Đắk Lắk: Buôn của người dân tộc Ê Đê giàu đẹp nhất Tây Nguyên ví như miền cổ tích giữa lòng thành phố

Giữa Thành phố Buôn Ma Thuột-thủ phủ của tỉnh Đắk Lắk có một buôn đồng bào dân tộc Ê Đê làm mê đắm lòng người. Nơi ấy, quanh năm hoa khoe sắc thắm, khí hậu trong lành, con người chan hòa, mến khách…

Huyền thoại về tình yêu nơi đầu nguồn 6 con suối

Chuyện kể rằng, hơn nửa thế kỷ trước, chàng trai nghèo nàn Y Diêm Niê quê M’Đrăk ( Đắk Lắk ) và cô con gái xinh đẹp của một vị tù trưởng đem lòng yêu nhau .

Nhưng mối tình ấy không ” môn đăng, hộ đối ” nên đã không được gật đầu. Năm 1954, chàng trai đã dắt tình nhân đi bộ, vượt qua trùng điệp núi rừng tìm vùng đất mới .

Clip: Khám phá buôn Akõ Dhông của dân tộc Ê Đê-không gian huyền thoại đáng sống giữa thành phố Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk.

Một ngày nọ, Y Diêm Niê dừng chân bên một con suối thì phát hiện thấp thoáng trong rậm rịt cỏ tranh có người Ê Đê sinh sống .

Ở đấy có ngôi làng nhỏ nằm trên một vuông đất phẳng phiu bên hồ nước lớn ngay đầu nguồn nhiều dòng suối. Lạ lẫm hơn, nơi ấy còn có những vị nữ thiện nguyện dạy cho dân rất nhiều thứ. Chẳng chần chừ, Y Diêm dừng chân, xin vào đây sinh sống .

Bên ngoài khuôn viên nhà sàn già làng Ama H’Rin. Ảnh: Duy Hậu.

Nơi đây về sau chính là buôn Akõ Dhông. Akõ Dhông ( nghĩa là buôn đầu nguồn ) nằm trên đầu nguồn 6 con suối là Ea Nuôl, Ea Giang, Ea Dung, Ea Ding, Ea Pủi, Thun M’nung .

Hiện buôn này thuộc phường Tân Lợi, TP.Buôn Ma Thuột ( Đắk Lắk ). Nơi đây được xem là buôn giàu đẹp nhất Tây Nguyên .

Và chẳng ai khác, chính Y Diêm ( sau này gọi là Ama H’rin – theo phong của người Ê Đê, đàn ông sau khi có con sẽ được gọi theo tên con ) là người góp nhiều công sức của con người làm ra diện mạo buôn Akõ Dhông như thời nay .

Ngôi nhà sàn của già làng Ama H’Rin. Ảnh: Duy Hậu.

Từ khi mới bước chân đến Akõ Dhông, Ama H’Rin đã trở nhanh gọn trở thành người uy tín nhất buôn bởi sức vóc, trí tuệ hơn người .

Ông là người học trò xuất sắc của những nữ thiện nguyện tại đây, thông thuộc cả tiếng Việt lẫn tiếng Pháp. Ông được mọi người kính trọng bầu làm già làng ở tuổi 30. Chính ông cũng là người tiên phong học cách trồng cafe của người Pháp .

Một ngôi nhà ở buôn Akõ Dhông được làm theo lối truyền thống. Ảnh: Duy Hậu.

Khi có kỹ thuật trồng cafe, ông đã đi nhặt từng hạt cafe rơi rụng để trồng kín mảnh đất hơn 40 ha của buôn .

Toàn bộ vườn cafe này ông đem chia đều cho những hộ trong buôn để cùng canh tác. Sản phẩm làm ra của mỗi mái ấm gia đình được công khai minh bạch chia đều cho mọi người, ai ốm đau sẽ được thêm phần và được giúp sức …

Một góc ở buôn Akõ Dhông, phường Tân Lợi (TP Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk). Ảnh: Duy Hậu.

Theo nhà nghiên cứu văn hóa truyền thống H’Linh Nga Niê Kdăm, Ama H’Rin là người Ê Đê tiên phong vượt qua mọi nhọc nhằn và thiếu hiểu biết để học cách trồng, lập trang trại cafe .

Thậm chí sau năm 1975, ông còn học cả cách ngăn suối đắp đập để bảo vệ nguồn nước tưới … Với những cách làm văn minh, Ama H’Rin đã giúp đời sống cả buôn thời đó trở nên khá nhất trong những buôn đồng bào dân tộc thiểu số tại chỗ ở Đắk Lắk .

Một điểm nghỉ ngơi rất tuyệt vời ở Akõ Dhông. Ảnh Duy Hậu.

Ama H’Rin cũng được biết đến là một nhà ” ngoại giao “. Ông trực tiếp kinh doanh với người Pháp. Nhờ thế mà mẫu sản phẩm của buôn làm ra luôn được bán với giá cao nhất .

Bằng những việc làm đơn cử, thuyết phục Ama Hrin đã biến Akõ Dhông như một mái ấm gia đình lớn. Ở đấy, mọi người đều thương mến, đùm bọc lẫn nhau, đều chung sức thiết kế xây dựng và bảo vệ buôn .

Tháng 12/2012, Ama H’Rin qua đời ở tuổi 81. Ông có 10 người con gồm 4 trai, 6 gái, hầu hết đều thành đạt. Hiện một số ít người vẫn còn sinh sống tại buôn Akõ Dhông .

