“YAO” – khúc tự tâm về dân tộc mình

Đời văn sĩ, ắt hẳn sẽ có hơn một lần cầm bút viết về quê nhà, bản quán, nguồn cội sinh ra và nuôi dưỡng mình lớn khôn. Tình cảm gắn bó thiêng liêng, thâm thúy ấy đã chắp cánh cho nhiều cây viết thăng hoa, tạo ra sự những tác phẩm văn học – nghệ thuật ấn tượng, có sức sống bền vững trong trái tim fan hâm mộ. Tập thơ “ YAO ” của nhà thơ Lý Hữu Lương sinh ra trong mạch nguồn xúc cảm dạt dào, tự nhiên, thuần khiết ấy .

Tập thơ YAO của nhà thơ Lý Hữu Lương .

Nhà thơ 8x Lý Hữu Lương, hội viên Hội Nhà văn Việt Nam, hội viên Hội Văn học các dân tộc thiểu số Việt Nam, biên tập viên Tạp chí Văn nghệ Quân đội sinh ra và lớn lên trên bản Khe Rộng – bản của người Dao Quần chẹt trên núi Bàn Mai (xã Kiên Thành, huyện Trấn Yên, tỉnh Yên Bái). “YAO” là tập thơ thứ 3 của anh vừa ra mắt bạn đọc. Tập thơ mỏng mảnh với 35 bài thơ được Lý Hữu Lương ấp ủ, xây đắp suốt 10 năm.

Có thận trọng, có “ lỡ nhịp ” quá chăng giữa ào ào “ cơn mưa ” xuất bản thơ như lúc bấy giờ ? Nhưng cũng chính “ cơn mưa ” ấy lại giúp fan hâm mộ nhận ra đâu là giá trị văn học thực sự. Cẩn trọng là một phẩm chất tốt, trong bất kỳ công việc gì cũng vậy, với văn chương lại càng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng hơn. Hơn hết, sự thận trọng khi viết về quê nhà, nguồn cội, dân tộc mình cũng là cách mà Lý Hữu Lương bộc lộ sự tự trọng của người cầm bút và tấm chân tình, lòng thành từ người con của bản, của núi rừng, của Dao tộc. Bởi toàn bộ nghĩa – tình ấy mà “ YAO ” đặc biệt quan trọng, hấp dẫn, mê hoặc giữa bạt ngàn rừng thơ. “ YAO ” mượn âm từ tiếng Hán ( phiên âm : Pinyin ( Yáo zú ), nghĩa là Dao tộc ), cũng là từ được hội đồng người Dao ghi nhận như một cách viết tên dân tộc mình. Lý Hữu Lương viết về YAO là viết về nguồn cội mình, dân tộc mình đó .Cánh cửa thơ mở ra, những con chữ, thi ảnh dội lại, tạo ra sự bữa tiệc xúc cảm. Đâu đâu cũng thấy YAO, bài thơ nào cũng về YAO, nhất mực như vậy. YAO là chủ thể của cảm hứng, là sợi chỉ đỏ xuyên suốt tập thơ. Những bài thơ ngay từ nhan đề đã cung ứng ID nhận diện tộc người : “ Cấp sắc ”, “ Cỏ bông đỏ ”, “ Bài ca thiên di ”, “ Bông áo đỏ ”, “ Lên Bàn Mai mùa này ”, “ Người Dao ”, “ Páo Dung em hát mấy câu rồi ? ”, “ Tiếng nói dân tộc tôi ”, “ Miên viễn ” …YAO là niềm tự hào, là độc lạ, là lợi thế của Lý Hữu Lương. Chẳng ai hoàn toàn có thể hiểu và viết về tâm tư nguyện vọng, tình cảm của dân tộc Dao tỉ mỉ, thâm thúy bằng chính người con được sinh ra và lớn lên trong hội đồng ấy. YAO được viết nên bằng xúc cảm, ngôn từ trái tim, thanh âm ký ức, hình ảnh dung dị, thân mật đời thường : “ Người Dao mình / Ăn xôi ngũ sắc / Cúng gia tiên bằng lợn, bằng gà / Trai lớn thì cấp sắc / Cho bảng văn dài mấy nét thêu áo người / Sống thẳng ngay như lòng vỏ dao tay / Ăn trăm năm bồ hóng trên vách / Người Dao mình / Không biết giận cái nhỏ / Không tham nghĩ cái lớn / Thương sức mình núi chất / Mà nghĩa tình thủy chung ” ( Người Dao ) .

