Bức tranh thiên nhiên và con người trong bài thơ Chiều tối – Trường THPT Thành Phố Sóc Trăng

Đề bài: Phân tích bức tranh thiên nhiên và con người trong bài thơ Chiều tối

Tổng hợp các bài: Phân tích bức tranh thiên nhiên và con người trong bài thơ Chiều tối trong tuyển tập Văn mẫu 11 đầy đủ các nội dung từ bao quát tới chi tiết, tài liệu tham khảo là những bài văn cảm nhận mẫu giúp các em học sinh có thể hình dung ra các hình ảnh thiên nhiên và con người đẹp lạ trong bức tranh mà Bác vẽ bằng thơ.

Tham khảo: soạn bài Chiều tối – Hồ Chí Minh

Bạn đang xem : Bức tranh vạn vật thiên nhiên và con người trong bài thơ Chiều tối

Dàn ý cụ thểphân tích Bức tranh thiên nhiên và con người trong bài thơ Chiều tối

1. Hai câu đầu – Bức tranh vạn vật thiên nhiên

Phiên âm: Quyện điểu quy lâm tầm túc thụ/ Cô vân mạn mạn độ thiên không
Dịch thơ: Chim mỏi về rừng tìm chốn ngủ/ Chòm mây trôi nhẹ giữa tầng không

Chim mỏi về rừng tìm chốn ngủ/ Chòm mây trôi nhẹ giữa tầng không
Chim mỏi về rừng tìm chốn ngủ / Chòm mây trôi nhẹ giữa tầng không

a. Hình ảnh cánh chim – “quyện điểu”: Được vận dụng bút pháp chấm phá – thủ pháp nghệ thuật quen thuộc trong Đường thi, bức tranh thiên nhiên của Hồ Chí Minh hiện lên qua hình ảnh cánh chim tuy giản đơn nhưng giàu sức gợi.
* Gợi thời gian: Dựa vào sắc thái của cánh chim “quyện” (mệt), ta hình dung ra một bầy chim tan tác, đang cố gắng vẫy đôi cánh mỏi mệt sau một ngày kiếm ăn cực nhọc, chúng bỏ lại phía sau bóng chiều tàn, bỏ lại những vất vả để sinh tồn mà tìm về chốn nghỉ. Hoàng hôn trùm lên đất trời cũng là lúc đôi cánh “quy lâm” của chúng thêm nặng với thanh trắc của từ “quyện” đè nặng lên từng chuyển động.

