Người Lự – Wikipedia tiếng Việt

Người Lự, còn gọi là người Tày Lự, người Thái Lự (Tai Lue, Tai Lü) (tiếng Thái: ไทลื้อ; phát âm tiếng Thái: [tʰāj.lɯ́ː]; tiếng Lự:ᦟᦹᧉ), hay còn gọi là Thái Lặc tộc (phiên âm Hán Việt; tiếng Trung: 傣仂族; bính âm: Dǎi lè zú) là một dân tộc ít người sinh sống trong khu vực Lào, Thái Lan, Myanmar, Việt Nam và Trung Quốc.

Tiếng nói chính thức của người Lự là tiếng Lự, là ngôn từ thuộc nhóm ngôn từ Tày-Thái, họ ngôn từ Kra-Dai ( Tai-Kadai ). Người Lự cũng sử dụng ngôn từ chính thức tại những vương quốc mà họ sinh sống .Tại Nước Ta, người Lự được công nhận là một trong số 54 dân tộc [ 1 ]. Theo tìm hiểu dân số 1/4/2019 có 6.757 người Lự. [ 2 ]

Dân số và địa phận cư trú[sửa|sửa mã nguồn]

Tại Lào, theo ước tính của Ethnologue[3] thì có khoảng 134.100 người Lự (Ethnologue ghi là năm 2000) sinh sống tại các tỉnh Phongsali, Luang Namtha, Bokeo, Oudomxai, Xaignabouli, Luang Prabang.

Tại Đất nước xinh đẹp Thái Lan[sửa|sửa mã nguồn]

Tại Vương Quốc của nụ cười, theo ước tính của Ethnologue [ 4 ] thì có khoảng chừng 83.000 người Lự ( Ethnologue ghi là theo ước tính năm 2001 của Johnstone và Mandryk ) sinh sống tại những tỉnh Chiang Rai, Phayao, Lamphun, Nan và khắp miền bắc xứ sở của những nụ cười thân thiện .

Tại Nước Ta[sửa|sửa mã nguồn]

Tại Nước Ta, người Lự được công nhận là dân tộc thiểu số trong số 54 dân tộc. [ 5 ] [ 6 ] .Dân số theo tìm hiểu dân số 1999 là khoảng chừng 4.964 người [ 7 ]. Cư trú hầu hết tập trung chuyên sâu ở hai huyện Phong Thổ và Sìn Hồ, tỉnh Lai Châu và một lượng đáng kể di cư vào tỉnh Lâm Đồng. Tuy nhiên, theo ước tính năm 2003 của Ủy ban dân tộc Nước Ta thì dân tộc này có dân số 5.553 người [ 8 ] .Theo Tổng tìm hiểu dân số và nhà ở năm 2009, người Lự ở Nước Ta có dân số 5.601 người, cư trú hầu hết tại 21 trên tổng số 63 tỉnh, thành phố. Phần lớn người Lự cư trú tập trung chuyên sâu tại tỉnh Lai Châu ( 5.487 người, chiếm 98,0 % tổng số người Lự tại Nước Ta ), Thái Nguyên ( 75 người ), những tỉnh còn lại có không quá 10 người [ 9 ] .
Tại Myanmar, có khoảng chừng 200.000 người sinh sống tại bang Shan, thuộc vùng Đông Bắc. Đôi khi tại đây họ còn gọi là người Shan từ Trung Quốc .

Tại Trung Quốc[sửa|sửa mã nguồn]

Tại Trung Quốc, họ được coi là một phần của dân tộc Thái .

Đặc điểm kinh tế tài chính[sửa|sửa mã nguồn]

Người Lự có truyền thống cuội nguồn làm ruộng từ truyền kiếp. Họ biết dùng cày bừa, đào mương dẫn nước, gieo mạ, cấy lúa, nhưng lại không làm cỏ, bón phân. Họ còn làm thêm nương để trồng lúa, ngô, khoai, sắn, lạc, bông, chàm và nhà nào cũng có vườn cạnh nhà. Người Lự có tập quán ăn cơm nếp là chính, thích ăn ớt, ưa uống nước chè và đàn ông thường hút thuốc lào. Trong những nghề phụ của người Lự thì nghề dệt tăng trưởng nhất. Mỗi mái ấm gia đình người Lự thường có vài ba khung cửi. Tài nghệ dệt, may, thêu đều khá cao, từ chiếc quần của đàn ông cho đến váy, áo, khăn của phụ nữ thường có hoa văn trang trí rực rỡ tỏa nắng trên nền vải nhuộm chàm, nhất là phục trang ngày liên hoan càng được trang trí nhiều và đẹp hơn .

