Hệ thống kiểm soát nội bộ và kiểm toán nội bộ theo luật kế toán năm 2015

Hệ thống kiểm soát nội bộ

Hiện nay, có rất nhiều quan điểm về hệ thống kiểm soát nội bộ. Các quan điểm về hệ thống kiểm soát nội bộ của Liên đoàn kế toán Quốc tế (IFAC) và quan điểm của Ủy ban các tổ chức tài trợ (COSO) cũng có sự khác nhau do yêu cầu và góc độ nhìn nhận khác nhau. Tuy nhiên, theo quan điểm chung được thừa nhận rộng rãi nhất hiện nay thì hệ thống kiểm soát nội bộ là toàn bộ các chính sách, những quy định, các thủ tục kiểm soát, các bước công việc do lãnh đạo đơn vị xây dựng và áp dụng nhằm quản lý và điều hành hoạt động của đơn vị đạt kết quả.

Hệ thống kiểm soát nội bộ nhằm vào 3 vấn đề lớn, đó là: Tuân thủ luật pháp và quy định; Đảm bảo mục tiêu của hoạt động (hiệu quả hoạt động và hiệu năng quản lý); Đảm bảo độ tin cậy của báo cáo tài chính.
Mục tiêu hoạt động là đạt mục tiêu cụ thể đã được thiết lập trong mối quan hệ đánh giá tổng thể (Mỗi mục tiêu cụ thể đều đạt được nhưng mục tiêu hoạt động chung có thể không đạt được); Khai thác, sử dụng tối ưu (kinh tế, hiệu quả, an toàn) các nguồn lực.

Mục đích của Doanh Nghiệp khi thiết lập hệ thống kiểm soát nội bộ khác với mục tiêu của hệ thống kiểm soát nội bộ. Mục đích của việc thiết lập hệ thống kiểm soát nội bộ của Doanh Nghiệp nhằm mục đích vào :
– Đảm bảo những tiềm năng của hệ thống kiểm soát nội bộ ( tuân thủ pháp lý và pháp luật ; Đảm bảo độ an toàn và đáng tin cậy của báo cáo giải trình kinh tế tài chính ; Đảm bảo tiềm năng hoạt động giải trí của đơn vị chức năng ) .
– Bảo vệ thông tin và gia tài trong Doanh Nghiệp, đơn vị chức năng .
– Ngăn chặn, phát hiện và giải quyết và xử lý những vi phạm, gian lận trong hoạt động giải trí .
– Phát hiện, tích lũy rất đầy đủ và giải quyết và xử lý kịp thời những yếu tố rắc rối, những phát sinh ngoài dự kiến của Doanh Nghiệp, đơn vị chức năng .

– Tăng cường tính hiệu lực về mặt điều hành, hiệu năng quản lý, hiệu quả kinh doanh của đơn vị (quyết định quản lý phù hợp và hiệu lực, quản lý phải đem lại kết quả; kinh doanh phải thu được lợi nhuận cao).
Việc “bảo đảm” cho những mục đích trên đây của hệ thống kiểm soát nội bộ chỉ là sự bảo đảm hợp lý theo từng góc độ nhìn nhận và từng giai đoạn cụ thể chứ không thể là bảo đảm tuyệt đối ở mọi góc độ và mọi giai đoạn.