* Gợi khoảng trống : Không chỉ gọi xuống bóng xế tà, cánh chim mỏi ấy trở thành điểm nhấn, lột tả một khoảng trống bát ngát, to lớn của núi rừng. Giữa khoảng chừng trời bát ngát vùng sơn cước, xa xa phía bìa rừng là bầy chim nhỏ cất cánh bay, theo từng lần vỗ cánh, khi bóng của chúng càng thu nhỏ, khung trời chiều càng trở nên im vắng, trống trải, bát ngát hơn. Đây chính là thẩm mỹ và nghệ thuật lấy động tả tĩnh thường được phát hiện trong thơ xưa .
* Gợi tâm trạng : Không phải người đi đường nào cũng hoàn toàn có thể nhìn ra được vẻ căng thẳng mệt mỏi ẩn sau cánh chim chiều, Hồ Chí Minh phải là người có tình yêu vạn vật thiên nhiên thâm thúy lắm, kết nối với vạn vật thiên nhiên vô cùng, mang cái hồn thi sĩ sâu lắng lãng mạn khôn tả mới dùng được chữ “ quyện ” để miêu tả bầy chim đang tất tả bay về rừng kia. Nhưng như vậy chưa đủ, Người không chỉ yêu, mà còn đồng cảm cảnh. Bởi bản thân Hồ Chí Minh cũng như cánh chim kia, stress, ủ rũ, chán chường và cực nhọc. Bầy chim về tổ sau một ngày kiếm mồi, tuy khó khăn vất vả, nhưng vẫn còn tự do. Còn Bác, là tù nhân bị áp giải từ nhà lao này sang nhà ngục kia, hành trình dài “ năm mươi ba cây số một ngày ”, từ lúc “ gà gáy một lần đêm chửa tan ”. Qua bút pháp tả cảnh ngụ tình đặc trưng của Đường thi, nỗi khổ của người tù xa xứ đã được thể hiện toàn vẹn trước người đọc như vậy .
+ Nét cổ xưa : Đây không phải lần đầu người đọc thấy nhà thơ gửi tâm trạng mình vào cánh chim chiều. Ta đã nghe Nguyễn Du buồn than trong “ Truyện Kiều ” : “ Chim hôm thoi thóp về rừng ”, cũng đã nghe tiếng lòng của Bà Huyện Thanh Quan trong hai câu thơ trích bài “ Chiều hôm nhớ nhà ” : “ Ngàn mai lác đác chim về tổ / Rặng liễu bâng khuâng khách nhớ nhà. ” Tuy mỗi người một nỗi tuy nhiên ẩn dưới bóng chim, nỗi buồn nào cũng da diết .
+ Nét tân tiến : Trong thơ Đường, người đọc thuận tiện phát hiện những cánh chim lọt thỏm giữa bầu không như trong thơ Liễu Tống Nguyên : “ Thiên sơn điểu phi tuyệt / Vạn kính nhân trung diệt ” ( “ Nghìn non chim bay biến mất / Muôn nẻo dấu người vắng không ” ). Bên cạnh đó, những thi nhân xưa miêu tả cánh chim nhưng phần đông không vẽ cho chúng một lối về, cánh chim cứ bay trong mông lung vô tận ; nhà thơ nổi tiếng của Trung Quốc, Vương Bột từng viết “ Lạc hà dữ cô lộ tề phi ” ( “ Ráng chiều với cò lẻ cùng bay “ ) và cả Đỗ Phủ cũng “ vẽ ” : “ Nhất hàng bạch lộ thướng thanh thiên ” ( Một hàng cò trắng bay vút lên trời xanh ). Tuy nhiên, là một tác gia có phong thái thẩm mỹ và nghệ thuật phong phú, độc lạ, Hồ Chí Minh không chịu gò bó những vần thơ của mình trong khuôn khổ nét đẹp cổ xưa mà thổi vào thơ linh hồn tân tiến. Cánh chim của Bác ủ rũ, nhưng vẫn đập cánh bay về rừng “ tìm chốn ngủ ” để lấy sức cho một ngày dài tiếp theo. Bác cho thấy sức sống và ý chí của bầy chim nhỏ, điều mà thơ xưa ít đề cập tới. b. Hình ảnh chòm mây – “ cô vân ” : Cũng giống như “ quyện điểu ”, “ cô vân ” là hình ảnh ước lệ tượng trưng, là thi liệu quen thuộc trong thơ Đường, là một trong những nét chấm phá rực rỡ giữa khung cảnh “ Chiều tối ” .

