Nét đẹp văn hoá truyền thống dân tộc Sán Chỉ

Tỉnh Quảng Ninh với nhiều thành phần dân tộc, trong đó đồng bào Sán Chỉ là một trong các dân tộc có dân cư đông, chiếm khoảng 12% dân số toàn tỉnh. Người Sán Chỉ sinh sống chủ yếu ở huyện Tiên Yên và Bình Liêu, đến nay đồng bào còn giữ được nhiều nét đẹp văn hoá truyền thống quý báu.

Những nếp nhà sàn là một dẫn chứng rõ nét về sức sống lâu bền văn hoá của đồng bào Sán Chỉ. Nhà sàn của người Sán Chỉ có hai loại nhà là 4 mái và 2 mái. Nhà thường được làm bằng gạch đất, lợp ngói âm khí và dương khí. Mỗi ngôi nhà là một khoảng trống văn hoá rất đặc biệt quan trọng .Ngôi nhà của ông Nình A Liềng, xã Đại Dực ( Tiên Yên ) được làm từ năm 1969, do chính tay ông đi kiếm đá cuội, gạch, ngói để xây. Ông Liềng cho biết, ở đây không còn nhiều nếp nhà như thế này, bởi người dân thiết kế xây dựng nhà mới tân tiến hết rồi. Đã từng đi bộ đội, đặt chân đến nhiều nơi nên ông hiểu, ngôi nhà chính là gốc tích để lưu giữ lại văn hóa truyền thống của dân tộc mình .

Một tiết mục hát Soóng Cọ (giao duyên) của nam, nữ thanh niên người Sán Chỉ trước ngôi nhà của ông Nình A Liềng, xã Đại Dực (Tiên Yên) được xây dựng từ năm 1969.

Ông Liềng cho biết thêm, bài trí nội thất trong ngôi nhà sàn của người Sán Chỉ gắn liền với tín ngưỡng của đồng bào. Đối diện với cửa chính có bàn thờ tổ tiên. Gian chính dành cho đàn ông ngủ. Gian nhỏ hai bên là chỗ ngủ của phụ nữ. Nhà của người Sán Chỉ thường dùng đá suối xây bao quanh che kín khu vực gầm sàn. Bếp được đặt ở vị trí trung tâm của nhà, phía trên bếp có giàn gác để chứa các loại hạt giống và nông cụ, đồ dùng gia đình. Hai đầu hồi có hai chái nhà không làm sàn, một chái là nơi để cối xay thóc, giã gạo; một chái đựng chum hứng nước chảy từ khe về.

Trong đời sống tâm linh của người Sán Chỉ, đồng bào rất coi trọng những lễ cúng, những vật tổ với ý niệm, những vị thần luôn bảo trợ, che chở họ mọi lúc, mọi nơi. Do vậy, để hiểu được những nghi lễ cúng bái thì việc tìm hiểu và khám phá và gìn giữ chữ viết cũng rất quan trọng. Người Sán Chỉ không có chữ viết riêng mà sử dụng mạng lưới hệ thống bộ chữ Hán, phần biểu nghĩa, phần biểu âm ghép lại thành chữ nôm Sán Chỉ, giống như chữ Hán Nôm người Kinh để ghi chép những bộ sách cúng, sách dạy học, những tập sách hát Soóng Cọ .

Nghệ nhân Lỷ A Sáng là “kho báu sống” của người Sán Chỉ ở xã Đại Dực (Tiên Yên). Năm 2014, trước tình cảnh nhiều thanh niên trong bản quên cái chữ và quên bản sắc của dân tộc, ông Sáng đã thành lập CLB nghệ thuật dân tộc xã Đại Dực. Đến nay, CLB đã có gần 30 người. Không kể nắng, mưa, ông Sáng vẫn đến Nhà văn hóa thôn Phài Giác vào thứ bảy, chủ nhật để truyền dạy các điệu múa, hát của đồng bào mình cho thế hệ trẻ.

Người Sán Chỉ làm ruộng là chính, có nghề thủ công như làm mộc, đan lát mây tre, rèn. Tuy nhiên, những sản phẩm này chỉ mang tính tự cung, tự cấp trong cộng đồng, chưa trở thành hàng hóa phổ biến.

Trang phục của người Sán Chỉ do những bàn tay khôn khéo của phụ nữ Sán Chỉ làm ra, đơn thuần và không rực rỡ tỏa nắng như phục trang của người Mông, người Dao, nhưng vẫn có những nét độc lạ riêng. Khi mặc phục trang truyền thống lịch sử, phụ nữ Sán Chỉ phải vấn tóc, đội khăn màu xanh và kèm theo những đồ trang sức đẹp như vòng cổ, vòng tay bằng bạc. Trang phục nam của người Sán Chỉ mộc mạc, đơn thuần hơn nhưng vẫn toát lên vẻ đẹp với áo màu chàm, có hai túi rộng ; quần dài, cạp chun, ống quần rộng để thuận tiện cho việc leo núi đồi .Đồng bào Sán Chỉ đang gìn giữ khá tốt tục cưới hỏi truyền thống cuội nguồn. Mỗi bộ phục trang truyền thống lịch sử, đặc biệt quan trọng là phục trang ngày cưới chính là một tác phẩm nghệ thuật và thẩm mỹ mà người Sán Chỉ đã tạo nên từ sự cần mẫn, khôn khéo, tinh xảo. Không chỉ mang giá trị vật chất đơn thuần mà còn tiềm ẩn trong đó cả giá trị nhân văn thâm thúy, giá trị nghệ thuật và thẩm mỹ cao. Ngày cưới của người dân tộc Sán Chỉ cũng là ngày vui chung của cả bản làng .

Hồng Phương

Source: https://laodongdongnai.vn
Category: Nông Thôn