Trước đây và theo quan điểm truyền thống cuội nguồn, hệ thống kiểm soát nội bộ thường chỉ tập trung chuyên sâu vào nội bộ của đơn vị chức năng, nhưng thời nay hệ thống kiểm soát nội bộ của đơn vị chức năng đã vượt ra khỏi khoanh vùng phạm vi ranh giới của bản thân đơn vị chức năng, do những hoạt động giải trí của đơn vị chức năng lúc bấy giờ được nhiều tổ chức triển khai bên ngoài chăm sóc .
Doanh Nghiệp cần có một hệ thống kiểm soát nội bộ đủ mạnh và đáng tin cậy để phân phối nhu yếu của những đối tượng người dùng này đặt ra như những nhà hỗ trợ vốn, chủ sở hữu, cho vay vốn, những cổ đông, ngân hàng nhà nước và nhiều đối tượng người tiêu dùng khác … Hệ thống kiểm soát nội bộ có khoanh vùng phạm vi rất rộng, có tương quan đến mọi nghành hoạt động giải trí của đơn vị chức năng cả nghành nghề dịch vụ kinh tế tài chính, kinh tế tài chính và phi kinh tế, phi kinh tế tài chính .
Kiểm soát nội bộ và hệ thống kiểm soát nội bộ cùng có chung mục tiêu, đều do con người kiến thiết xây dựng, thiết lập nhưng chúng có những điểm khác nhau. Kiểm soát nội bộ thường đi sâu vào công dụng vốn có của nó bộc lộ trải qua những lao lý, nguyên tắc và hoạt động giải trí kiểm soát. Kiểm soát nội bộ thường gắn với những hoạt động giải trí diễn ra với tiềm năng hiện tại theo nhu yếu phải đạt được của những đối tượng người dùng bên ngoài ( như quan điểm của COSO, họ chỉ đề cập đến kiểm soát nội bộ mà không đề cập đến hệ thống kiểm soát nội bộ ) .
Kiểm soát nội bộ thường đi vào kiểm soát với những chủ trương, thủ tục, nguyên tắc, lao lý có tính hệ thống được thừa nhận thoáng rộng, phổ cập và bao trùm. Kiểm soát nội bộ thường chăm sóc đến tiềm năng kiểm soát hơn là những hành vi đơn cử và thủ tục kiểm soát với những quan điểm khác nhau trong từng điều kiện kèm theo và tiến trình đơn cử. Loại kiểm soát hành vi với những thủ tục đơn cử người ta gọi là những thủ tục kiểm soát. Với loại kiểm soát này, có những quan điểm lúc bấy giờ cho rằng đó là loại kiểm soát quản trị, hay kiểm soát độc lập trong kiểm soát trực tiếp những chỉ tiêu trên báo cáo giải trình kinh tế tài chính .

Kiểm soát nội bộ là việc thiết lập và tổ chức thực hiện trong nội bộ đơn vị kế toán các cơ chế, chính sách, quy trình, quy định nội bộ phù hợp với quy định của pháp luật nhằm bảo đảm phòng ngừa, phát hiện, xử lý kịp thời rủi ro và đạt được yêu cầu đề ra…

Luật Kế toán năm ngoái cho rằng, “ Kiểm soát nội bộ là việc thiết lập và tổ chức triển khai thực thi trong nội bộ đơn vị chức năng kế toán những chính sách, chủ trương, tiến trình, lao lý nội bộ tương thích với pháp luật của pháp lý nhằm mục đích bảo vệ phòng ngừa, phát hiện, giải quyết và xử lý kịp thời rủi ro đáng tiếc và đạt được nhu yếu đề ra ” .Nói về hệ thống kiểm soát nội bộ là nói đến những chủ trương, thủ tục, những bước kiểm soát do chỉ huy đơn vị chức năng kiến thiết xây dựng có đặc thù bao trùm toàn bộ mọi nghành trong đơn vị chức năng. Hệ thống kiểm soát nội bộ gồm có cả kiểm soát nội bộ và bản thân con người cùng với những phương tiện đi lại có đặc thù kỹ thuật, cấu trúc hướng vào kiểm soát mang tính vững chắc, không thay đổi, bảo vệ và vĩnh viễn. Hệ thống kiểm soát nội bộ thường được bản thân những chỉ huy đơn vị chức năng thiết kế xây dựng, thiết lập hướng vào kiểm soát những hoạt động giải trí trong khoanh vùng phạm vi và nghĩa vụ và trách nhiệm của đơn vị chức năng .
Bản thân những đơn vị chức năng phải có nghĩa vụ và trách nhiệm thiết kế xây dựng, duy trì một hệ thống kiểm soát nội bộ khoa học, tương thích và hiệu suất cao để bảo vệ kiểm soát hoạt động giải trí trong khoanh vùng phạm vi đơn vị chức năng, ngăn ngừa sai phạm, đạt được tiềm năng, nhu yếu mà đơn vị chức năng đặt ra. Tuy nhiên, một hệ thống kiểm soát nội bộ có khoa học và hiệu lực thực thi hiện hành, hiệu suất cao đến đâu cũng luôn có những hạn chế cố hữu hay hạn chế vốn có của nó không hề tránh khỏi .

Yếu tố cấu thành hệ thống kiểm soát nội bộ

Có rất nhiều quan điểm khác nhau về những yếu tố cấu thành hệ thống kiểm soát nội bộ. Theo quan điểm truyền thống lịch sử, hệ thống kiểm soát nội bộ được cấu thành bởi 3 yếu tố ( 3 bộ phận ), đó là : Môi trường kiểm soát ; Hệ thống kế toán ; Các loại kiểm soát và thủ tục kiểm soát .
Theo quan điểm của COSO kiểm soát nội bộ gồm có 5 yếu tố : Môi trường kiểm soát ; Quy trình nhìn nhận rủi ro đáng tiếc ; Hệ thống thông tin và tiếp thị quảng cáo ; Hoạt động kiểm soát ; Và giám sát kiểm soát. Theo đó, những hoạt động giải trí diễn ra luôn phải được kiểm soát và có sự kiểm soát ngặt nghèo để bảo vệ độ an toàn và đáng tin cậy về hiệu quả kiểm soát cho những đối tượng người tiêu dùng chăm sóc, nhất là những đối tượng người tiêu dùng ở bên ngoài .