>>> Tham khảo: Phân tích vẻ đẹp cổ điển và hiện đại trong bài thơ Chiều tối

* Gợi khoảng trống : Lại một bút pháp cổ xưa nữa được Hồ Chí Minh sử dụng : lấy hữu hạn nói vô hạn. Chòm mây nhỏ bé có sức gợi lớn lao, khơi dậy cả một khoảng trống khoáng đạt, to lớn không thấy được đường chân trời của miền sơn cước. Không phải “ Lớp lớp mây cao đùn núi bạc ”, một khung cảnh vạn vật thiên nhiên hùng vĩ với những tầng mây đồ sộ chất cao kín nền trời, mây của Bác là điểm nhấn đứng riêng không liên quan gì đến nhau, cô độc giữa trời chiều quạnh hiu, im vắng. Một từ “ cô ” vẽ nên hình ảnh đám mây nhỏ bé co mình lại trong làn gió se se lạnh khi mặt trời đã khuất dần sau núi, khiến phông nền đằng sau nó càng tỏa rộng, lan ra ngút ngàn .
* Gợi tâm trạng : Bút pháp tả cảnh ngụ tình không chỉ thổi hồn người vào cánh chim mà đặt tâm trạng trĩu nặng lên chòm mây trôi hờ hững. Phải chăng những xuất sắc ưu tú trong Hồ Chí Minh đè nặng lên chòm mây, khiến chúng không hề trôi nhanh, cuốn vào gió mà bay biến mất, thay vì vậy lại “ mạn mạn độ thiên không ”, một chút ít lững lờ, một chút ít quẩn quanh cả một chút ít bế tắc – điều đã bị đánh mất trong bản dịch thơ của Nam Trân. Hình ảnh chòm mây cô độc trên nền trời vô tận chính là hình tượng cho người tù nơi đất khách, đơn độc, trơ chọi, lạ lẫm và buồn chán .
+ Nét cổ xưa : Đọc “ Hoàng Hạc Lâu ” – tuyệt tác Đường thi của Thôi Hiệu, người đọc cảm nhận được nỗi buồn của chòm mây chết lặng cả ngàn năm “ Bạch vân thiên tải không du du ” ( “ Ngàn năm mây trắng giờ đây còn bay ” ). Giữa vô số những hình mây trong thơ xưa cũng điển hình nổi bật lên một ví dụ nổi bật, rực rỡ khác của Lí Bạch : “ Chúng điểu cao phi tận / Cô vân độc khứ nhàn. ” ( “ Bầy chim một loạt bay cao / Lưng trời thơ thẩn đám mây một mình ” ). Qua những ví dụ này, ta thấy hình ảnh mây trong thơ Bác không phải là thi liệu mới .
+ Nét tân tiến : Cái mới trong thờ Người không phải hình ảnh, mà là hồn thơ. Khác với mây hai trong hai tuyệt phâm trên, mây của Hồ Chí Minh cũng thoát tục, cũng buồn, cũng một mình đơn chiếc nhưng không chết lặng, cũng không thẩn thơ không chịu bay đi. “ Cô vân ” của Người mang linh hồn người tù xa xứ, tuy gần mất phương hướng, không nhìn ra hy vọng, ánh sáng phía trước nhưng chưa vội bỏ cuộc, linh hồn ấy vẫn thôi thúc đám mây trôi, dù không nhanh, những vẫn tiềm ẩn sức sống dai dẳng .
c. Tiểu kết : Hai hình ảnh cánh chim và chòm mây không chỉ vẽ nên bức tranh vạn vật thiên nhiên đẹp mà buồn, chúng còn thể hiện con người Hồ Chí Minh, một tâm hồn yêu, kết nối, cùng nhịp điệu với vạn vật thiên nhiên, một trái tim lãng mạn với thơ ca, mọt người chiến sỹ đứng trước gian lao không chịu chùn bước khuất phục : người đọc thấy được cái buồn, cái mệt của Người, nhưng không mảy may tìm được tín hiệu bỏ cuộc. Có thể nói, điều khiến cho bức tranh miền sơn cước đẹp lanh động lòng người còn là ý chí, ý thức tân tiến của Hồ Chí Minh .
2. Hai câu cuối – Bức tranh con người

Phiên âm: Thôn sơn thiếu nữ ma bao túc/ Bao túc ma hoàn lô dĩ hồng.
Dịch thơ: Cô em xóm núi xay ngô tối/ Xay hết lò than đã rực hồng.

