Dân tộc mường sống ở đâu – Kiến Thức Cho Người lao Động Việt Nam

Không gian sống của người Mường Hòa Bình bên ngôi nhà sàn truyền thống lịch sử lịch sử vẻ vang .

(HBĐT) – Sự phân bố dân cư Mường ở Hòa Bình gắn liền với nguồn gốc lịch sử, môi trường tự nhiên của khu vực cũng như tập quán sản xuất và sinh hoạt của dân tộc Mường.

Bạn đang đọc : Dân tộc mường sống ở đâu
Là gia chủ truyền kiếp nhất của mảnh đất Hòa Bình, ngay từ thời xã xưa, người Mường đã cư trú ở khắp những huyện thị trên địa phận tỉnh, nhưng mức độ phân chia không đồng đều cả về số lượng dân và tỷ suất phân chia. Tại Hòa Bình, người Mường tập trung chuyên sâu nâng cao ở những khu vực có địa hình thấp, độ cao trung bình là 300 m, nơi mà trước kia những TT phong phú và đa dạng nhất của người Mường ở Hòa Bình với những cái tên như : Mường Bi, Mường Vang, Mường Thàng, Mường Động. Hai huyện Kim Bôi và Lạc Sơn có số người Mường chiếm trên 46 % dân số người Mường toàn tỉnh và cũng là nơi người Mường tập trung chuyên sâu nâng cao đông nhất. Nếu tính cả 2 huyện Tân Lạc và Lương Sơn – là những địa phương có số dân người Mường đáng kể trong tỉnh – thì tỷ suất người Mường của bốn huyện này chiếm 69,5 % số dân người Mường của tỉnh ( năm 1999 ). Năm 2011, số lượng người Mường ở Hòa Bình chiếm 61,82 %. Toàn tỉnh chỉ có huyện Mai Châu là địa phương có số dân Mường tối thiểu. Tuy nhiên, tỷ suất phân chia người Mường cao nhất là ở huyện Lạc Sơn ( 216 người / 1 km2 – số liệu năm 2009 ), tiếp đó là huyện Yên Thủy ( 206 người / km2 ), Lương Sơn ( 205 người / km2 ) và huyện Kim Bôi ( 196 người / km2 ). Hai huyện có tỷ suất phân chia người Mường thấp nhất là Đà Bắc ( 59 người / km2 ) và Mai Châu ( 91 người / km2 ). Xét ở quy mô xã, theo thống kê năm 1999, toàn tỉnh có 214 xã, trong đó có 4 thuộc huyện Mai Châu là không có người Mường cư trú ( ở những xã này, mỗi xã chỉ có dới 10 người là dân tộc Mường ), 8 xã khác, mỗi xã có 20 đến 30 người Mường, 37 xã có số dân người Mường từ trên 50 đến 1.000 người ; 103 xã có số dân người Mường từ trên 1.000 đến 3.000 người, 37 xã có số dân người Mường từ trên 3.000 đến 4.000 người và 25 xã có số dân người Mường trên 5.000 người. Đặc biệt, 1 số ít xã có tỷ suất phân chia người Mường cao là Tân Lập, Ân Nghĩa, Yên Phú ( Lạc Sơn ), Cuối Hạ ( Kim Bôi …. Huyện Mai Châu có số dân người Mường tối thiểu nhưng vẫn có 3 xã có dân số Mường khá cao là Ba Khan ( người Mường chiếm 97,6 % trong tổng số dân ), Phúc Sạn ( 62,3 % ) và Tân Mai ( 51 % ). Hiện nay, người mường ở Hòa Bình cư trú xen kẽ với người Kinh. Tỉnh Hòa Bình có 135 xã có 2 dân tộc thì 129 xã có hai dân tộc Kinh và Mường. Nhiều nơi, xóm làng của người Mường cũng chẳng khác gì người Kinh, quanh làng cũng có lũy tre bảo phủ, nhà đất Open ngày càng nhiều. Người Mường sống tập trung chuyên sâu nâng cao ở khu vực nông thôn ( chiếm trên 90 % ). Ở những khu vực thành phố, thị xã cá huyện : Lương Sơn, Đà Bắc, Tân Lạc, TP Hòa Bình có trên 11 Nghìn người Mường sinh sống … Từ khi vương quốc bước vào công cuộc biến hóa, nền kinh tế tài chính kinh tế tài chính của đồng bào dân tộc Mường ở Hòa Bình đã có nhiều biến hóa. Từ nền kinh tế tài chính kinh tế tài chính tự cấp, tự cung tự túc tự cung tự túc, khép kín, đồng bào đã khởi đầu làm quen với nền kinh tế thị trường, sản xuất loại sản phẩm và sản phẩm & hàng hóa nên đã có sự tăng trưởng trong trong bước đầu của dân cư đô thị và nhiều vùng nông thôn .