Chính vì vậy, COSO quy định bắt buộc tất cả các đơn vị được tài trợ khi lập báo cáo tài chính phải kèm theo báo cáo về kiểm soát nội bộ của đơn vị, cùng với những báo cáo kiểm toán nội bộ và báo cáo kiểm toán độc lập của các tổ chức kiểm toán có uy tín và danh tiếng để có minh chứng cho việc tuân thủ và tôn trọng kiểm soát nội bộ theo các quy định đặt ra.

Hiện nay, quan điểm về hệ thống kiểm soát nội bộ đang bao trùm cả kiểm soát nội bộ cùng với những phương tiện đi lại, thiết bị kỹ thuật, con người. Phương tiện thiết bị Giao hàng kiểm soát càng khách quan, hiệu suất cao càng an toàn và đáng tin cậy. Ở đâu, bộ phận kiểm soát càng sử dụng những phương tiện đi lại thiết bị kỹ thuật văn minh, càng hạn chế sự chi phối, tác động ảnh hưởng của con người thì ở đó kiểm soát có độ an toàn và đáng tin cậy cao .
Về con người, người kiểm soát phải trung thực, minh bạch, có năng lượng và luôn bảo vệ được sự tăng trưởng phân phối nhu yếu kiểm soát trong những điều kiện kèm theo đổi khác. Việc tổng hợp hiệu quả kiểm soát, nghiên cứu và phân tích, nhìn nhận và kiểm soát và điều chỉnh những chủ trương, pháp luật, thủ tục kiểm soát sau hoạt động giải trí kiểm soát để có được những kinh nghiệm tay nghề, những kiểm soát và điều chỉnh kịp thời cho những thủ tục kiểm soát tiếp theo, đem lại tác dụng kiểm soát cao hơn, hiệu lực thực thi hiện hành hơn, đúng với tiềm năng, mong ước và nhu yếu đặt ra là một trong những yếu tố cấu thành của hệ thống kiểm soát nội bộ văn minh thời nay .
Kiểm soát nội bộ và hệ thống kiểm soát nội bộ luôn phải tuân thủ những nguyên tắc kiểm soát sau đây : Nguyên tắc “ phân công, phân nhiệm ”, Nguyên tắc “ bất kiêm nhiệm ” ; Nguyên tắc “ uỷ quyền và phê chuẩn ” .
Các loại kiểm soát và thủ tục kiểm soát thường gồm có :

Một là, kiểm soát trực tiếp (kiểm soát quản lý (kiểm soát độc lập) và kiểm soát xử lý):

– Kiểm soát quản trị hay kiểm soát độc lập. Đây là loại kiểm soát mà người triển khai luôn độc lập với người triển khai hoạt động giải trí được kiểm tra, kiểm soát. Kiểm soát quản trị hay kiểm soát độc lập thường đơn cử và đi sâu vào những hành vi, những hoạt động giải trí đơn cử theo những nhu yếu, tiềm năng, nhận thức, góc nhìn khác nhau trong những điều kiện kèm theo đơn cử nhưng luôn hướng tới những tiềm năng kiểm soát nói chung đã đặt ra như : Quy định nghĩa vụ và trách nhiệm bảo vệ gia tài và thông tin, thiết lập những quy định, giải pháp để ngăn ngừa sự tiếp cận đến gia tài, thông tin của những người không có nghĩa vụ và trách nhiệm. Chế độ kiểm kê gia tài, chính sách dữ gìn và bảo vệ gia tài, những điều kiện kèm theo vật chất như kho tàng, thiết bị cho việc bảo vệ và kiểm soát gia tài, sổ sách và thông tin, chính sách bảo hiểm gia tài, phòng cháy chữa cháy …
– Kiểm soát giải quyết và xử lý : Là loại kiểm soát được đặt ra để giải quyết và xử lý những nhiệm vụ phát sinh, luân chuyển chứng từ, nhiệm vụ, quy trình giải quyết và xử lý, ghi sổ những nhiệm vụ kinh tế tài chính bảo vệ rằng nhiệm vụ đó xảy ra và việc ghi chúng vào sổ kế toán là đúng mực, khách quan, đúng đắn, đúng quy trình tiến độ, đáng tin cậy .