a. Hình ảnh cô gái xóm núi – “ thôn sơn thiếu nữ ” : Trên đường chuyển lao của Hồ Chí Minh, Người không chỉ chiêm ngưỡng và thưởng thức cảnh sắc vạn vật thiên nhiên mà còn ngắm nhìn cả đời sống con người vùng sơn dã. Lọt vào tầm mắt Người là hình ảnh cô gái miền núi đang lao động, một hình ảnh nhỏ bé gợi nên biết bao điều .
* Gợi sức sống : Hình ảnh “ thôn sơn thiếu nữ ” được đặt ở TT bài thơ, làm điểm sáng thẩm mỹ và nghệ thuật, điểm nhấn lôi cuốn người đọc. Mọi ánh nhìn như đổ dồn vào người con gái trẻ trung và tràn trề sức khỏe, đầy sức sống, đang hăng say lao động. Từng vòng xoay của cối xay ngô qua phép điệp vòng “ ma bao túc / bao túc ma hoàn ” gợi lên hoạt động uyển chuyển, dẻo dai của người lao động đang vui tươi chuẩn bị sẵn sàng bữa tối. Đây là cảnh tượng thuận tiện được phát hiện ở bất kể miên thôn sơn nào : con người đơn thuần mộc mạc làm việc làm bình dị quen thuộc. Bản dịch của Nam Trân với hai chữ “ cô em ” tuy đánh mất phần sang chảnh tuy nhiên lại bù đắp sự quen thuộc, thân thiện trong tiếng gọi .
+ Nét cổ xưa : Trong thơ xưa hình ảnh con người điểm xuyết trên nền bức tranh vạn vật thiên nhiên cũng đã Open nhiều, như trong thơ Bà Huyện Thanh Quan : “ Lom khom dưới núi tiều vài chú / Lác đác bên sông chợ mấy nhà ”. Ngư, tiều, canh, mục hiện lên nhỏ bé, mờ nhạt trong những bức cổ họa Đường thi .
+ Nét văn minh : Một trong số ít những thi nhân phát minh sáng tạo thơ Đường, bộc lộ sức sống sinh động, vui tươi của con người trên bức tranh vạn vật thiên nhiên có Nguyễn Trãi đã viết : “ Lao xao chợ cá làng ngư phủ “. Nếu như tác giả “ Cảnh ngày hè ” lấy âm thanh sôi động để miêu tả đời sống, hoạt động và sinh hoạt của người lao động thì Hồ Chí Minh lại lấy những âm điệu uyển chuyển từ chiếc cối xay ngô và dáng hình uyển chuyển của người thiếu nữ để họa con người. Người thiếu nữ không những không bị hòa lẫn vào cảnh vật im lìm lặng lẽ mà còn trở thành tâm điểm bức tranh .
* Gợi tâm trạng : Hình ảnh người con gái xay ngô thức tỉnh trong tâm lý người chiến sỹ lưu lạc nơi đất khách về người dân lao động hiền lành, chất phác, như những con dân Nước Ta đang chịu cảnh lầm than cần người tài tương hỗ. Hình ảnh ấy thôi thúc tác giả nỗ lực phấn đấu, bước tiếp trên con đường cứu nước khó khăn. Vì vậy, hình tượng “ thôn sơn thiếu nữ ” mang đậm tính tích cực không những là nguồn động lực, mà còn là lời nhắc nhở đến trái tim yêu nước nồng nàn của Hồ Chí Minh .
b. Hình ảnh “ lò than đã rực hồng ” – “ lô dĩ hồng ” : Được đặt ở TT bài thơ, cảnh tượng người con gái miền núi xay ngô chính là điểm sáng của tác phẩm. Tuy nhiên, đó không phải hình ảnh đắt giá duy nhất. Nhãn tự của “ Chiều tối ” lại nằm ở cuối bài, là ánh sáng tỏa ra từ lo than – “ hồng ” – ấm cúng và bùng cháy rực rỡ .
* Gợi thời hạn : Để bảo vệ không đánh mất cái hay và tinh xảo của từ ngữ, người đọc nên nhìn nhận thời hạn trong bài “ Mộ ” qua phần phiên âm. Vì trong phần phiên âm không hề có chữ “ tối ” nên chữ “ hồng ” ở câu kết càng tỏa sáng hơn khi nào hết. Ánh lửa chỉ hoàn toàn có thể rực hồng khi nền trời đã ngả sang màu xanh thẫm. Người ta chỉ hoàn toàn có thể nhìn ra ánh sáng bừng lên từ chiếc lò than nhỏ bé khi vạn vật xung quanh đã chìm trong bóng tối. Đây chính là ví dụ nổi bật cho một đặc trưng của Đường thi – “ ý tại ngôn ngoại ” ( ý ở ngoài lời ) hay “ họa vân hiển nguyệt ” ( vẽ mây hiện trăng ) .
* Gợi sức sống : Nếu như ở trên, fan hâm mộ cảm nhận sự hiu quạnh, man mác buồn, cái se lạnh buổi chiều tàn thì ở đây, người đọc lại thấy ấm lòng khi nhìn ra ánh lửa bập bùng từ căn nhà nhỏ dưới chân núi. Lại một lần nữa Hồ Chí Minh khẳng định chắc chắn sức sống dẻo dai, trẻ trung và tràn trề sức khỏe của con người. Hơi ấm từ chữ “ hồng ” khiến ta nghĩ đến những con người lao động chân chất châm nên ngọn lửa ấy. Ngọn lửa ấy giúp họ nấu cơm nóng nực, tạo hơi ấm trong những ngày mát mẻ, chiếu sáng khi màn đêm buông xuống, giúp tận thưởng đời sống dù vẫn còn nhiều thiếu thốn về vật chất tuy nhiên có niềm hạnh phúc mộc mạc, có niềm vui bình dị .

