Người Lô Lô – Wikipedia tiếng Việt

Người Lô Lô (theo cách gọi ở Việt Nam và Thái Lan) hay người Di theo cách gọi ở Trung Quốc (tiếng Trung: 彝族; Hán-Việt: Di tộc; bính âm: Yìzú), Mùn Di, Màn Di, La La, Qua La, Ô Man, Lu Lộc Màn, người Yi trong nhiều văn liệu quốc tế, là một sắc tộc có vùng cư trú truyền thống là tiểu vùng nam Trung Quốc – bắc bán đảo Đông Dương.

Người Lô Lô là một trong số 54 dân tộc ở Việt Nam với số dân 4.827 người theo Điều tra dân số 2019.[2][3]
Người Lô Lô cũng là một trong số các dân tộc thiểu số ở Thái Lan, Lào và Trung Quốc.

Tên gọi Lô Lô ( Lolo ) ở Trung Quốc có khi được coi là mang sắc thái không hay, nhưng lại là tên tự gọi ở Nước Ta và Thailand .

Dân số và địa phận cư trú[sửa|sửa mã nguồn]

Nguồn sống chủ yếu của người Lô Lô là trồng ngô hoặc lúa nương. Người Lô Lô có nhiều dòng họ. Người trong dòng họ thường cộng cư với nhau thành một làng.

Ở Trung Quốc, với số dân 7.762.286 người[4], người Di (tên tự gọi theo phiên tự: Nuosu) là dân tộc đông thứ 7 trong số 56 dân tộc được công nhận chính thức của Trung Quốc. Họ sống chủ yếu ở các vùng nông thôn, vùng núi thuộc các tỉnh Tứ Xuyên, Vân Nam, Quý Châu và Khu tự trị dân tộc Choang Quảng Tây.

Người Lô Lô Tại Nước Ta[sửa|sửa mã nguồn]

Ở Nước Ta, năm 1999 có 3.307 người Lô Lô [ 5 ], cư trú đa phần ở những huyện Đồng Văn, Mèo Vạc ( tỉnh Hà Giang ), Bảo Lạc ( tỉnh Cao Bằng ), Mường Khương ( Lào Cai ) .Người Lô Lô tại Nước Ta nói tiếng Mantsi ( là một ngôn từ Lô Lô-Miến thuộc nhóm Mondzi ), có nét văn hóa truyền thống đặc trưng riêng không liên quan gì đến nhau với nhóm Di / Lô Lô tại Trung Quốc. Người Lô Lô phân thành những nhóm như Lô Lô Hoa ở Mèo Vạc, Đồng Văn. Lô Lô Đỏ, Lô Lô Trắng ở Mèo Vạc, Yên Minh. Riêng nhóm Lô Lô Đen tập trung chuyên sâu ở Bảo Lạc, Cao Bằng .Theo Tổng tìm hiểu dân số và nhà ở năm 2009, người Lô Lô ở Nước Ta có dân số 4.541 người, cư trú tại 30 trên tổng số 63 tỉnh, thành phố. Người Lô Lô cư trú tập trung chuyên sâu tại những tỉnh : Cao Bằng ( 2.373 người, chiếm 52,3 % tổng số người Lô Lô tại Nước Ta ), Hà Giang ( 1.426 người ), Lai Châu ( 617 người ) [ 6 ] .
Người Lô Lô nói tiếng Lô Lô ( hay tiếng Di ), là một ngôn từ thuộc ngữ tộc Tạng-Miến trong ngữ hệ Hán-Tạng. Tiếng Lô Lô có chữ viết riêng theo vần ( âm tiết ). Chữ viết của người Lô Lô trước kia là chữ tượng hình, nhưng lúc bấy giờ ít khi sử dụng ; 1 số ít bài hát dân ca Lô Lô hay chương trình dạy tiếng Lô Lô trên truyền hình ở Trung Quốc đều chứa cả phụ đề tiếng Trung. Theo Ethnologue, nhóm những ngôn từ Di tại Trung Quốc gồm có 29 ngôn từ [ 7 ] có quan hệ thân mật với nhau .Khoảng thế kỷ 14, người Lô Lô đã có chữ tượng hình với 140 bộ thủ. Người ta dùng chiêu thức ghép bộ thủ để diễn đạt nghĩa. Chữ được ghi trên những tấm gỗ mỏng dính, trên da thú hoặc loại giấy dày, thô. Tới nay chỉ có một số ít mái ấm gia đình còn giữ lại được một vài mảnh có ghi lại loại chữ đó mà ít ai đọc được .

