loại hàng hoá là tư nhân ( chịu chi phối của quy luật thị trường ) nếu thuộc tính hàng hoá đó thoả mãn hai điều kiện kèm theo. Đó là tính “ loại trừ ” ( excludable ), nghĩa là những người trả tiền mới được sử dụng hàng hoá, và tính “ cạnh tranh đối đầu ” ( rival ), nghĩa là việc người này sử dụng hàng hoá kéo theo việc người khác không sử dụng được hàng hoá đó nữa .
Theo đó, giáo dục đại học là một loại dịch vụ bởi sinh viên phải đóng học phí để được học và số xuất học trong một kỳ là số lượng giới hạn .
Vậy hoàn toàn có thể nói, giáo dục đại học là một loại dịch vụ. Thế nhưng nếu đồng ý quan điểm này, thì thị trường giáo dục đại học ở Nước Ta lại là một thị trường không lành mạnh. Bởi ý niệm phải có bằng đại học mới được nhận vào làm, bằng đại học là nhu yếu tối thiểu, là tiêu chuẩn tinh lọc hồ sơ ứng viên … Như thế, trong tâm lý của phần đồng người dân, đây là một loại dịch vụ, mà nếu người ta không sử dụng nó, sẽ mang tới một tương lai không hề tươi tắn được .
Như thế, sẽ chẳng có cái gọi là tự do lựa chọn, mà ai ai cũng nỗ lực để có được cái bằng đại học. Lúc đó, thị trường đào tạo và giảng dạy đại học đã trở thành một thị trường không tuyệt đối, nơi người tiêu dùng mặc dầu không thật sự có nhu yếu và năng lực chi trả vẫn phải làm mọi cách để tiêu dùng dịch vụ .

Nếu muốn xác định giáo dục đại học là một loại dịch vụ thì cần cân nhắc tới “tác động ngoại biên” của nó

Theo quan điểm của Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên hiệp quốc ( UNESCO ) từ góc nhìn xã hội, giáo dục đại học phải là một loại sản phẩm & hàng hóa công, bởi nó có “ ảnh hưởng tác động ngoại biên ” ( externalities ) lớn. Nghĩa là người được giảng dạy không chỉ thu được quyền lợi cho bản thân anh ta, như thu nhập cao hơn, am hiểu, giàu kinh nghiệm tay nghề hơn, mà còn đem lại tác động ảnh hưởng tốt cho cả xã hội. Ví dụ như anh ấy hoàn toàn có thể chín chắn, hành vi có nghĩa vụ và trách nhiệm hơn, có hiệu suất lao động tốt hơn, không trở thành gánh nặng của xã hội bởi ít nhờ vào vào trợ cấp xã hội hơn …
Thế nên giáo dục đại học cũng không hẳn là chỉ để phân phối kỹ năng và kiến thức cho người học cách lao động và kiếm sống tốt hơn. Mà cũng là phải cung ứng một nhân lực có nghĩa vụ và trách nhiệm và đạo đức tối thiểu cho xã hội .

Nếu mục đích là dạy kỹ năng, sự am hiểu về ngành nghề, lĩnh vực nào đó. Ví như học về quản trị doanh nghiệp. Nếu chỉ chăm chăm học để tinh xảo nghề nghiệp, để kiếm lời, trường học cũng chỉ dạy kiến thức, thì doanh nhân tương lai có thể bất chấp thủ đoạn để cốt kiếm được nhiều tiền nhất có thể.