* Gợi tâm trạng: Sau một ngày chuyển lao mệt mỏi, cực nhọc, Hồ Chí Minh không nhìn về điểm cuối chân trời xa xăm không thấy tận cùng, cũng không nhìn về phía rừng sâu tối không thấy lối ra, cũng không thả hồn lên những đám mây lững lờ bay vô định. Người đặt trọn tầm nhìn của mình về phía “lò than đã rực hồng”. Ngọn lửa “hồng” tùy nhỏ nhưng cháy mãnh liệt ấy thu hút cả đôi mắt và trái tim của chủ thể trữ tình. Nhìn về phía đó, Bác thấy niềm tin về hạnh phúc luôn tồn tại ở đâu đó trong cuộc đời, phụ thuộc vào con người ta có chịu tìm kiếm, hay tạo ra hay không mà thôi. Cũng như ngọn lửa, nó không thể tỏa ánh hồng chiếu sáng cả vùng sơn cước bao la rộng lớn nếu không có bàn tay con người thắp nên. Cũng như đồng bào Việt Nam không thể thoát khỏi lầm than, khổ cực nếu không có những chiến sĩ dũng cảm dám đứng lên, ra đi tìm đường cứu nước. Từ đó, trái tim của Hồ Chí Minh được tiếp thêm sức mạnh, ý chí và nghị lực. Những mệt mỏi đã gửi vào cánh chim, chòm mây không còn, trong cặp mắt Người mới đây còn chứa nặng lo lắng, ưu tư nay chỉ thấy hi vọng, khát khao tìm ra chân trời mới.

* Tiểu kết : Chữ “ hồng ” tạo nên sự luân chuyển của hình tượng thơ : từ quạnh vắng đến vui tươi, từ bóng tối ra ánh sáng, từ căng thẳng mệt mỏi tới hân hoan, từ bế tắc về hy vọng. Trái với mường tượng của người đọc, “ Chiều tối ” không kết thúc bằng một khung cảnh u buồn với lời than vãn của người tù, mà khép lại trong niềm niềm hạnh phúc êm đềm, thanh thản. Qua đó, người đọc cảm nhận được tình yêu đời sống, niềm tin “ thép ” và tâm hồn đẹp của Hồ Chí Minh. Chính những nét đẹp đó, phối hợp với thẩm mỹ và nghệ thuật tài tình đã tạo nên tứ thơ cô đọng, giàu ý nghĩa .
Với dàn ý vô cùng cụ thể cho đề bài Phân tích bức tranh vạn vật thiên nhiên và đời sống trong bài thơ Chiều tối, những em học viên nên phối hợp với những nội dung kiến thức và kỹ năng của :

• Bài văn phân tích bài thơ Chiều tối – Hồ Chí Minh
• Dàn ý cảm nhận bài thơ Chiều tối của Hồ Chí Minh

từ đó thiết kế xây dựng nên một bài văn nghiên cứu và phân tích bức tranh trong bài thơ này thật mê hoặc và ấn tượng .