Miền cổ tích trong lòng phố cao nguyên

Akõ Dhông nằm cuối đường Trần Nhật Duật, TP.Buôn Ma Thuột. Thế nhưng ở đấy là một khoảng trống trọn vẹn xa khác với phố xá .

Không chỉ ở Đắk Lắk mà cả khu vực Tây Nguyên, quy trình đô thị hóa đã làm diện mạo nhiều buôn làng trở nên lạ lẫm với chính con người tại chỗ. Nhưng Akõ Dhông thì khác .

Cầu thang lên nhà sàn của người Ê Đê. Ảnh: Duy Hậu.

Từ rất sớm, Akõ Dhông đã chịu ảnh hưởng tác động của văn hóa truyền thống Pháp nhưng đến tận giờ đây. Nhưng người dân buôn Akõ Dhông vẫn duy trì việc làm rượu cần, dệt thổ cẩm và đặc biệt quan trọng là giữ được mái nhà dài truyền thống lịch sử. Người Ê Đê ở đây bảo : ” Đấy tổ tiên, là máu thịt là … Ê Đê không hề để nó lẫn với ai được ” .

Đến Akõ Dhông, tất cả chúng ta như lạc vào khoảng trống trọn vẹn khác lạ. Ở đấy hoa đua sắc thắm, khí hậu ôn hòa .

Khác với phố xá sinh động, đến Akõ Dhông tất cả chúng ta như lạc vào khoảng trống thiền định trong tiếng suối róc rách, tiếng chim líu lo trên những tán cây cổ thụ. Đã không ít người gọi Akõ Dhông là ” buôn rừng trong phố “. Cách gọi đó cũng không hề ngoa .

Người dân Akõ Dhông thưởng thức cà phê bên những ngôi nhà sàn truyền thống. Ảnh: Duy Hậu.

Đương thời, Ama H’Rin luôn ý thức về việc bảo vệ môi trường tự nhiên. Chính thế cho nên mà khoảnh rừng trong buôn dù đã có nhiều người ” nhòm ngó ” nhưng ông nhất quyết không bán .

Ông cũng không cho bất kỳ ai chặt cây. Giá trị về kinh tế tài chính nếu bán khoảnh rừng ấy không hề nhỏ nếu không muốn nói là rất lớn. Nhưng giá trị về thiên nhiên và môi trường – một thứ gia tài vô hình dung để lại cho muôn đời sau – còn lớn hơn gấp vạn .

Đồng bào Ê Đê ở Akõ Dhông đều có cuộc sống khấm khá nhờ vào các hoạt động du lịch. Ảnh: Duy Hậu.

Người Ê Đê ở Akõ Dhông cũng ý thức được điều đó. Họ bảo đấy là nguồn sống, là dưỡng khí, là mạch nguồn của nước … đụng vào đấy là mất tổng thể .

Nghĩ vậy nên người Ê Đê ở đây không chỉ giữ mà còn trồng thêm cây xanh. Bên những mái nhà dài, ngoài những vườn hoa quanh năm khoe sắc, là những bóng cây nóng bức che chở cho buôn làng .

Tại Akõ Dhông hiện có khoảng chừng gần 100 hộ đồng bào Ê Đê sinh sống. Do nhu yếu, người Ê Đê ở Akõ Dhông vẫn bê tông hóa, nhưng bên cạnh những ngôi nhà tân tiến vẫn là những mái nhà dài truyền thống cuội nguồn .

Các ngôi nhà dài làm bằng gỗ, lợp ngói, vách nghiêng, mái nhọn nhô ra phía trước trong buôn, đều nằm dọc hai bên đường theo hướng truyền thống lịch sử từ Bắc đến Nam .

Một nơi nghỉ dưỡng rất thú vị cho du khách ở Akõ Dhông. Ảnh: Duy Hậu.

Hiện những con của Ama H’Rin đang kiến thiết xây dựng một ngôi nhà dài theo kiến trúc cổ xưa nhất của cha ông. Anh Ama Jenny, con rể của ông Ama H’Rin, cho biết, ngôi nhà được dựng bằng gỗ, trên mái dùng tre nứa ngâm làm rui mè .

Tranh lợp mái nhà dài không cần đan mà giắt trực tiếp lên theo cách của đồng bào Ê Đê rất lâu rồi. Ngôi nhà khi triển khai xong sẽ là nơi hoạt động và sinh hoạt chung, Giao hàng nhu yếu văn hóa truyền thống ý thức cho hội đồng Ê Đê ở Akõ Dhông .

Theo bà H’Linh Nga Niê Kdăm, khi còn sống Ama H’Rin đã tha thiết hoạt động nhân dân giữ lại những ngôi nhà dài .

Khi mái ấm gia đình nào vì sinh kế phải bán đất, hoặc làm thêm nhà xây cho con cháu trưởng thành, phải phá vỡ cảnh sắc buôn cổ, ông cũng góp ý phải làm hoặc bán khu đất phía sau nhà dài .

Người trong buôn giờ đây đã nhận thức được điều này, nên nếu tự làm lại nhà, cũng chọn kiến trúc truyền thống, với khá đầy đủ tiện lợi Giao hàng đời sống hiện tại …

Theo Duy Hậu (Dân Việt)

Source: https://laodongdongnai.vn
Category: Nông Thôn