Người Tà Mun sẽ là dân tộc thứ 55?

Mọi người cùng chúc Tết người Tà Mun tại nhà quản trị Hội đồng già làng Lâm Tăng ( người thứ 2, bên phải )

Khó xác định nguồn gốc

Sau một chặng đường dài, vượt gần 200 km từ TP.Hồ Chí Minh, chúng tôi lên tới xã Tân Hiệp, huyện Hớn Quản, Bình Phước đã hơn 11 h trưa. Trước khi đi, bà Thạch Thị Hạnh, Phó quản trị xã Tân Hiệp căn dặn : ” Dù từ đây tới chỗ ở của người Tà Mun khoảng chừng hơn 2 km nhưng đường khó đi lắm nhé “. Quả thật, con đường trải nhựa đã xuống cấp trầm trọng, xe máy cứ lao xuống, nhồi lên trong những ổ voi, ổ gà. Hỏi thăm đường đến nhà Hội đồng già làng, chúng tôi được một anh người trẻ tuổi người Tà Mun dẫn đi. Đến nơi, thấy trong nhà có một số ít người đang sẵn sàng chuẩn bị ăn cơm. T ôi nói nguyên do, xin gặp quản trị Hội đồng già làng, một người đàn ông lớn tuổi nói : ” Anh đến ngay ngày Tết của người Tà Mun ( 1/9 âm lịch ). Nhà đang sẵn sàng chuẩn bị bữa cơm trong ngày mồng 1 ( ngày Tết tiên phong trong ba ngày của đồng bào người Tà Mun. Tương đồng với Tết Sa uônul – Côka muônul của người Tà Mun ở Tây Ninh ). Anh vào đón tết cùng với mái ấm gia đình chúng tôi cho vui. Không ngần ngại, chúng tôi vào và được ông cùng 1 số ít người thân trong gia đình, bè bạn thiết đãi thịnh tình “. Dù là Tết của người Tà Mun ( Ol Cau ) nhưng trong mâm cơm, chúng tôi không thấy một sản vật nào của tộc người này. Vẫn là canh khổ qua nhồi thịt hầm, thịt heo luộc, chả chiên, hủ tiếu xào, lẩu và uống rượu trắng hoặc bia. Những món ăn, uống quen thuộc của người Việt. Đem vướng mắc này hỏi, ông Lâm Tăng ( SN 1956 ), quản trị Hội đồng già làng cho biết : ” Cuộc sống của người Tà Mun đã biến hóa rất nhiều, mọi thứ đã giống như người Kinh. Trước đây thì có nhiều nét văn hóa truyền thống khác. Ví dụ như người Tà Mun theo chính sách mẫu hệ nên những chàng trai phải đi ở rể. Còn thời nay thì con gái theo chồng hoặc ở lại nhà cũng được. Nhà tôi có 7 đứa con thì đã có 3 cô con gái đều đi lấy chồng và ở với nhà chồng rồi “. Khi hỏi về nguồn gốc của tộc người mình, ông Lâm Tăng cũng không rõ gốc gác đơn cử là ở đâu, chỉ biết người Tà Mun đã sống sót cả trăm năm, trải qua bốn đời tại khu vực Bình Phước, Tây Ninh. Còn theo bà Thạch Thị Hạnh thì bà con dân tộc Tà Mun đã sinh sống tại địa phương này từ nhiều đời. Trong những năm tháng cuộc chiến tranh, 1 số ít hộ dân đã chuyển đến huyện Tân Biên ( Tây Ninh ) để sinh sống và lập nghiệp. ” Một số nghiên cứu và điều tra ở Tây Ninh và Bình Phước còn cho thấy, người Tà Mun ở Tây Ninh chuyển qua Bình Phước sinh sống. Theo những cụ già Tà Mun ở Tây Ninh thì nguồn gốc của người Tà Mun ở đây có gốc ở Sóc 5, Võ Tùng, Võ Dật. Một số người cho biết địa điểm Võ Tùng, Võ Dật ở Long Thành, Đồng Nai. Đây là nơi ở từ rất lâu rồi đến ngày này của một số ít nhóm người Chơ Ro ( hay còn gọi Châu Ro, Dơ Ro, Chro, Thượng ) “, ông Huỳnh Thanh, Trưởng Ban Dân tộc tỉnh Bình Phước cho biết. Ông Điểu Thiệt ( SN 1960, sống tại ấp 3, xã Đồng Nơ, huyện Hớn Quản, có cha người Tà Mun, mẹ người Stiêng ) cho biết, theo lời cha ông ( SN 1903 ) kể lại, gốc người Tà Mun là người Chơ Ro. Từ Gia Kiệm, Định Quán, tỉnh Biên Hòa ( nay là huyện Tân Phú, Định Quán, tỉnh Đồng Nai ) chạy lạc từ thời Pháp về khu vực Hớn Quản sinh sống. Ông Lâm Lắm, người Tà Mun ( ngụ ấp Sóc 5, Tân Hiệp, Hớn Quản ) cũng xác nhận rằng, có nghe kể lại người Tà Mun và người Chơ Ro là một. Theo Giấy chứng nhận sắc tộc do chính quyền sở tại Hồ Chí Minh cũ cấp, 1 số ít người Tà Mun ở ấp Sóc 5 có nguồn gốc từ Biên Hòa. Theo TS. Nguyễn Thành Ức, Trung tâm Nghiên cứu và tăng trưởng văn hóa truyền thống dân tộc thì vào những năm 30 của thế kỷ XX, một bộ phận người Chơ Ro bị thực dân truy nã vì đã chống lại chủ đồn điền cao su đặc. Họ đã phải di cư đến sống với người Stiêng và Khmer ở Bình Long, tỉnh Bình Phước. Nay gọi là người Tà Mun.