Văn mẫu Bức tranh thiên nhiên và con người trong bài thơ Chiều tối

Một buổi chiều tối, vào cuối mùa thu năm 1942, trên con đường chuyển lao từ Tĩnh Tây đến Thiên Bảo, dù đã trải qua một ngày dài gian lao, khó khăn vất vả nhưng bác vẫn còn liên tục bị bọn lính áp giải trên đường và trước mắt là một đêm trong nhà giam chặt hẹp, dơ bẩn, lại “ Được cùm chân mới yên bề ngủ / Không được cùm chân biết ngủ đâu ”. Những đày đọa ban ngày chưa qua, những đày đoạ đêm hôm đã sắp đến. Vậy mà trong thực trạng ấy, người vẫn vượt lên trên toàn bộ để ghi lại một bức tranh vạn vật thiên nhiên và đời sống thật đẹp :
“ Quyện điểu qui lâm tầm túc thụ
Cô vân mạn mạn độ thiên không
Sơn thôn thiểu nữ ma bao túc
Bao túc ma hoàn lô dĩ hồng ” .
( Chim mỏi về rừng tìm chốn ngụ
Chòm mây trôi nhẹ giữa tầng không
Cô em xóm núi xay ngô tối
Xay hết lò thân đã rực hồng ) .
Cả bài thơ là bức tranh vạn vật thiên nhiên và đời sống con người thân thiện, sinh động trong cảm nhận của một người tù cách mạng .
“ Chiều tối ” khởi đầu bằng hai câu thơ miêu tả vạn vật thiên nhiên vừa thân thiện lại vừa khác lạ. Cũng giống như trong thơ ca cổ xưa phương Đông, khung cảnh vạn vật thiên nhiên trong hai câu thơ đầu đã được phác hoạ bằng những nét châm phá. Nhà thơ không nghiêng về tả mà chỉ gợi ra một vài nét để bắt lấy cái hồn của tạo vật. Toàn bộ khung cảnh miền vạn vật thiên nhiên sơn cước hiện ra đơn sơ qua cánh chim chiều căng thẳng mệt mỏi đang vỗ cánh bay về nơi trú ngụ, và trong áng mầy một mình, lững lờ trôi giữa tầng không. Nghệ thuật lấy điểm vẽ diện, lấy động tả tĩnh được vận dụng phát minh sáng tạo, Nhìn cánh chim bay, mây trôi mà cảm thấy khung trời bát ngát hơn, cảnh chiều tối êm ả dịu dàng, yên bình hơn. Thiên nhiên ở khắc họa ở hai nét rất cơ bản nhưng hiện lên đầy ấn tượng về cảnh sắc và xúc cảm. Nó gợi ta nhớ đến những câu thơ râ’t hay cũng viết về cảnh chiều tà như vậy. Ca dao từng có câu : “ Chim bay về núi tối rồi ”. Và đó cũng là cánh chim của buổi chiều tà trong thơ Nguyễn Dủ : “ Chim hôm thoi thót về rừng ”. Câu thơ của Người vì vậy mà cũng vừa gợi ý niệm về khoảng trống vừa gợi ý niệm về thời hạn. Mặc dù vậy, hình tượng cánh chim trong thơ Bác không chỉ được quan sát ở trạng thái hoạt động bên ngoài như trong thơ xưa ( cánh chim bay ) mà còn được cảm nhận rất sâu ở tâm trạng ( cánh chim mỏi mệt ). Có thể thấy một sự tương đương thân thiện giữa hình ảnh cánh chim ấy với người tù trên đường chuyển lao căng thẳng mệt mỏi. Nhưng hành trình dài của cánh chim có thế ’ coi như đến đấy là đã tạm ngừng để nghỉ ngơi thì người tù cách mạng vẫn phải liên tục những đày đọa. Nhưng ý thơ không thế cho nên mà mất đi sự hoà hợp đồng điệu, giữa tâm hồn nhà thơ với cảnh vật. Bởi cội nguồn của nó chính là tình yêu thương bát ngát Bác giành cho mọi sự sống trên đời .
