Việt Nam trong quan hệ quốc tế: Từ ‘tham gia tích cực’ đến ‘định hình luật chơi’

Nguyên Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Phạm Quang Vinh. Ảnh: VGP/Tuấn Dũng

Trao đổi với Báo điện tử Chính phủ, ông Phạm Quang Vinh, nguyên Thứ trưởng Bộ Ngoại giao cho biết, điểm lại 5 năm qua cho thấy, quan hệ đối ngoại của Việt Nam và các đối tác lớn, quan trọng không chỉ phát triển về chiều rộng mà còn được làm sâu sắc cả về chiều sâu, có được sự tin cậy mọi mặt chính trị, kinh tế, an ninh quốc phòng. Các đối tác đều đánh giá cao và nhìn nhận vai trò và vị thế của Việt Nam.
Trao đổi với Báo điện tử nhà nước, ông Phạm Quang Vinh, nguyên Thứ trưởng Bộ Ngoại giao cho biết, điểm lại 5 năm qua cho thấy, quan hệ đối ngoại của Việt Nam và những đối tác chiến lược lớn, quan trọng không riêng gì tăng trưởng về chiều rộng mà còn được làm thâm thúy cả về chiều sâu, có được sự đáng tin cậy mọi mặt chính trị, kinh tế tài chính, bảo mật an ninh quốc phòng. Các đối tác chiến lược đều nhìn nhận cao và nhìn nhận vai trò và vị thế của Việt Nam .

2020 – Năm của những quan hệ đỉnh cao

Trong 30 năm thiết lập quan hệ ngoại giao, mối quan hệ đối tác bình đẳng, hợp tác toàn diện, phát triển bền vững giữa Việt Nam và Liên minh châu Âu (EU) ngày càng đi vào chiều sâu, thể hiện với 2 hiệp định thương mại tự do (EVFTA và IPA) được ký kết đã trở thành trụ cột trong phát triển quan hệ giữa hai bên cũng như nâng tầm quan hệ của Việt Nam với EU trong hợp tác về hòa bình, an ninh thế giới.

Năm 2020 là năm lưu lại quan hệ đỉnh điểm của Việt Nam với những đối tác chiến lược lớn, đặc biệt quan trọng với Hoa Kỳ và Trung Quốc khi Việt Nam, Trung Quốc kỷ niệm 75 năm ngày thiết lập quan hệ ngoại giao và Việt Nam, Hoa Kỳ kỷ niệm 25 năm ngày thiết lập quan hệ ngoại giao. Thương mại của Việt Nam với hai nước lớn đều tăng trưởng cao. Ngoài ra, quan hệ song phương Việt Nam với Nga, mối quan hệ của tình hữu nghị thủy chung, son sắt đã trải qua suốt chiều dài lịch sử vẻ vang 70 năm, cũng ngày càng được thắt chặt .

Đến nay, Việt Nam đã thiết lập quan hệ ngoại giao với 189 trong số 193 quốc gia thành viên Liên Hợp Quốc; thiết lập quan hệ đối tác chiến lược và toàn diện với hơn 30 nước; có quan hệ thương mại với hơn 50 đối tác. Những năm qua, công cuộc hội nhập và phát huy vai trò quốc tế của Việt Nam được các nước đánh giá rất cao, đặc biệt rõ rệt từ khi Việt Nam là nước chủ nhà APEC 2017, Chủ tịch ASEAN 2020, Ủy viên không thường trực HĐBA Liên Hợp Quốc nhiệm kỳ 2020-2021.

Quan hệ của Việt Nam với những đối tác chiến lược, đặc biệt quan trọng trong khu vực châu Á – Thái Bình Dương ngày càng kết nối ngặt nghèo, qua đó thôi thúc thiết kế xây dựng khu vực này thành khu vực tự do, không thay đổi và hợp tác tăng trưởng, bảo vệ tự do, bảo mật an ninh, tự do hàng hải ở Biển Đông, dựa trên lao lý quốc tế, trong đó có Công ước Luật Biển 1982 .
Việt Nam đã cùng ASEAN duy trì được vai trò TT của ASEAN ở khu vực, tránh bị rơi vào bẫy cạnh tranh đối đầu nước lớn ; có lời nói quan trọng về những yếu tố nguyên tắc, tương quan đến độc lập, không thay đổi và tăng trưởng ở khu vực .
Liên quan đến yếu tố Biển Đông, những năm qua và cả năm 2020, vẫn có những hành vi trái với lao lý quốc tế như xâm phạm đến thềm lục địa, vùng độc quyền kinh tế tài chính, tôn tạo những hòn đảo tự tạo, quân sự chiến lược hóa ở khu vực này …, khiến cho tình hình càng trở nên phức tạp. Trong những mối quan hệ với những đối tác chiến lược, Việt Nam luôn bộc lộ rõ quan điểm và những nguyên tắc của mình là bất kỳ một việc gì, gồm có cả những hành vi hoạt động giải trí trên biển, những hành vi hợp tác khai thác trên biển hay những yêu sách yên cầu chủ quyền lãnh thổ đều phải tuân thủ và dựa trên pháp luật quốc tế, đặc biệt quan trọng là Công ước Luật Biển. Lập trường này của Việt Nam nói riêng và của ASEAN được rất nhiều nước cũng như dư luận ở khu vực và quốc tế ủng hộ .
Nhìn lại cả một nhiệm kỳ vừa mới qua, đường lối, chủ trương đối ngoại của Việt Nam, cũng như việc hội nhập và tham gia những hoạt động giải trí quốc tế của Việt Nam đã có ảnh hưởng tác động tăng cường hơn thế nữa sự hợp tác của Việt Nam với những đối tác chiến lược lớn, quan trọng của mình .

