Bảo tồn ngôn ngữ của các dân tộc thiểu số ở Việt Nam

Nước ta là một vương quốc đa dân tộc và đa ngôn ngữ. Ngoài tiếng Việt được sử dụng làm ngôn từ chung thì với 53 dân tộc thiểu số cũng đều có ngôn từ của riêng dân tộc mình. Tuy nhiên, do những điều kiện kèm theo khác nhau mà có những ngôn từ được gìn giữ, bảo tồn, có những ngôn từ đã mai một và cũng có những ngôn từ đang có nguy cơ biến mất .

Một giờ học ngôn từ dân tộc ở Trà Vinh .

Những nghiên cứu của các nhà khoa học Viện Hàn lâm khoa học xã hội và Khoa Ngôn ngữ học (Trường đại học Khoa học xã hội và nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội) cho thấy một số ngôn ngữ dân tộc thiểu số ở nước ta có nguy cơ “biến mất” cao như tiếng Arem, Mã Liềng, Rục, Cơ Lao, Pa Dí, Thu Lao, Cuối, Pu Péo…

Đây hầu hết là các dân tộc có dân số rất ít hoặc ít người ( từ vài trăm đến khoảng chừng 1.000 người ), đời sống xã hội rất khó khăn vất vả, không có năng lượng tự bảo tồn và gìn giữ ngôn từ, lời nói của dân tộc mình .
Nghiên cứu cho thấy, có nhiều nguyên do dẫn đến rủi ro tiềm ẩn mai một ngôn từ của các dân tộc thiểu số .
Đó là dân số ít, số người biết, tiếp tục sử dụng ngôn từ dân tộc không nhiều, nếu không nói là rất ít ; không có chữ viết, hoặc không được sử dụng liên tục, liên tục ; việc sinh sống quá khác biệt hoặc giao thoa trong khu vực mà dân tộc thiểu số khác có dân số đông hơn, điều kiện kèm theo kinh tế-xã hội tăng trưởng hơn cũng rất dễ kéo theo rủi ro tiềm ẩn làm mai một ngôn từ ; yếu tố truyền dạy không được chăm sóc, chú trọng ; sự tương hỗ của các cơ quan trình độ, chính quyền sở tại địa phương chưa thật sự mang lại hiệu suất cao …
Theo Tiến sĩ Nguyễn Văn Hiệp, Viện trưởng Viện Ngôn ngữ học ( Viện Hàn lâm khoa học xã hội ), yếu tố bảo tồn, gìn giữ ngôn từ các dân tộc thiểu số từ lâu đã được Đảng và Nhà nước ta đặc biệt quan trọng chăm sóc. Hiến pháp Việt Nam năm 2013 ghi rõ : ” Các dân tộc có quyền dùng lời nói, chữ viết, giữ gìn truyền thống dân tộc, phát huy phong tục, tập quán, truyền thống lịch sử và văn hóa truyền thống tốt đẹp của mình ” ( Điều 5, Chương I ) .
Dưới Hiến pháp là rất nhiều văn bản nghị quyết, luật, lao lý, hướng dẫn … và xây dựng nhiều cơ quan, cơ sở điều tra và nghiên cứu, giảng dạy … cho tiềm năng điều tra và nghiên cứu, bảo tồn và phát huy ngôn từ các dân tộc thiểu số trong hội đồng các dân tộc Việt Nam. Đảng và Nhà nước ta coi ngôn từ các dân tộc là một trong các thành tố làm ra truyền thống văn hóa truyền thống dân tộc ; bảo tồn, giữ gìn ngôn từ dân tộc là góp thêm phần bảo tồn, phát huy truyền thống văn hóa truyền thống các dân tộc thiểu số ở nước ta .
Chủ trương và những quyết sách đúng đắn, đã mang lại cho 1 số ít ngôn từ dân tộc thiểu số những thời cơ không hề tốt hơn. Ở 1 số ít dân tộc thiểu số có số dân đông, cư trú tập trung chuyên sâu, ngôn từ dân tộc đó được sử dụng làm ngôn từ thứ hai trong trường học. Học sinh được truyền dạy bởi giáo viên và ngôn từ đó được sử dụng song song trong các hoạt động giải trí của nhà trường .
Ngoài ra, một số ít ngôn từ của các dân tộc đông người như Khmer, Ê Đê, Gia Rai, Ba Na, Chăm, H’Mông, Thái, Xê Đăng, Tày, Hà Nhì, Hrê, Cà Tu … cũng được lựa chọn sử dụng trên các đài lời nói, đài truyền hình, phát thanh Trung ương và địa phương. Một số cũng đã được sử dụng để in các tác phẩm văn học, văn nghệ ; để biên soạn các từ điển so sánh song ngữ, các sách miêu tả ngữ pháp, các sách giáo khoa …

Đó là hiệu quả của chính sách đối với các dân tộc thiểu số có dân số đông, đời sống xã hội tương đối phát triển. Còn đối với ngôn ngữ của các dân tộc thiểu số rất ít người, hiện đang có nguy cơ “biến mất” lại là câu chuyện hoàn toàn khác. Người Arem, Mã Liềng, Rục, Cơ Lao, Pa Dí, Thu Lao, Cuối, Pu Péo cho đến nay, gần như không còn người có thể sử dụng thành thạo cả tiếng nói và chữ viết của dân tộc mình.