Từ những thông tin trên, ông Huỳnh Thanh cho rằng, rất nhiều khả năng nhóm người Tà Mun ở Bình Phước cũng như ở Tây Ninh và Bình Dương có nguồn gốc từ người Chơ Ro ở Đồng Nai. Tuy nhiên, ông Thanh cũng cho biết thêm: “Cần phải nghiên cứu kỹ lưỡng về truyền thống lịch sử, đời sống, văn hóa, phong tục tập quán kinh tế – xã hội của nhóm người Tà Mun xã Tân Hiệp và mối quan hệ của họ với người Chơ Ro ở Đồng Nai, người Stiêng, Khmer để xác định tộc danh, thành phần dân tộc của họ một cách chính xác”.

Người tà Mun còn có Tết cúng miễu 1 năm 2 lần vào ngày 16/5 ( cúng mùa ) và 16/11 ( thu hoạch vụ mùa ). Đồng bào Tà Mun thờ đa thần, thờ cúng ông bà tổ tiên, thờ trời, những thần rừng, thần rẫy, thần đất ( Ảnh : Miễu của người Tà Mun tại Sóc 5 )

Nền văn hóa truyền miệng độc đáo

Người Tà Mun ở Bình Phước tự gọi mình là Tà Môl. Họ cho rằng, người Tà Mun không có tương quan gì với người Stiêng và người Khmer mà là một tộc người riêng không liên quan gì đến nhau. Trong quy trình tăng trưởng, người Tà Mun vẫn bảo tồn và tăng trưởng ngôn từ của mình. Sử dụng ngôn từ Tà Mun trong tiếp xúc cũng như dạy cho con cháu ngôn từ của tộc người. Con cháu ông Lâm Tăng, cũng như những mái ấm gia đình khác đều nói tiếng Tà Mun bên cạnh tiếng phổ thông. Theo khảo sát của Ban dân tộc tỉnh Bình Phước thì hội đồng những dân tộc trên địa phận xã Tân Hiệp, Đồng Nơ của huyện Hớn Quản ( Kinh, Hoa, Khmer, Stiêng, Tày, Chăm ) đều gọi nhóm người này là Tà Mun, chứ không gọi là Stiêng hay Khmer. Các hội đồng dân tộc ở đây đều cho rằng nhóm người Tà Mun là một tộc người riêng không liên quan gì đến nhau, chứ không thuộc nhóm dân tộc nào ở đây. Ông Thanh cho biết, lời nói của người Tà Mun thuộc nhóm ngôn từ Môn-Khmer ( ngữ hệ Nam Á ), thân mật với ngôn từ của người Chơ Ro, Stiêng, Mạ và tác động ảnh hưởng khá đậm của ngôn từ Khmer. Người Tà Mun ở Bình Phước chưa có chữ viết nên truyền thống lịch sử văn hóa truyền thống, lịch sử dân tộc được truyền miệng từ đời này sang đời khác. Do đó nhiều phong tục, tập quán, tri thức lịch sử vẻ vang đã thất truyền. Ông Lê Xuân Thọ, Phó quản trị Mặt trận Tổ quốc Việt Nam xã Tân Hiệp cũng san sẻ, do không có chữ viết nên rất khó khăn vất vả trong việc giữ gìn văn hóa truyền thống, truyền thống lịch sử của tộc người. Thêm vào đó, hiện những dụng cụ lao động sản xuất, hoạt động và sinh hoạt của người Tà Mun cũng không còn nhiều. Theo nguồn tin của phóng viên báo chí báo Người Đưa Tin thì còn vài người tận tâm đã sưu tầm được khoảng chừng 4, 5 loại dụng cụ đặc trưng của dân tộc Tà Mun.

Ông Lâm Tăng cho biết thêm, do quá trình du canh, du cư và chiến tranh loạn lạc nên không ai biết để bảo quản các vật dụng ấy. Thời còn chiến tranh, mọi người phải bỏ làng, bỏ xóm chạy vào rừng trốn, chỉ mong sao giữ lại mạng sống. Có ai nghĩ sẽ giữ lại các vật dụng lao động, sinh hoạt cho đời sau để tìm hiểu, nghiên cứu đâu. Còn sau này, mọi người hòa nhập với cuộc sống hiện đại, nên các vật dụng không phù hợp đã bán ve chai hết rồi.

Trung Nghĩa

Source: https://laodongdongnai.vn
Category: Nông Thôn