                                                                                HBĐT thực hiện

Người Mường mật tập ở tỉnh Hòa Bình, Phú Thọ và miền Tây Thanh Hóa, với số dân khoảng chừng 1.268.963 người, theo tổng tìm hiểu và khám phá dân số cách đây 7 năm. Người Mường nói tiếng Mường, thuộc nhóm ngôn từ Việt – Mường, trong ngôn từ Việt, thuộc ngữ tộc Môn-Khmer. Theo những nhà dân tộc học, người Mường có quan hệ thân thiện với người Kinh vì họ có nguồn gốc chung là Việt – Mường. Sự chia tách Việt – Mường thành Kinh và Mường diễn ra ở thời hạn nào và quá trình chia tách ấy thế nào, vẫn còn rất nhiều quan điểm khác nhau, do vậy, bài viết này sẽ không bàn đến .

Trang phục dân tộc Mường Người Mường sống định canh, định cư tại những thung lũng hẹp. Họ làm nông nghiệp lúa nước và có thêm nương rẫy phụ trợ. Nghề phụ của dân tộc này trong những tháng nông nhàn là dệt vải, đan lát, ươm tơ và khai thác nguồn lợi từ rừng. Tổ chức xã hội truyền thống lịch sử của người Mường là Lang Cun và Lang Đạo quản lý. Đứng đầu mỗi Mường là Lang Cun, dưới là những xóm, Lang Đạo quản lý. Cải cách hành chính của Vua Minh Mạng đã phá bỏ cơ cấu tổ chức tổ chức triển khai này, xây dựng những xã, do Lý trưởng đứng đầu. Mặc dù vậy, chính sách nhà Lang vẫn sống sót song hành cho đến sau Cách mạng Tháng Tám 1945. Người Mường sống định canh, định cư thành làng xóm. Mỗi làng truyền thống cuội nguồn có vài chục nóc nhà. Khuôn viên của mỗi nóc nhà điển hình nổi bật là nhà sàn, hàng cau, vườn mít. Nhà sàn truyền thống lịch sử của người Mường là kiểu nhà 4 mái, phần trên người ở, phần dưới gầm nhốt gia súc, gia cầm, để cối giã gạo và những công cụ sản xuất nông nghiệp. Khi làm nhà mới, dựng cột nhà bếp, người Mường có tục làm lễ nhóm lửa. Gia chủ lấy bẹ chuối cắt hình 3 con cá to, kẹp vào thanh nứa buộc lên nhà bếp, ở cột cái đặt thêm quả bí xanh. Trước lúc đun nấu ở nhà mới, gia chủ làm lễ nhóm lửa xin thần nhà bếp đặt 3 hòn đầu rau và hòn đá cái. Đêm đó gia chủ mời mọi người uống rượu cần dưới ánh sáng của ngọn lửa không khi nào tắt trên nhà bếp. Hôn nhân của người Mường là tự do khám phá, vừa lòng thì báo về mái ấm gia đình làm lễ cưới. Lễ cưới phải tuân thủ những tiến trình sau : ướm hỏi, lễ bỏ trầu, lễ xin cưới, lễ cưới lần thứ nhất, lễ đón dâu. Trong ngày cưới, ông mối đứng vị trí số 1 đoàn nhà trai khoảng chừng ba, bốn chục người ( nội, ngoại, bạn hữu ) mang lễ vật sang nhà gái tổ chức triển khai cưới. Chú rể mặc quần áo đẹp, chít khăn trắng, gùi một gùi cơm đồ chín ( 10 đấu gạo ), trên miệng gùi có 2 con gà trống thiến luộc. Trong lễ đón dâu, cô dâu đội nón, mặc váy áo đẹp, ngoài cùng khoác áo dài màu đen thắt hai vạt phía trước. Cô dâu mang về nhà chồng 2 chăn, 2 đệm, 2 gối to để biếu cha mẹ chồng cùng hàng chục gối con để nhà trai biếu họ hàng .