Hình ảnh chòm mây gợi ta nhớ đến câu thơ của Thôi Hiệu trong bài “ Hoàng Hạc lâu ” : “ Ngàn năm mây trắng giờ đây còn bay ” và câu thơ của Nguyền Khuyến : “ Tầng mây lơ lửng trời trong xanh ” ( Thu điếu ), vẫn là một thi liệu quen thuộc nhưng “ mây ” trong thơ Bác không gợi sự vĩnh viễn hay cái khắc khoải mơ hồ của con người trước hư không mà là một chòm mây đơn độc đang chậm trễ trôi giữa khung trời bát ngát. Chòm mây như có hồn người. Nó như mang cái tâm trạng một mình, đơn độc, do dự, trăn trở, cha biết tương lai sẽ đi đến đâu của người tù nơi đất khách. Khi Lí Bạch, nhà thơ nổi tiếng Trung Quốc đời Đường “ Độc tọa Kính Đình sơn ” ( Một mình ngồi trên núi Kính Đình ) nhìn thấy cảnh :
“ Chúng điểu cao phi tận
Cô vân độc khứ nhàn ” .
( Bầy chim một loạt bay cao
Lưng trời thơ thẩn, đám mây một mình ) .
Sơn thôn thiểu nữ ma bao túc
Để cánh chim bay biến mất vào cõi vô tận thì trong thơ Bác, cánh chim là của đời sống hiện thực, nó bay theo cái nhịp điệu bất tận của đời sống : Sáng đi ăn, tối về rừng ngủ. Áng mây của Lí Bạch bay nhàn tản gợi cảm giác thoát tục, còn áng mây trong bức tranh “ chiều tối ” của Bác toát lên vẻ yên ả, thanh thản của đời sống thường ngày, ở trong cảnh đày đọa “ Năm mươi ba cây số một ngày / Mũ áo dẩm mưa rách nát hết giày ” vậy mà hồn thơ ấy vẫn vượt lên trên toàn bộ đê cảm nhận và tiếp đón vẻ đẹp của bức tranh vạn vật thiên nhiên, tạo vật. Tình yêu vạn vật thiên nhiên và “ chất thép ” trong tâm hồn người tù cách mạng ấy đã làm nên sức mạnh để thắng lợi thực trạng. Từ bức tranh vạn vật thiên nhiên, ta phát hiện một cái nhìn trìu mến dõi theo từng bộc lộ của tạo vật. Không có chân dung người tù khổ ải mà chỉ hiện lên hình dáng phong độ của bậc tao nhân mặc khách đang thư thả thư thái thưởng ngoạn cảnh về chiều ở rừng núi .
Nếu như trong hai câu thơ đầu, cảnh vật hiện ra trong những nét vẽ chấm phá phần nào mang đặc thù ước lệ cổ xưa thì hình ảnh cô thôn nữ trong hai câu thơ còn lại lại được gợi tả một cách chân thực, sinh động và đơn cử như một bức tranh hiện thực. Bức tranh chuyển dời điểm nhìn vào đời sống con người. Chính nét vẽ đời thường ây đã làm cho bài thơ tãng thêm hình dáng văn minh. Hình ảnh người con gái điển hình nổi bật lên, trở thành TT của bài thơ. Thời khắc đầu đêm nơi xóm núi đã làm người tù quên đi cảnh ngộ khổ đau của mình để cảm nhận đời sống của nhân dân. Bác đã vợt qua những khoảng cách về khoảng trống, quý phái, dân tộc bản địa để tiếp đón vẻ đẹp con người ở ngay nơi mà mình bị đày đọa. Đó là điều không phải ai cũng hoàn toàn có thể làm được. Hai câu thơ nói lên sự chăm sóc và tình cảm yêu thương của Bác so với ngửời lao động nghèo mà sự thao tác mệt nhọc bộc lộ qua âm điệu khắc khổ của bài thơ. Đến đây bài thơ có sự hoạt động từ bức tranh vạn vật thiên nhiên sang bức tranh đời sống. Cũng là sự Open của con người nhưng không phải là cảnh “ Lom khom dưới núi tiều vài chú / Lác đác bên sống chợ mây nhà ” chỉ làm tăng thêm nỗi buồn và sự đơn độc của nhân