“Viết cho dân tộc tôi”, Lý Hữu Lương khắc họa chân dung Dao tộc với tất cả những gì chân thực, hồn hậu, gần gũi nhất trong tình yêu thương, sự kính trọng vô bờ: “Viết cho dân tộc tôi/ Cho những phận người cỏ dại/ Cho những kìm miền/ Chao cõi ngày buồn như mặt đá/ Ngủ trăm năm trên núi không người”. “Khuôn mặt làng” hiện lên thật sắc nét. Đó là những “sớm chiều bình yên xênh xao đầu núi”, “đá cỏ và măng vồng sau mưa”, những người “đo đời mình bằng tiếng chuột rúc”, “những đôi chân phạt lối”, “tiếng cười nơi đầu nước”, “máng nước về thênh thang trở dốc”, “bấm mây trắng trên đầu mười ngón chân”…

Lý Hữu Lương viết “ Cấp sắc ” với vỏn vẹn 20 câu mà như đang dệt nên bức tranh lễ hội sinh động, chân thực bằng ngôn từ, hình ảnh, nhịp điệu thơ và thành công xuất sắc gói gọn, chuyển tải thông điệp, giá trị lịch sử dân tộc – văn hóa truyền thống truyền thống cuội nguồn đồng bào Dao đến với fan hâm mộ : “ Tù và nấc lên, lạp xèng theo ngả trống / Áo quần bùng men nghiêng nhịp múa / Soi ánh đuốc cuộc viễn du chênh chao / Hồn tộc người kéo nhau bay qua cửa / Thấy trăm năm ngắn lại một ngày ” .Khi viết về tộc người, viết về vùng đồng bào dân tộc thiểu số, có vẻ như, tất cả chúng ta đã quá quen với giọng điệu, xúc cảm ca tụng cảnh sắc vạn vật thiên nhiên, rung động trước nụ cười sơn nữ, say lơi lả men rượu cần, men lá, tưng bừng trong ánh lửa bập bùng đêm lăm vông, đắm say áng xường … Đó là cách nhìn, cách cảm của người ngoài cuộc vì duyên cớ nào đó ghé chơi, mang tâm thức của người vãn cảnh, được cho phép mình “ sống khác ” đi trong một khoảng trống trọn vẹn mới mẻ và lạ mắt. Tiếng thơ của người trong cuộc, viết cho dân tộc mình cho ta cảm hứng, thi ảnh độc lạ : “ Tôi viết cho dân tộc tôi / Không ngợi ca những dáng váy / Tôi thương những sống lưng cong / Người luồn rừng đều cong cong / Tôi viết cho dân tộc tôi / Con cháu Bàn Hồ, dao quắm và đùm muối / Giắt trên mái lá / Đã vàng bao thần thoại cổ xưa / Thần linh trú ngụ trong tim và đôi chân / Thần linh đi bốn phương tám đất / Trong bao hồn bơ vơ … / Tôi viết cho dân tộc tôi / Những người nhóm lửa ngoài kia / Còn những đôi mắt sáng trên làn da sạm / Trong bao hồn bơ vơ … ” .Lý Hữu Lương viết như là người được gửi gắm, lựa chọn để đại diện thay mặt cho dân tộc mình kể chuyện cha ông : “ Chúng tôi đã đi như vậy / Quê quán cố tổ nằm đâu đó / Xanh những nấm mồ vô danh / Ngần ngật trăng xối ôi nền cũ / Lũ chúng tôi đã đi / Như là một quên béng [ … ] Đi suốt hai ngàn năm / Chân chưa tới đồng bằng / Ngủ suốt hai ngàn năm / Vẫn một mộng thiên di ”. Nếu không có sự kết nối vô hình dung, giữa hai bờ sinh – tử, thực – ảo, tỉnh – mộng, giữa tiên tổ với người hậu duệ được lựa chọn thì “ Sinh mệnh ” được viết nên từ nguyên cớ nào mà mộng mị, thâm thúy, thiêng liêng tới vậy : “ Bài ca về cuộc thiên di mười hai họ người Dao / Ướt bao nhiêu manh chiếu / Trên những nấm đất dưới cỏ / Người ngủ cả rồi / Và tất cả chúng ta vẽ lên mặt tổ tiên / Những truyền thuyết thần thoại / Về đất / Về máu / Về sự tôn thờ đồn đoán ”. Trong những suy tư, trăn trở về “ thân phận tộc người ”, “ về những ngọn núi dưới trời Lĩnh Nam ”, về nguồn cội tiên tổ, ý thơ cứ lặp đi lặp lại như lời nhắc nhớ, lời thức tỉnh, hiệu triệu : “ Đất như thể sinh mệnh / Của cỏ / Của cây / Của những bàn chân ”. Điệp khúc ấy là lời tổ tiên răn dạy cháu con và cũng chính là lời Lý Hữu Lương nhắc nhở chính mình ? Dẫu đi xa đến góc bể chân trời đừng quên cội nguồn, gốc gác mình, quên mảnh đất cằn cỗi, nghèo khó đã cho ta đời sống, căn cước vào đời .