Mặt khác, giáo dục đại học khác khác với thị trường sản phẩm & hàng hóa dịch vụ ở chỗ người tiêu dùng không có năng lực và điều kiện kèm theo để nhìn nhận chất lượng thực sự của dịch vụ từ trước khi sử dụng, thậm chí còn là cả trong và sau khi đã kết thúc việc tiêu dùng một thời hạn nào đó .
Chính thế cho nên, vẫn cần phải có sự can thiệp của nhà nước nhằm mục đích bảo vệ quyền lợi và nghĩa vụ của người tiêu dùng và mặt phẳng đạo đức chung của lực lượng lao động trong tương lai .
Nếu coi giáo dục đại học là một loại dịch vụ, thì cung sẽ phân phối theo cầu. Người ta sẽ chỉ tập trung chuyên sâu vào dạy những kiến thức và kỹ năng, kiến thức và kỹ năng. Bởi đó là nhu yếu thật sự của người dùng dịch vụ. Nhưng nếu không có những tiết học nhằm mục đích xu thế đạo đức, mở mang thế giới quan để tăng trưởng bản thân cho đúng thì người giỏi nghề khi ra trường vẫn sẽ có rủi ro tiềm ẩn gây hại cho xã hội và hội đồng .
Hơn thế nữa, quan hệ thầy trò trong giảng đường đại học trở thành quan hệ người mua kẻ bán, thì ngay từ trước khi trở thành một người lao động giỏi, sinh viên đã mất đi môi trường tự nhiên để triển khai xong nhân cách của mình .
Thế nên dù đã tranh luận rất lâu và thực tiễn cho thấy khuynh hướng thị trường hóa giảng dạy đại học ở khắp nơi trên quốc tế, nhưng người ta vẫn chưa thể chấm hết và hình thành khái niệm tuyệt đối rằng giáo dục đại học là một loại dịch vụ .
Và nếu coi giáo dục đào tạo và giảng dạy là để dạy nghề thì hãy nhớ rằng, mọi ngành nghề đều có đạo đức nghề nghiệp. Và mọi đạo đức nghề nghiệp đều dựa trên đạo đức cơ bản làm người. Điều đó chắc như đinh phải được dạy trong những trường đại học .
Những bác sỹ thiếu đạo đức sẽ gây nguy khốn cho tính mạng con người bệnh nhân, những nhân viên cấp dưới quản lý tài chính thiếu đạo đức khi viết sai một số lượng hoàn toàn có thể làm thất thoát rất nhiều gia tài người mua hoặc công ty, những người nông dân thiếu đạo đức hoàn toàn có thể khiến người tiêu dùng bị nguy cơ tiềm ẩn tới sức khỏe thể chất lâu bền hơn, những nhân viên cấp dưới văn phòng thiếu đạo đức hoàn toàn có thể khiến tiêu tốn lãng phí tài nguyên của công ty .
Khi người ta ai ai cũng có đạo đức thì dù làm gì họ cũng sẽ luôn đặt quyền lợi của người khác, của xã hội lên trên quyền lợi bản thân. Lúc đó họ sẽ coi việc làm không chỉ là công cụ để kiếm tiền mà còn đi kèm theo đó là nghĩa vụ và trách nhiệm với xã hội, là một phần của đời sống của mình, là niềm vui lao động và góp sức .

Công việc của một người, dù buồn tẻ hay hấp dẫn, dù hứa hẹn hay không có tương lai đều là trách nhiệm bạn phải làm tốt mỗi ngày. Việc dù nhỏ đến đâu, là dán một con tem, bán một sản phẩm hay gọi một cuộc điện thoại đều có thể phân định được rằng việc đó có tốt hay không vì mọi việc đều có tiêu chuẩn đạo đức.

Cho dù việc của những sinh viên sau này chỉ là một việc rất là thông thường, nhưng nếu họ luôn nghĩ làm thế nào để xử lý một cách tốt nhất việc làm đó thì mọi chuyện sẽ khác đi rất nhiều. Họ sẽ không chỉ làm vì tiền lương và tiền đồ của mình, mà là để hình thành thói quen tốt, tạo nên nhân cách và giá trị của bản thân. Như thế, việc làm nào mà không hề hoàn thành xong tốt đây ? Năng suất lao động tự nhiên sẽ được nâng cao. Đó chẳng phải cũng nên là một tiềm năng của huấn luyện và đào tạo đại học hay sao ?
Và nếu như thế, thì giáo dục đại học lại không hẳn là một mô hình dịch vụ chịu chi phối bởi quy luật thị trường rồi .
Bạch Mai

Source: https://laodongdongnai.vn
Category: Người Dịch Vụ