Xem thêm : Người Chứt – Wikipedia tiếng Việt
Trong mái ấm mái ấm gia đình có người sinh nở, người Mường rào cầu thang chính bằng phên nứa. Trẻ con lớn 1 tuổi mới đặt tên. Hai ba thế hệ sống chung trong một mái nhà là phổ cập. Con cái lấy họ cha. Con trai trưởng có quyền thừa kế và được coi trọng. Sinh nở của người Mường cầu kỳ, phức tạp. Khi người vợ sắp sinh, chồng phải chuẩn bị sẵn sàng sẵn sàng chuẩn bị nhà cửa, làm bếp riêng ở gian trong và quây phên thành buồng kín cho vợ đẻ. Khi vợ sắp đẻ, người chồng đi báo tin cho mẹ vợ và chị em họ hàng nội ngoại để đến nhà, cùng nhau chờ đón. Bà đỡ cắt rốn cho trẻ sơ sinh bằng cật nứa lấy từ đầu dui trên mái nhà. Con trai dùng cật nứa ở dui mái nhà trước, con gái ở dui mái nhà sau. Cuống rốn của tổng thể và toàn diện những con trai, con gái được đựng trong ống nứa, vì họ nghĩ rằng, làm như vậy, lớn lên đồng đội sẽ yêu thương nhau. Ngày sinh con, mái ấm mái ấm gia đình tổ chức triển khai tiến hành ăn mừng, mời thầy Mo đến cúng. Đẻ được từ 3 đến 7 ngày có nhiều đồng đội, bà con đến Tặng quà. Bà ngoại mừng cháu bằng vài vuông vải tự dệt. Gia đình khá giả Tặng Kèm vòng bạc đeo cổ. Người đẻ thường ăn cơm nếp với lá tắc chiềng ( thuốc chống sài ), uống với nước lá thuốc. Từ 7 – 10 ngày ở cữ phải sưởi bên căn phòng nhà bếp lửa. Sau 1 tuổi, trẻ mới được đặt tên. Ma chay của người Mường cũng có nhiều điều lạ. Người chết tắt thở, con trai thường cầm dao nín thở chặt 3 nhát vào khung cửa sổ gian thờ, sau đó mái ấm mái ấm gia đình mới nổi chiêng phát tang. Thi hài được liệm nhiều lớp vải và quần áo rồi mới đặt trong quan tài làm bằng thân cây khoét rỗng. Tang lễ do thầy Mo chủ trì. Con trai chống gậy tre là bố mất, chống gậy gỗ là mẹ mất. Người Mường có tục lễ quạt ma. Đó là một nghi lễ độc lạ trong tang ma Mường. Khi tế, những người là dâu trong họ của người quá cố, phải mặc bộ đồ quạt ma, gồm váy đen, áo ngắn, áo chùng trắng, yếm đỏ, hai tay đeo vòng hạt cườm, tay phải cầm quạt cọ múa, tay trái cầm que gậy, đầu đội mũ quạt trang trí tua hạt cườm, phía trước đặt một chiếc ghế mây. Sau khi chôn người chết, lấp đất, lấy 4 viên đá to đẹp tươi lưu lại mộ. 2 viên đặt ở đầu và cuối, 2 viên đặt ở 2 bên. Đó là đá ghi lại mộ nhưng cũng đối sánh tương quan tới tục thờ đá, dựng cự thạch có từ tín ngưỡng thời xưa của dân tộc này và của nhiều dân tộc khác trên quốc tế .