Cùng với sự lặp đi lặp lại của những hình ảnh thơ như: lễ cấp sắc, cỏ bông đỏ, điệu Páo Dung như một dấu hiệu nhận biết tộc người thì có lẽ, “thiên di” là cụm từ được lặp đi lặp lại nhiều lần nhất trong tập thơ YAO. Đọc và cảm nhận để thấy rằng: “Thiên di” trong tập thơ YAO vừa quen thuộc, gần gũi mà cũng thật sắc cạnh, mới mẻ, khoáng đạt, mênh mông và sâu thẳm. Tựa hồ như mà phần đông chúng ta vẫn thường nói, thường nghe, thậm chí thường viết về người Dao vậy mà trong số ấy, có bao nhiêu người thực sự thấu hiểu, tường tận, rộng mở nhận thức về “một dân tộc nhỏ trên đầu ngàn trái núi lớn” này. Đúng như Lý Hữu Lương từng bộc bạch: “Thiên di cũng chính là không thiên di, là trở về”. Theo ý niệm đó, sự lặp đi lặp lại của “thiên di” càng có ý nghĩa sâu sắc khi lời nhắc nhở của cha ông cứ vang vang trong thơ Lý Hữu Lương: “Đất như là sinh mệnh”. Những bài thơ khác trong tập thơ YAO như: “Sinh mệnh”, “Mạch rồng”, “Thượng cổ”, “giấc mơ”, “ngực nhỏ”, “Phả hệ”… cũng đã góp phần ghi tạc một nỗi thiên di.

Và có lẽ rằng, sẽ không là chủ quan khi cho rằng : “ Bài ca thiên di ” chính là khúc tráng ca mà Lý Hữu Lương dành Tặng Ngay cho dân tộc mình. Ở đó có chất sử thi : “ Dao thắt lưng hồn muôn trùng / Đi. Đi thôi. Con Ngữa hí rồi ”. Những cuộc thiên di đưa Dao tộc về đâu ? Nhưng về đâu là do bàn chân kiên cường, can đảm và mạnh mẽ bước, để rồi : “ Sống trăm ngày không quần áo đẹp / Chết một lần mặc đẹp nhất / Dẫu chết ở trăm núi ngàn sông / Hồn vượt biển về Dương Châu đại điện ”. Ở đó có chiều sâu văn hóa truyền thống kết đọng tự hàng nghìn năm : “ Lũ chúng tôi dại khờ / Lũ chúng tôi hiền hậu / Lấy cỏ cây làm linh vật / Thờ tổ tiên để mà nhớ / Cố thổ nằm nơi đâu ”. Và có một chút ít gì bi thương, xa xót : “ Tôi gọi tộc người mình là Nỗi buồn / Nỗi buồn thiên di / Nỗi buồn củi nhỏ / Cháy ủ ê qua mười kiếp người / Đỏ than dăm mười kiếp nữa [ … ] Những nỗi buồn có màu da người / Những nụ cười màu da người / Trôi như mơ trên dòng lũ / Trăm kiếp tha phương một tha hương ” .Sau những cuộc thiên di, khi đã đi qua những vỉa tầng văn hóa truyền thống, truyền thống dân tộc, đã sống lại những hồi ức đẹp cùng bản làng, Lý Hữu Lương khép lại tập thơ nhỏ bằng những giấc mơ : “ Hai núi hai vai / Mây trắng huy hoàng ”, bằng cái cúi đầu “ lạy tạ tổ tiên ”, “ lạy tạ mẹ ”, bằng lời thơ dành khuyến mãi “ những người vừa đi vừa lau nước mắt / những người đi xa khỏi cõi linh hồn … ”. YAO là truyền thống, là tấm lòng, là tâm hồn, trí tuệ kết tinh thành câu chữ. Vì thế nên YAO độc lạ, mê hoặc và xứng danh được nâng niu, trân trọng .Bài và ảnh : Hương Thảo

Source: https://laodongdongnai.vn
Category: Nông Thôn