Truyền thuyết nói rằng người Di bắt nguốn từ tộc người Khương cổ (古羌) ở miền Tây Trung Quốc. Người Khương cổ được coi là thủy tổ của các dân tộc Tạng, Nạp Tây và Khương (羌 Qiang) ở Trung Quốc ngày nay. Người Di đã di cư từ vùng đông nam Tây Tạng qua Tứ Xuyên xuống Vân Nam, là nơi ngày nay họ tập trung đông nhất. Người Lô Lô còn có tên là Di có lẽ là do họ sống ở nam Trung Quốc.

Hôn nhân mái ấm gia đình[sửa|sửa mã nguồn]

Hôn nhân theo tục Lô Lô là hôn nhân gia đình nhiều một vợ một chồng, cư trú nhà chồng .Phong tục cưới xin của người Lô Lô mang nặng tính gả bán với việc thách cưới cao ( bạc trắng, rượu, thịt … ). Sau hôn nhân gia đình, cô dâu cư trú bên chồng. Con trai cô hoàn toàn có thể lấy con gái cậu tuy nhiên không được ngược lại .
Văn hóa dân gian Lô Lô phong phú, rực rỡ bộc lộ qua những điệu nhảy múa, hát ca, truyện cổ … Cách sắp xếp hoa văn trên khăn áo, váy, quần có nét riêng không liên quan gì đến nhau

Lịch của người Lô Lô chia một năm thành 11 tháng, mỗi tháng tương ứng với tên một con vật.

Người Lô Lô có trống đồng, được dữ gìn và bảo vệ bằng cách chôn xuống đất và chỉ khi nào sử dụng mới đào lên. Tộc trưởng của mỗi họ là người được giữ trống. Trống chỉ được dùng trong những đám tang hoặc đánh để giữ nhịp cho những điệu nhảy múa. Họ là một trong số ít những dân tộc ở Nước Ta lúc bấy giờ còn sử dụng trống đồng trong hoạt động và sinh hoạt. Trống đồng là một nhạc cụ truyền thống lịch sử của người Lô Lô gắn liền với lịch sử một thời về nạn hồng thuỷ. Theo lịch sử một thời thì rất lâu rồi có nạn lụt lớn, nước dâng cao đến tận trời. Có hai chị em nhờ trời cứu để chị vào trống đồng to, em vào trống đồng nhỏ. Hai chị em thoát chết nhờ trống nổi lên mặt nước. Hết lụt họ ở trên núi, sống với nhau thành vợ, thành chồng. Họ là thuỷ tổ của loài người tái sinh .Quan niệm về âm khí và dương khí, sự sinh sôi nảy nở có lẽ rằng còn được bảo tồn rõ ràng với lối hoà tấu hai trống đực và cái cùng một lúc. Trống treo trên giá đặt ở phía chân người chết ; mặt của hai trống trở lại với nhau. Người đánh trống đứng ở giữa, cầm dùi đánh bằng hai đầu, cứ một đầu dùi đánh một trống. Chỉ những người đàn ông chưa vợ hoặc có vợ không ở trong thời kỳ thai nghén mới được đánh trống .Trống đồng không những là một gia tài quý, một nhạc cụ độc lạ mà còn là một khí cụ mang đặc thù tôn giáo. Có tiếng trống đồng thì hồn người chết mới tìm được đường về nơi sinh tụ tiên phong của tổ tiên .Nhiều người Di ở tây-bắc Vân Nam còn giữ một hình thức phức tạp của chính sách nô lệ. Người Di trắng và một vài nhóm tộc khác còn bị giữ làm nô lệ. Những nô lệ ” quý phái cao ” thì được phép canh tác trên ruộng đất của họ, lại có nô lệ của mình và từ từ hoàn toàn có thể ” mua ” tự do cho mình .