Học sinh dân tộc thiểu số cần được học ngôn từ của dân tộc mình từ cấp tiểu học .

Một số dân tộc khác không có một người trẻ nào hoàn toàn có thể nói được tiếng của dân tộc mình chứ chưa nói đến việc đọc chữ. Cũng có 1 số ít dân tộc không có chữ viết, chỉ còn rất ít người già là còn bập bõm được đôi ba câu lời nói của dân tộc mình. Đối với những dân tộc như vậy, việc ngôn từ của họ vốn đã từng có, sẽ nhanh gọn biến mất trong dòng chảy tự nhiên .
Đối với 1 số ít ngôn từ của dân tộc thiểu số có điều kiện kèm theo để bảo tồn thì những chủ trương, chủ trương của Nhà nước thực sự có ý nghĩa. Nhiều địa phương nơi có đông đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống trong cả nước như Nghệ An, Đăk Lăk, Gia Lai, Lai Châu, Điện Biên, Hà Giang, Tỉnh Lào Cai, Sơn La, Sóc Trăng, Khánh Hòa … đã tổ chức triển khai nhiều hoạt động giải trí thiết thực, ý nghĩa nhằm mục đích Phục hồi ngôn từ dân tộc thiểu số trong những hoạt động giải trí nội sinh của mỗi dân tộc .
Tiêu biểu như tỉnh Tỉnh Lào Cai. Từ năm 2019 đến nay, Ban Dân tộc tỉnh đã mở 60 lớp dạy tiếng cho đồng bào dân tộc Phù Lá và Bố Y. Đã có gần 3.000 lượt người được ôn lại ngôn từ của dân tộc mình qua hình thức truyền khẩu. Đài Phát thanh và truyền hình tỉnh ra đời 2 chuyên trang tiếng H’Mông và tiếng Dao cho những người có nhu yếu giao lưu, học tập trải qua ngôn từ này. Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh cũng có nhiều điều tra và nghiên cứu về ngôn từ dân tộc thiểu số trải qua các trang sách cổ còn lưu giữ tại kho lưu trữ bảo tàng tỉnh .
Những hoạt động giải trí nhằm mục đích bảo tồn, gìn giữ những giá trị của ngôn từ dân tộc được đồng bào dân tộc thiểu số hưởng ứng rất can đảm và mạnh mẽ. Nhiều người già, nghệ nhân tự đứng ra mở lớp dạy tiếng, dạy chữ cho lớp trẻ chỉ để “ bọn trẻ không quên tiếng mẹ đẻ của chúng ” .
Bộ Giáo dục và Đào tạo đã kiến thiết xây dựng chương trình dạy song ngữ bằng 8 thứ tiếng dân tộc ( gồm : Thái, H’Mông, Ba Na, Gia Rai, Xơ Đăng, Chăm, Khmer, Hoa, Ê Đê ) cho các trường tiểu học, đại trà phổ thông dân tộc nội trú vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Dựa trên bộ tài liệu này, lúc bấy giờ cả nước có khoảng chừng 30 tỉnh, thành phố đang tổ chức triển khai dạy học ngôn từ dân tộc thiểu số trong nhà trường .

Nhiều địa phương đã triển khai thực hiện dạy tiếng dân tộc cho học sinh trong trường phổ thông đạt kết quả tốt, như Sơn La, từ thành công bước đầu đã đặt kế hoạch mỗi năm mở khoảng 9 lớp với 400 học viên; Bình Thuận dạy tiếng Chăm cho học sinh tiểu học 4 tiết/tuần… Tỉnh Lào Cai cũng tổ chức dạy song ngữ (tiếng Việt và tiếng dân tộc thiểu số) trong một số trường học trong tỉnh…

Mặc dù đã trong bước đầu có tác dụng khả quan, nhưng trên toàn diện và tổng thể hiệu suất cao của công tác làm việc bảo tồn, gìn giữ ngôn từ dân tộc thiểu số chưa được như mong ước. Nhiều địa phương mới chỉ dừng ở việc thử nghiệm thử nghiệm giảng dạy song ngữ chứ chưa triển khai phổ cập tới nhiều trường nơi có đông học viên dân tộc thiểu số ; việc in ấn, phát hành sách báo, phát thanh, truyền hình có số lượng và thời lượng quá ít ; điều tra và nghiên cứu khoa học về ngôn từ dân tộc chưa nhiều ; việc truyền dạy tại hội đồng dân tộc cũng như thời cơ, điều kiện kèm theo sử dụng ngôn từ trong hội đồng chưa cao .
Đây có lẽ rằng là yếu tố cơ bản quan trọng trong việc “ hồi sinh ” những ngôn từ dân tộc thiểu số có rủi ro tiềm ẩn mai một, bởi lẽ, tác nhân quan trọng nhất đem lại sức sống cho các ngôn từ là chúng được truyền dạy và có vai trò như thế nào trong đời sống xã hội .
Việc bảo tồn, gìn giữ và phát huy những giá trị ngôn từ dân tộc thiểu số cũng là bảo tồn, gìn giữ và phát huy những giá trị, truyền thống văn hóa truyền thống của các dân tộc thiểu số trong hội đồng các dân tộc Việt Nam .

Source: https://laodongdongnai.vn
Category: Nông Thôn