Lễ hội Văn hóa Cồng chiêng của dân tộc Mường Lịch truyền thống lịch sử của người Mường làm bằng 12 thẻ tre, tương ứng với 12 tháng. Trên mỗi thẻ có khắc ký hiệu khác nhau để biết đo lường và thống kê và thống kê, xem ngày, giờ tốt xấu. Người Mường Bi còn có cách tính khác, đó là ngày lùi, tháng tới. Tháng Giêng lịch Mường Bi ứng với tháng 10 của lịch Mường Vang, Thàng, Đông. Lễ hội của người Mường diễn ra quanh năm : Lễ sắc bùa, lễ xuống đồng, hội cầu mưa, lễ rửa lá lúa, lễ cơm mới. Kho tàng văn nghệ dân gian của người Mường khá nhiều mẫu mã : nhiều thể loại thơ dài, truyện cổ, dân ca, ví, tục ngữ. Người Mường hát ru em, đồng dao, hát đập hoa, hát đố … Cồng là nhạc cụ bùng cháy rực rỡ của người Mường. Ngoài ra còn có nhị, sáo, trống, khèn lú. Người Mường Phú Thọ còn dùng những ống nứa gõ vào những tấm gỗ trên sàn nhà, tạo thành những âm thanh mà người Mường ở đây gọi là “ đâm đuống ”. Tuy nhiên, người Mường có di sản bùng cháy rực rỡ nhất là sử thi “ Đẻ đất đẻ nước ”, truyền thuyết thần thoại thần thoại cổ xưa về Đức Thánh Tản Viên, hát Xắc bùa và thẩm mỹ và nghệ thuật và thẩm mỹ và nghệ thuật Cồng chiêng. Trò chơi dân gian của người Mường thân thiện với mọi đối tượng người dùng người dùng của hội đồng : Thi bắn nỏ, đánh đu, ném còn ( có cả ở người Thái ). Trò chơi lứa tuổi thiếu niên có đánh cá cắt, trò cò le, trò đánh chó hoặc buôn chó, trò đánh măng, trò chịu khó, chằm chăn … Phương tiện luân chuyển truyền thống cuội nguồn lịch sử vẻ vang của người phụ nữ Mường là gùi. Đòn gánh có mấu hai đầu, đòn sóc cũng hay được sử dụng. Nước suối được chứa trong ống nứa dài 1 mét đưa về nhà bằng đón gánh. Nhà ở của người Mường là nhà sàn, nhưng họ rất chú trọng đến hướng nhà. Theo ý niệm truyền thống cuội nguồn, nhà không được làm ngược hướng với đồi, núi … Nhà sàn của dân tộc này dựa vào sử thi “ Đẻ đất đẻ nước ” trọn vẹn hoàn toàn có thể tưởng tượng đó là hình con rùa. “ Bốn chân làm ra cột cái / Nhìn sườn dài, sườn cụt mà xếp làm rui / Nhìn qua đuôi làm trái / Nhìn lại mặt nhà mà làm thang hiên chạy dọc cửa số / Nhìn vào xương sống làm đòn nóc dài dài / Muốn làm mái thì trông vào mai. Nhà sàn của người Mường ở Hòa Bình phổ cập là 4 mái ( 2 mái đầu hồi và 2 mái dài ). Sàn nhà thấp giống sàn nhà người Thái. Nhà sàn người Mường Thanh Sơn, Yên Lập, Phú Thọ lại là nhà 2 mái, mái đốc vẩy gần sát sàn. Nhà sàn người Mường không có thềm bên ngoài như nhà sàn người Thái. Sàn thường được làm bằng