Người Khơ Mú – Wikipedia tiếng Việt

Người Khơ Mú ( ; Khmu: /kmm̥uʔ/ or /kmmúʔ/; tiếng Lào: ຂະມຸ [kʰámūʔ]; tiếng Thái: ขมุ [kʰāmùʔ]; tiếng Việt: Khơ Mú; tiếng Miến Điện: ခမူ) (tên gọi khác: Xá Cẩu, Mứn Xen, Pu Thênh, Tềnh, Tày Hạy, trong văn liệu Latinh ghi là Khmu, Khamu hay Khammu) là một trong những nhóm sắc tộc lớn nhất sinh sống tại khu vực bắc Đông Nam Á. Họ cư trú ở miền bắc Lào, Myanmar, tây nam Trung Quốc (trong châu tự trị Tây Song Bản Nạp thuộc tỉnh Vân Nam), Thái Lan, và Việt Nam. Tại Trung Quốc, người Khơ Mú gọi là Khắc Mộc tộc (tiếng Trung: 克木族; bính âm: kèmùzú).

Tại Nước Ta, người Khơ Mú là một dân tộc trong số 54 dân tộc tại Nước Ta [ 3 ]. Tuy nhiên tại Trung Quốc thì họ lại không được công nhận chính thức như thể một dân tộc tách biệt mà được đặt trong một thể loại rộng là những nhóm sắc tộc không phân loại .Người Khơ Mú nói tiếng Khơ Mú, một ngôn từ trong ngữ tộc Môn-Khmer của ngữ hệ Nam Á. Người Khơ Mú là sắc tộc sinh sống sớm nhất tại Lào, cùng với người Môn tại Thailand và người Mường tại Nước Ta tạo nên những cộng đồng cư dân địa phương sớm nhất ở khu vực .

Dân số và địa phận cư trú[sửa|sửa mã nguồn]

Người Khơ Mú là những cư dân bản thổ ở miền bắc Lào. Hiện tại có khoảng 479.249-540.000 người Khơ Mú khắp thế giới, với dân số khoảng 389.694 người (năm 1985) tại Lào,[4] 72.929 người (năm 2009) tại Việt Nam,[4][5] 31.403 (năm 2000) tại Thái Lan,[4] 1.600 người (năm 1990) tại Trung Quốc,[4] không rõ số liệu tại Myanmar và cỡ 8.000 tại Hoa Kỳ[cần dẫn nguồn].

Người Khơ Mú tại Lào đa phần sống trong tỉnh Luang Prabang và Xiêng Khoảng. Phần lớn những làng mạc của người Khơ Mú bị cô lập và có sự tăng trưởng lừ đừ do ở những vùng xa xôi khó khăn vất vả. Trong nhiều khu vực, họ sinh sống bên cạnh người H’Mông và những nhóm sắc tộc thiểu số khác .

Tại Nước Ta[sửa|sửa mã nguồn]

Tại Nước Ta, họ sống tập trung chuyên sâu hầu hết ở những tỉnh phía Bắc và Bắc Trung Bộ như Nghệ An, Sơn La, Lai Châu, Lào Cai, Yên Bái với số dân theo tìm hiểu dân số năm 2019 có 90.612 người [ 6 ], năm 1999 khoảng chừng 56.542 người. [ 5 ]Theo Tổng tìm hiểu dân số và nhà ở năm 2009, người Khơ Mú ở Nước Ta có dân số 72.929 người, cư trú tại 44 trên tổng số 63 tỉnh, thành phố. Người Khơ Mú cư trú tập trung chuyên sâu tại những tỉnh : Nghệ An ( 35.670 người, chiếm 48,9 % tổng số người Khơ Mú tại Nước Ta ), Điện Biên ( 16.200 người ), Sơn La ( 12.576 người ), Lai Châu ( 6.102 người ), Yên Bái ( 1.303 người ), Thanh Hóa ( 781 người ). [ 7 ]

Tại Đất nước xinh đẹp Thái Lan[sửa|sửa mã nguồn]

Phần lớn người Khơ Mú tại Thái Lan đã tới đây trong giai đoạn gần đây từ Lào và Việt Nam như là những người tị nạn, cũng từ cuộc chiến tranh Việt Nam. Họ sống tập trung gần biên giới Lào-Thái Lan.[8] Người Khơ Mú có quan hệ huyết thống gần gũi với Mlabri, người lá vàng bản địa của Thái Lan.

Tại Trung Quốc[sửa|sửa mã nguồn]

Tại Trung Quốc có khoảng chừng 1.600 – 2000 người Khơ Mú sinh sống rải rác trong tỉnh Vân Nam, được xếp vào nhóm không phân loại .