Hai là, kiểm soát tổng quát: Là kiểm soát tổng thể cùng một lúc nhiều hoạt động khác nhau, duới nhiều hình thức khác nhau đối với nhiều hệ thống, nhiều công việc khác nhau. Trong môi trường tin học, kiểm soát tổng quát trước hết thuộc về chức năng kiểm soát của phòng điện toán. Đối với những đơn vị có sử dụng hệ thống vi tính, tin học trong công tác kế toán thì công việc kiểm toán luôn phải sử dụng kết hợp giữa các chuyên gia có am hiểu về lĩnh vực máy tính, tin học và những chuyên gia có chuyên môn thuộc các lĩnh vực cần kiểm soát.

Nghiên cứu đánh giá hệ thống kiểm soát nội bộ

Việc nghiên cứu, nhìn nhận hệ thống kiểm soát nội bộ là để xác lập mức độ an toàn và đáng tin cậy so với hệ thống kiểm soát nội bộ này, trên cơ sở đó để xác lập và lựa chọn được giải pháp kiểm toán hài hòa và hợp lý về nội dung, khoanh vùng phạm vi và thời hạn cho những cuộc khảo sát cơ bản cần phải thực thi. Chính thế cho nên, bất kể cuộc kiểm toán báo cáo giải trình kinh tế tài chính nào, kiểm toán viên bắt buộc phải nghiên cứu nhìn nhận hệ thống kiểm soát nội bộ chính do :
– Số liệu trên báo cáo giải trình kinh tế tài chính do cả kế toán và hệ thống kiểm soát nội bộ trong Doanh Nghiệp kiểm soát, thu nhận giải quyết và xử lý và lập nên báo cáo giải trình kinh tế tài chính. Vì vậy, muốn kiểm toán báo cáo giải trình kinh tế tài chính, bắt buộc phải nghiên cứu nhìn nhận hệ thống kiểm soát nội bộ .
– Hệ thống kiểm soát nội bộ kiểm soát mọi nhiệm vụ kinh tế tài chính phát sinh để bảo vệ cho những cơ sở tài liệu của nhiệm vụ .
– Kiểm toán báo cáo giải trình kinh tế tài chính mà không nghiên cứu hệ thống kiểm soát nội bộ thì mới chỉ xem được một phần số liệu trên sổ kế toán và không hề Kết luận về độ an toàn và đáng tin cậy của báo cáo giải trình kinh tế tài chính .

Tổ chức hệ thống kiểm soát nội bộ và tổ chức kiểm toán nội bộ đảm bảo cho hoạt động của đơn vị tiến đến những mục tiêu đặt ra dễ dàng hơn, hoạt động được công khai minh bạch và thông tin báo cáo tài chính có độ tin cậy hơn. Đây là những điểm tích cực và mới của Luật Kế toán năm 2015 so với Luật Kế toán năm 2003.

– Kiểm toán văn minh biết dựa vào hệ thống kiểm soát nội bộ để giảm nhẹ việc làm kiểm toán, giảm khối lượng, biên chế, rút ngắn thời hạn kiểm toán, tiết kiệm ngân sách và chi phí ngân sách và hiệu suất cao hơn .- Đây cũng là pháp luật bắt buộc của chuẩn mực quốc tế về kiểm toán .

Để đánh giá về độ tin cậy của hệ thống kiểm soát nội bộ cần phải đánh giá nhiều yếu tố, nhiều nội dung liên quan ở nhiều giai đoạn khác nhau rất khó khăn và phức tạp, tuy nhiên, ở bình diện quốc tế người ta thường nhìn nhận, đánh giá tập trung vào kiểm toán nội bộ và ủy ban kiểm toán nội bộ. Chính vì vậy, Luật Kế toán 2015 cũng đã chỉ rõ trách nhiệm của đơn vị kế toán phải xây dựng, thiết lập một hệ thống kiểm soát nội bộ có hiệu quả, hiệu lực và tin cậy, tổ chức kiểm toán nội bộ với những nhiệm vụ được quy định cụ thể theo luật định.

Tài liệu tham khảo:

1. Quốc hội, Luật Kế toán Việt Nam ban hành ngày 17/06/2003; Luật Kế toán Việt Nam ban hành ngày 20/11/2015;

2. Bộ Tài chính, Hệ thống chuẩn mực kế toán, kiểm toán Việt Nam;

3. Luật Kế toán, kiểm toán của Mỹ, Canada, Nhật Bản; Trung Quốc; Hàn Quốc; Cộng hòa Liên bang Đức…(tài liệu dịch);

4. Hệ thống chuẩn mực kế toán, kiểm toán IFAC và INTOSAI.

Source: https://laodongdongnai.vn
Category: Nghiên Cứu