bương, pha thành dát ghép lại, hoặc bằng gỗ. Từ mặt đất lên sàn cao từ 2 – 2,5 m. Nhà sàn người Mường thường có từ 3 đến 5 gian. Thảng hoặc có từ 7 đến 12 gian là những nhà đông con, khá giả. Cầu thang được bắc ở bên trái. Không gian nhà của người Mường được chia thành gian nhà gốc dành cho phái mạnh. Đây là khoảng trống rất thiêng, nơi đặt bàn thờ cúng trong những ngày liên hoan quan trọng như hôn lễ, ma chay thì phái mạnh và những người có vai vế trong dòng họ mới được ngồi siêu thị nhà hàng nhà hàng siêu thị. Gian thứ hai, kế theo gian gốc là nơi dành cho phái mạnh ngủ nghỉ. Đây cũng là nơi để thóc và đặt căn phòng nhà bếp. Người Mường thường có hai căn phòng nhà bếp. Một phòng bếp để nấu nướng thức ăn và dùng cho phụ nữ, trẻ nhỏ ngồi sưởi. Một phòng bếp khác ở gian gốc dùng cho đàn ông sưởi, đun nước uống và tiếp khách. Gian ở đầu cuối là dành cho phụ nữ hoạt động giải trí và hoạt động và sinh hoạt, chứa đồ vật hoạt động giải trí và hoạt động và sinh hoạt, nơi sửa soạn cơm nước. Trang phục của người Mường không quá cầu kỳ, gồm có phục trang nam và phục trang nữ. Trang phục nam là áo cánh xẻ ngực, cổ tròn, có hai túi dưới và nhiều lúc có thêm túi ngực. Đàn ông Mường cắt tóc ngắn, quấn khăn trắng. Quần nam Mường là quần lá tọa, ống rộng, dùng khăn thắt giữa bụng. Lễ hội thì dùng áo lụa tím hoặc vàng, khăn màu tím than, ngoài khoác áo chùng đen, cài cúc nách. Trang phục nữ độc lạ : khăn đội đầu trắng, yếm, áo cánh màu trắng, thân ngắn, xẻ ngực, váy dài đến mắt cá chân gồm thân váy và cạp váy. Cạp váy là một tác phẩm thẩm mỹ và nghệ thuật và thẩm mỹ và nghệ thuật tinh xảo và tỉ mỉ với nhiều nét hoa văn mang đậm nét văn hóa truyền thống truyền thống lịch sử truyền thống cuội nguồn cuội nguồn Đông Sơn. Trang sức gồm vòng tay, chuỗi hạt, bộ xà tích 2 hoặc 4 dây bạc có treo hộp quả đào và móng vuốt hổ, gấu bịt bạc .

Những nét chấm phá trên đây của bức tranh toàn cảnh dân tộc Mường, thiết nghĩ còn vô cùng đơn điệu, đặc biệt với sự phát triển mạnh mẽ trong kinh tế, văn hoa, lối sống của họ ngày hôm nay. Bài viết chỉ như một gợi mở, để mong bạn đọc, nên có một lần đến với xứ Mường để cảm nhận được sức sống đi lên của họ trong mỗi bản làng, hòa trong sự đi lên của đất nước, của 54 dân tộc anh em khác, may chăng mới có thể thay được đôi dòng giới thiệu còn hết sức khô khan và đơn điệu như thế này.

Xem thêm : Dân số Nước Ta tăng thêm 10,4 triệu người

TS Phạm Quốc Quân

Video liên quan