Hôn nhân mái ấm gia đình[sửa|sửa mã nguồn]

Trai gái Lự được khám phá nhau tự do rồi xin quan điểm cha mẹ để kết hôn, nhưng họ phải nhờ thầy số xem tuổi trước, nếu hợp tuổi mới lấy nhau. Con trai phải ở rể vài ba năm rồi ra ở riêng. Con lấy họ theo cha, tên con trai có chữ đệm Bạ, tên con gái có chữ đệm Ý. Người Lự sống tình nghĩa, thủy chung. Vợ chồng rất ít ly dị nhau, nếu trai bỏ vợ, gái bỏ chồng đều bị phạt nặng theo luật tục .

Tục lệ ma chay[sửa|sửa mã nguồn]

Sau khi chôn cất người chết một thời hạn, tang gia làm một mái nhà táng giấy có trang trí đẹp rồi bỏ vải, đệm, gối, thóc, tiền vào đó để làm lễ đưa linh hồn người chết vào chùa .
Người Lự hay hát dân ca ( tiếng Thái : ไทล ื ้ อข ั บ, Phát âm tiếng Thái : [ Thị lụ ̄ ̂ x k ̄ hạb ] ), yêu quý vốn truyện cổ, thơ ca, tục ngữ, những loại nhạc cụ truyền thống lịch sử như sáo, trống, đàn nhị, đàn mộc cầm ranad ek lek ( ระนาดเอก เหล ็ ก ), … Âm nhạc đương đại của người Lự ở Lào, Vương Quốc của nụ cười chịu không ít từ dòng nhạc mó lam, luk thung và múa truyền thống lịch sử lăm vông .

Chữ viết của người Lự chịu ảnh hưởng từ chữ Môn từ Miến Điện.