Tại Hoa Kỳ[sửa|sửa mã nguồn]

Tại Hoa Kỳ, một lượng lớn người Khơ Mú sinh sống tại Richmond ( California ), hầu hết là người tị nạn, di cư từ sau cuộc chiến tranh Nước Ta. California cũng là TT của cả Khmu National Federation Inc. và Kmhmu Catholic National Center. [ 9 ] [ 10 ]
Nhóm dân tộc Khmuic đề cập đến một nhóm những dân tộc ở Khu vực Đông Nam Á lục địa nói những ngôn từ có tương quan ngặt nghèo và tuân theo những phong tục và truyền thống cuội nguồn tương tự như. Dựa trên những vật chứng ngôn từ, văn hóa truyền thống và lịch sử vẻ vang, người ta tin rằng những nhóm dân tộc lúc bấy giờ độc lạ này là hậu duệ của một dân tộc thuần nhất hoàn toàn có thể là một trong những nhóm dân cư tiên phong đến định cư ở miền Bắc Đông Dương [ 11 ]. Những khu vực sinh sống của người Khmuic lịch sử vẻ vang này to lớn hơn nhiều so với hiện tại, gồm có cả những vùng đất thấp phía bắc của tối thiểu là Đất nước xinh đẹp Thái Lan và Lào thời nay, cho đến khi bị những đế chế Mon và Khmer sau đó hấp thụ hoặc đẩy lên vùng núi ẩn náu và sau đó là sự Open của nhiều sắc tộc Thái khác nhau. [ 12 ]

Đặc điểm kinh tế tài chính[sửa|sửa mã nguồn]

Người Khơ Mú sống đa phần bằng kinh tế tài chính nương rẫy. Cây trồng chính là ngô, khoai, sắn. Trong canh tác, người Khơ Mú dùng dao, rìu, gậy chọc hốc là chính. Hái lượm săn bắn giữ vị trí quan trọng, nhất là lúc giáp hạt. Người Khơ Mú nuôi gia súc, gia cầm chỉ để ship hàng dịp lễ lạt, tiếp khách. Nghề đan lát tăng trưởng. Họ đan những vật dụng để luân chuyển, chứa lương thực … Người Khơ Mú không tăng trưởng nghề dệt vải, nên thường mua quần áo, váy của người Thái để mặc .
Dân tộc Khơ Mú có vốn truyền thống lịch sử văn hóa truyền thống truyền kiếp, tuy đời sống vật chất còn nghèo, nhưng đời sống ý thức khá dồi dào .
Trước khi đón tết, vào tháng chạp dân làng Khơ Mú tổ chức triển khai lễ ” đón mẹ lúa “. Một mâm lễ chung được bày ra trên nương, người cao niên đại diện thay mặt dân làng thắp hương khấn tạ ơn thần linh. Một con trâu được tắm thật sạch dắt ra trước kho lúa, người ta cảm ơn rồi lấy hoa giắt vào sừng, lấy vải đắp lên mình trâu .Chiều 30 tết, người già trong làng tìm đến nhà và không quên dặn nhau nhớ chú ý xem sau thời gian giao thừa nghe con vật gì cất tiếng tiên phong để đoán thời vận. Người Khơ Mú ý niệm nếu con gà gáy đúng canh ba thì cả năm gặp điều như mong muốn, còn gà gáy sớm hơn báo hiệu điều chẳng lành như gặp hỏa hoạn hoặc trong làng sẽ có người chửa hoang .Với tập tục dân gian gắn với ngày tết, người Khơ Mú cũng có những nét riêng khác hẳn với những dân tộc khác như tục lấy nước đầu năm mới. Nếu nhặt được hòn sỏi trắng thì như mong muốn cả năm, còn gặp hòn sỏi đen thì coi như kém may. Nước vừa múc về sẽ chia cho mọi người trong nhà cùng uống, gọi là uống nước mới. [ 13 ]

Lễ cúng ma nhà ( Hrôigang )[sửa|sửa mã nguồn]

Một tập quán ăn sâu vào tình cảm và tiềm thức của người Khơ Mú thuộc họ Rvai (hổ), đó là nghi lễ cúng ma nhà (Hrôigang). Vào dịp Tết Nguyên đán, người Khơ mú thuộc họ hổ đã diễn lại các động tác của hổ, vật tổ của dòng họ với ý thức tự nhắc nhở và giáo dục những người trong cộng đồng rằng mình là người họ hổ và có nguồn gốc từ hổ. Với quan niệm hổ là tổ tiên của mình, người Khơ mú thuộc họ Rvai kiêng không động tay vào hổ, không săn bắt, giết, ăn thịt hổ.