vật trữ tình trong thơ Bà huyện Thanh Quan, con người trong thơ Bác Open chỉ một mình nhưng lại mang theo sức ấm nóng của sự sống Hành động xay ngô gợi đến những bữa ăn mái ấm gia đình đông đúc và vui tươi, gợi đời sống lao động b ) nh dị. Hơn thế nữa, nó lại đi liền với “ lô dĩ hồng ”, cái â’m nóng của nhà bếp lửa. Trong một đêm mùa thu giá rét phương Bắc, một nhà bếp lửa rực hồng thật có ý nghĩa. Nó trở nên ấm cúng và có sức lan toả hơn khi nào hết. Cô thôn nữ được miêu tả trong sự lao động cần mẫn. “ Ma bao túc ” rồi “ ma túc ba hoàn ” vòng xoay của cốì xay ngô cứ đều đặn không ngừng nghi trong thái độ lao động hăng say của con người. Trong sự hoạt động của câu thơ có sự hoạt động của thời hạn. “ Nguyên văn không nói đến tốì mà tự nhiên nói đến : thời hạn cứ trôi dần theo cánh chim và làn mây, theo những vòng xoay của cối ngô, quay quay mãi, “ ma bao túc … bao túc ma hoàn ” và đến khi côi xay dừng lại thì “ lô dĩ hồng ”, lò đã rực hồng, tức là trời tôi, trời tôi thì lò rực lên ” ( Lê Trí Viễn ). Như vậy, nhà bếp lửa của cô gái xay ngô đã hồng lên, nghĩa là buổi chiều dịu dàng êm ả đã kết thúc để bước vào đém tối, nhưng lại không phải đêm hôm lạnh lẽo, âm u mà là đêm hôm ấm cúng, bừng sáng bởi ngọn lửa hồng. Nếu tưởng tượng cả bài thơ là một bức tranh thì chính cái châm lửa đỏ mà người nghệ sĩ tài hoa đã châm lên đó đã mang lại thần sắc cho toàn cảnh, có vẻ như nó làm tăng thêm niềm vui và sức mạnh cho người đang cất bước trên đường xa. Giũa cái hoang sơ hùng vĩ của vạn vật thiên nhiên đất trời, hình ảnh cô gái xay ngô và nhà bếp lửa rực hồng của cô toát lên vẻ tươi tắn, khoẻ mạnh, sôi động, đáng quí và đáng trân trọng biết bao .
Bài thơ là sự tích hợp của hai mảng màu chính : mảng màu của vạn vật thiên nhiên và mảng màu của đời sống con người. Cái làm ra sự hài hoà giữa hai mảng màu ấy là tâm lòng thiết tha yêu vạn vật thiên nhiên, yêu đời sống của người tù cách mạng. Bức tranh vạn vật thiên nhiên và đời sống có sự hoạt động từ bóng tối ra ánh sáng, từ buồn đến vui. Sự hoạt động này cho thây cái nhìn tràn trề niềm sáng sủa yêu đời, biểu lộ tâm hồn luôn hoạt động hướng ra ánh sáng, hướng ra sự sống, một “ chất thép ” đáng khâm phục trong tâm hồn thi sĩ – chiến sỹ Hồ Chí Minh .
Xem thêm : Sơ đồ tư duy Chiều tối
— –

Với các Bức tranh thiên nhiên và con người trong bài thơ Chiều tối được THPT Sóc Trăng tổng hợp ở trên, các em hoàn toàn có thể từ đó hình thành nên cho mình một bài văn riêng với các cách triển khai nội dung bài viết theo góc nhìn của mình và tham khảo thêm những đánh giá của các thầy cô và các bạn khác.

Phân tích bức tranh thiên nhiên và con người trong bài thơ Chiều tối, được THPT Sóc Trăng tổng hợp các ý chính trong bài và những bài văn mẫu để các em học sinh tham khảo.

Đăng bởi : trung học phổ thông Sóc Trăng
Chuyên mục : Giáo dục đào tạo

Source: https://laodongdongnai.vn
Category: Đời Sống