Trang phục của người Lự ở Vương Quốc của nụ cườiĐồng bào dân tộc Lự ở Lai Châu cư trú thành từng bản dọc theo những dòng sông, suối. Người Lự biết canh tác lúa nước từ rất sớm, nên đời sống vật chất tương đối không thay đổi, vốn văn hoá ý thức cũng đa dạng và phong phú, phong phú với nhiều mô hình hoạt động và sinh hoạt văn hoá dân gian mang đậm truyền thống dân tộc, tiêu biểu vượt trội nhất là nét đẹp phục trang truyền thống cuội nguồn của phụ nữ dân tộc Lự. Những lúc nông nhàn, phụ nữ dân tộc Lự thường quay tơ, xe sợi Những lúc nông nhàn, phụ nữ dân tộc Lự thường quay tơ, xe sợi Nói về phục trang truyền thống lịch sử của phụ nữ dân tộc Lự, bà Tao Thị Chen ở bản Hon, xã Bản Hon, huyện Tam Đường ( Lai Châu ) cho biết, người Lự có truyền thống lịch sử trồng bông, nuôi tằm, kéo sợi, dệt vải, Giao hàng nhu yếu may mặc trong mái ấm gia đình và dòng họ. Trang phục phụ nữ dân tộc Lự gồm có : Khăn đội đầu, áo, váy, thắt lưng .Khăn đội đầu được làm bằng vải bông, nhuộm chàm đen, dài khoảng chừng trên 400 cm, rộng 30 cm, hai đầu khăn có tua dài khoảng chừng 20 cm. Trên nền đen của hai đầu khăn dệt xen kẽ 18 đường chỉ trắng, to nhỏ khác nhau và hai đường chỉ vàng chạy ngang tô điểm cho khăn. Khi sử dụng, khăn được gấp làm bốn theo chiều dọc và được quấn quanh đầu nhiều vòng và búi nghiêng về phía bên trái đầu .Áo may bằng vải chàm đen, ghép link với nhau từ 6 miếng vải cắt theo hình rẻ quạt, tạo cho áo có vạt xòe rộng so với eo. Hoa văn dệt tích hợp với hoa văn ghép vải. Cổ áo liền với nẹp ngực gồm 5 miếng vải may cầu kỳ với những màu khác nhau tạo thành. Miếng vải ở giữa được đáp những quả hình trám màu xanh, đỏ tiếp nối đuôi nhau nhau. Tay áo dài được may thon dần về phía cổ tay viền một vòng vải hoa nhỏ, sát nách có thêu hoa văn chạy vòng quanh ống tay. Trên thân áo bên trái thêu một đường chỉ nhỏ hình dóng trúc, chạy từ cổ thẳng xuống vạt áo bằng chỉ những màu .Vòng quanh eo từ phía trước ra phía sau là hoa văn ghép vải, gọi đó là “ con suối uốn lượn ”. Dưới hoa văn ghép vải là những hình tam giác thêu bằng chỉ những màu. Hai bên vạt áo được đính hai dây vải hoa, dải dây bên sườn phải có 5 tua bằng sợi len những màu có xâu những hạt cườm. Khi mặc, vạt áo được vắt chéo thân bên trái sang phía sườn phải và buộc hai dây vải với nhau .Hằng ngày người phụ nữ Lự thường mặc từ 2 đến 3 chiếc váy cùng một lúc. Chúng được lồng vào nhau thành nhiều tầng, mỗi chiếc cách nhau 3 đến 4 cm theo chiều cao dần. Người Lự ý niệm mặc như vậy vừa kín kẽ vừa đẹp, vừa hoàn toàn có thể đổi khác cho nhau, khi chiếc váy ngoài đã cũ. Váy được tạo bởi ba miếng vải khác nhau, hình ống và chia làm ba phần gồm cạp, thân và chân váy. Cạp váy làm bằng vải bông nhuộm nâu, không trang trí hoa văn. Thân váy làm bằng vải tơ tằm dược dệt trên một khung cửi riêng, kỹ thuật dệt phức tạp và yên cầu sự khôn khéo của người dệt để tạo thành những hoa văn theo ý thích của từng người. Thân cài hoa văn thành hai phần rõ ràng. Nửa thân tiếp giáp với cạp váy bằng vải tơ tằm màu nâu sạm, trên có dệt thêm nhiều sọc màu vàng và đỏ chạy song song theo chiều ngang của váy .Trên bộ phục trang còn có thắt lưng được may bằng vải mộc trắng, hai đầu thêu hoa văn và có tua sợi quyến rũ. Vòng cổ được làm bằng bạc, hình tròn trụ, hai đầu vòng uốn gập ngược lại tạo ra hai lá hình tam giác, trên mặt lá có chạm khắc hoa dây mềm mại và mượt mà. Ngoài ra, phụ nữ Lự ( Thái Lặc ) ở Cảnh Hồng, Trung Quốc thường búi tóc và cài hoa trên đầu. Áo từ vải trắng hay vải màu, chân váy là sà-rông ảnh hưởng tác động không ít từ người Shan ở Miến Điện, còn lại phục trang của người Lự ở Lào hay Đất nước xinh đẹp Thái Lan cũng ảnh hưởng tác động Miến Điện và phục trang của những sắc tộc người Thái khác .
Ngôi đền Phật giáo của người Lự ở Cảnh Hồng, Vân Nam, Trung QuốcNgười Lự ở Trung Quốc, Lào và Xứ sở nụ cười Thái Lan đều theo Phật giáo Nam tông. Nơi thờ tự của người Lự gồm có một chính điện, một tu viện và một phòng trống, ngôi chùa TT của Phật giáo cộng với một pháp đường, một tòa nhà kinh Phật và một ngôi chùa. Diện mạo của chánh điện nhìn chung là mái kiểu Wat một mái hoặc kép, hoặc một đỉnh núi lơ lửng, một mái kiểu Wat kép hình đa giác hoặc hình phụ. Sau một hoặc hai ngã trên dốc, có dốc một mặt hai tầng hoặc ba tầng, dốc ba cạnh và dốc năm cạnh. Số lượng dốc có tương quan đến Lever của ngôi chùa Phật giáo .Đại tôn giáo Phật giáo Nguyên thủy, nhiều liên hoan và hoạt động giải trí Phật giáo. Lễ hội Songkran, được tổ chức triển khai vào tháng 6 Dương lịch hàng năm, là liên hoan lớn nhất, những vị Phật sẽ được tôn thờ, một bữa tiệc linh đình sẽ được tổ chức triển khai, những nhà sư, người thân trong gia đình và bè bạn sẽ được mời đến dự tiệc và những lời chúc mừng sẽ được gửi đến mỗi người. khác bằng cách té nước .

Người Lự ở nhà sàn, hai mái, mái phía sau ngắn, còn mái phía trước kéo dài xuống che cho cả hàng hiên và cầu thang. Cửa ra vào ở hướng Tây Bắc. Trong nhà có hai bếp, một bếp để nấu ăn và một bếp để đun nước tiếp khách. Các công trình của người Lự bị ảnh hưởng bởi môi trường tự nhiên như khí hậu, độ cao, địa hình, vật liệu xây dựng và các môi trường xã hội như dân số, kinh tế, tôn giáo, chính trị, công nghệ, tư tưởng. Chủ yếu là các hàng rào khô đẹp và khéo léo được đại diện bởi Tây Song Bản Nạp. Các tòa nhà kiểu cách, những ngôi nhà lợp bằng đất dày và chắc chắn, có mái bằng bằng đất được thể hiện bằng những ngôi nhà dân cư của người Lự ở Cảnh Hồng (Trung Quốc), Lào và Thái Lan cũng như các tòa nhà chùa Phật giáo trang nhã và lộng lẫy.

Source: https://laodongdongnai.vn
Category: Nông Thôn