Người Lô Lô thờ tổ tiên là chính. Họ theo tín ngưỡng coi mọi vật đều có linh hồn. Đứng đầu dòng họ là Thầu chú (Bimaw). Ông này phụ trách việc cúng bái và duy trì tục lệ của dòng họ. Họ vẫn còn giữ được một vài văn bản tôn giáo cổ viết bằng một thứ chữ tượng hình của họ. Tôn giáo của họ cũng mang nhiều yếu tố của Đạo giáo và đạo Phật.

Tang ma có nhiều lễ thức độc lạ như hoá trang, nhảy múa, đánh lộn … Dấu vết của tục săn đầu còn biểu lộ khá rõ ở hiện tượng kỳ lạ một người luôn đeo chiếc túi vải có đựng khúc gỗ hay quả bầu có vẽ mặt người trong tang lễ .

Cộng đồng, nhà cửa[sửa|sửa mã nguồn]

Người Lô Lô có nhiều dòng họ. Người trong dòng họ thường cộng cư với nhau thành một làng. Người Lô Lô thường lập làng ở lưng chừng núi, nhưng gần nguồn nước. Nhà cửa ở khá tập trung chuyên sâu, mỗi làng từ 20 đến 25 nóc nhà. Người Lô Lô có ba loại nhà khác nhau : nhà đất, nhà sàn nửa đất và nhà sàn .
Phong phú về chủng loại, kỹ thuật tạo dáng áo và độc lạ về phong thái mỹ thuật, khó lẫn lộn với bất kỳ tộc người nào. Có nhiều nhóm địa phương .

Trang phục nam[sửa|sửa mã nguồn]

Nam giới Lô Lô thường mặc áo xẻ nách năm thân dài tới gối, màu chàm. Quần cũng là loại xẻ dùng màu chàm. Trong đám tang mặc áo dài xẻ nách, trang trí hoa văn sặc sỡ theo từng chi và dòng họ .

Trang phục nữ[sửa|sửa mã nguồn]

Phụ nữ Lô Lô để tóc dài quấn ngang đầu. Bên cạnh đó họ còn dùng khăn quấn thành nhiều lớp trên đầu hoặc đội. Khăn cũng được trang trí các mô típ hoa văn và các tua vải màu sắc sặc sỡ. Ngoài ra còn có loại mũ khăn trang trí hoa văn theo lối ghép vải – một phong cách mỹ thuật khá điển hình của cư dân Tạng – Miến (mà Lô Lô là tộc biểdo nguuhiện khá tập trung và điển hình). Các nhóm Lô Lô ăn mặc khác nhau. Xưa người Lô Lô phổ biến loại áo dài cổ vuông, tay dài, chui đầu (vùng Bảo Lạc, Cao Bằng), hoặc loại áo ngắn thân cổ vuông, ống tay áo nối vào thân, có thể tháo ra. Cạnh đó còn có loại áo cánh ngắn, xẻ ngực, cổ cao, tròn cài cúc. Nhóm Lô Lô trắng có áo dài lửng ống tay rộng, xẻ nách cao, theo kiểu đuôi tôm, cổ áo gấu áo trước và sau được trang trí hoa văn trên nền sáng; hoặc còn có loại tương tự màu chàm nhưng ít trang trí hoa văn. Váy là loại kín (hình ống). Cạp váy chỉ dùng để dắt váy, dưới cạp được chiết ly, thân váy được thêu, ghép hoa sặc sỡ. Bên ngoài còn có tấm choàng váy, hai mép và phía dưới được trang trí hoa văn. Có nhóm mặc quần, đi giày vải.

Liên kết ngoài[sửa|sửa mã nguồn]

Source: https://laodongdongnai.vn
Category: Nông Thôn