Trong những hội hè, những nghi lễ người hóa trang giống như hổ. Khi gặp hổ chết, người Khơ mú thuộc họ Rvai phải khóc than thật sự như tổ tiên của mình qua đời. Người ta tin rằng khi chết đi, họ sẽ hóa thành kiếp hổ. Khi còn sống, người ta kiêng đắp chăn sặc sỡ như lông hổ, khi chết, người ta đắp cho chiếc chăn khác màu lông hổ và đặt chiếc chăn giống màu lông hổ bên cạnh người chết để hồn được siêu thoát và trở lại với hổ, có nghĩa là về với tổ tiên

Tổ chức hội đồng[sửa|sửa mã nguồn]

Các họ của người Khơ Mú thường mang tên một loài thú, một loài chim hay một thứ cây nào đó. Mỗi dòng họ coi thú, chim, cây ấy là tổ tiên bắt đầu của mình và họ kiêng giết thịt và ăn thịt những loại động, thực vật này. Mỗi dòng họ có lịch sử một thời kể về lai lịch của tổ tiên chung, người cùng dòng họ coi nhau là bạn bè ruột thịt .

Hôn nhân mái ấm gia đình[sửa|sửa mã nguồn]

Ở mái ấm gia đình người Khơ Mú, vợ chồng bình đẳng, chung thủy. Người Khơ Mú có tục cưới rể một năm, sau đó mới đưa vợ về nhà mình. Khi ở nhà vợ, người chồng đổi họ theo vợ, còn nếu có con thì con theo họ mẹ, trái lại khi về nhà chồng thì vợ phải đổi họ theo chồng và những con lại mang họ bố. Người cùng dòng họ không được lấy nhau, nhưng con trai cô được lấy con gái cậu. Trong việc dựng vợ gả chồng và trong đời sống mái ấm gia đình, vai trò của người cậu so với những cháu rất quan trọng .
Đến nay ở nhiều vùng người Khơ Mú vẫn còn du canh du cư. Làng bản của họ thường cách xa nhau, nhỏ bé, ít dân. Nhà cửa phần nhiều làm sơ sài, vật dụng trong nhà cũng rất ít .Nhà ở truyền thống lịch sử của người Khơ Mú là kiểu nhà nửa sàn nửa đất và thường được làm ở triền đồi cao ven nương rẫy để tránh thú rừng. Không như 1 số ít dân tộc sử dụng phần gầm sàn làm nơi hoạt động và sinh hoạt hay chứa nông cụ, nông sản, người Khơ Mú coi phần gầm sàn là nơi thiêng nhất trong ngôi nhà, thậm chí còn ngày thường không dám xâm phạm, trừ việc quét dọn trước mỗi đầu năm mới. Đầu hồi nhà sàn của người Khơ Mú có hình con ốc sên, vừa có tính năng trang trí, cầu mong sự phong phú, vừa nhằm mục đích dọa tà ma không cho đến gần .Đặc biệt, bên trong ngôi nhà sàn của người Khơ Mú có đến ba nhà bếp lửa nằm ở ba vị trí khác nhau tạo nên nét đặc trưng ” bốn góc nhà, ba góc nhà bếp ” không hề tìm thấy ở những dân tộc khác .Lên hết bậc cầu thang ở phía đầu hồi là cửa chính vào ngôi nhà sàn. Bên cánh trái gian tiên phong là một nhà bếp lớn dùng để nấu thức ăn hằng ngày .Ở TT gian giữa, nơi cửa chính nhìn vào là nhà bếp thứ hai, đặt ngay dưới trang thờ ông bà tổ tiên. Bếp này được người Khơ Mú xem là nhà bếp thờ, nhà bếp thiêng và chỉ nổi lửa vài lần trong năm vào dịp tết hoặc cúng lễ .Trong cùng bên trái của gian thứ ba là một nhà bếp nữa. Chỗ ngủ của chủ nhà được đặt bên phải gian thứ ba này. [ 13 ]
Người Khơ Mú không tăng trưởng nghề dệt vải, nên thường mua quần áo, váy của người Thái để mặc. Sắc thái Khơ Mú bộc lộ ở phục trang hầu hết đã bị phai mờ tuy trang sức đẹp của phụ nữ còn có đôi điểm riêng không liên quan gì đến nhau .

Source: https://laodongdongnai.vn
Category: Nông Thôn