Chuyển mạnh từ “tham gia tích cực” đến “tham gia định hình luật chơi”

Theo ông Phạm Quang Vinh, sau một thời hạn hội nhập, với việc thôi thúc những quan hệ quốc tế trên bình diện đa phương nói riêng, vai trò và vị thế của Việt Nam ngày càng được tăng cường. Trong những năm qua, Việt Nam cũng đã chủ trương nâng tầm tham gia những hoạt động giải trí đa phương, đó là tham gia kiến thiết xây dựng và định hình luật chơi, tham gia thôi thúc những tiến trình, những thể chế đa phương, Giao hàng cho quyền lợi của toàn bộ những vương quốc trong khu vực cũng như trên quốc tế dựa trên tiềm năng chung là độc lập, không thay đổi, bảo mật an ninh và hợp tác tăng trưởng, trên cơ sở pháp luật quốc tế, trên cơ sở cùng có lợi và bình đẳng giữa những bên tương quan .
Để Việt Nam hoàn toàn có thể tham gia hội nhập sâu rộng hơn, dữ thế chủ động hơn trong vai trò xây đắp cũng như dẫn dắt, định hình những luật chơi quốc tế và xu thế cho những hoạt động giải trí của những tổ chức triển khai mà Việt Nam tham gia, cũng cần nhìn lại một chiều dài hơn 35 năm thay đổi của Việt Nam. Việt Nam đã giữ được bình ổn quốc gia, thay đổi để không chỉ là điểm đến mê hoặc về mặt góp vốn đầu tư, mà còn tăng cấp nền kinh tế tài chính quốc gia, thôi thúc quy trình hội nhập sâu rộng hơn với quốc tế và gắn chặt với những chuỗi đáp ứng toàn thế giới, trên cơ sở hợp tác cùng có lợi .
Chính quy trình thay đổi, tăng trưởng và hội nhập tích cực của Việt Nam trong chiều dài lịch sử dân tộc đã giúp những nước khác đáng tin cậy Việt Nam, nhìn nhận cao Việt Nam, ngay cả trong ASEAN hay ở Liên Hiệp Quốc, từ đó, Việt Nam giành được sự đáng tin cậy và uy tín để hoàn toàn có thể tham gia dữ thế chủ động dẫn dắt, kiến thiết, định hình, xu thế cho những hoạt động giải trí đa phương hay những thể chế tại forum đa phương .

Một bối cảnh đặc biệt khác đó là năm 2017 dấy lên trào lưu chống lại toàn cầu hóa, chống lại chủ nghĩa đa phương hay làm giảm nhẹ chủ nghĩa đa phương trên thế giới, không chỉ về chính trị mà cả về kinh tế thương mại, sự thay đổi chính quyền ở Hoa Kỳ khi Tổng thống Donald Trump lên cầm quyền với những chủ trương rất mới trong cách tiếp cận các vấn đề quốc tế như biến đổi khí hậu, thương mại và tự do hóa thương mại, chủ nghĩa đa phương. Mỹ rút ra khỏi Hiệp định Paris về biến đổi khí hậu, Mỹ rà soát lại việc tham gia những thể chế đa phương của mình như rút khỏi UNESCO, TPP…

Nhưng trong năm 2017, Việt Nam đã hoàn thành xuất sắc trọng trách của mình với tư cách nước chủ nhà APEC 2017. Trong bối cảnh giữa các nước có sự khác biệt với nhau, Việt Nam đã rất nỗ lực triển khai trọng trách chủ nhà APEC bắt đầu từ tháng 1/2017 cho đến khi diễn ra Hội nghị cấp cao APEC vào tháng 11 cùng năm, để tất cả các nhà lãnh đạo chủ chốt APEC đều có mặt dự Hội nghị quan trọng này tại Việt Nam, trong đó có lãnh đạo Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc và nhất là sự tham gia của Tổng thống mới của nước Mỹ Donald Trump.

Trong toàn cảnh quan điểm và những điều chuyển chủ trương của những nước với những phức tạp, nhiều chiều như vậy, Việt Nam đã ra được Tuyên bố rất quan trọng về thôi thúc hợp tác trong APEC, thôi thúc tự do hóa thương mại khu vực này, thôi thúc những trật tự dựa trên luật lệ trong kinh tế tài chính, thương mại. Điều đó cho thấy, vai trò điều phối, liên kết và năng lượng thuyết phục rất quan trọng của Việt Nam .

Việt Nam cùng các nước hoàn tất CPTPP, sau khi Mỹ rút khỏi TPP, là một bước tiến lớn, cho thấy việc duy trì FTA thế hệ mới, chất lượng cao hơn, làm định hướng cho hội nhập ở mức cao hơn trong khu vực và thế giới. Việc Việt Nam cùng các nước thông qua RCEP cho thấy khả năng dẫn dắt của Việt Nam, mà hơn cả là sự ủng hộ chủ nghĩa đa phương, ủng hộ tự do hóa thương mại, ủng hộ liên kết kinh tế của Việt Nam.

Không thể không nhắc đến năm 2020, khi Việt Nam đảm nhiệm vai trò kép cả ở HĐBA Liên Hiệp Quốc và ASEAN. Năm quản trị ASEAN 2020 của Việt Nam diễn ra trong một toàn cảnh chưa từng có, trước vô vàn khó khăn vất vả khi toàn quốc tế phải tận mắt chứng kiến rất nhiều thử thách bảo mật an ninh truyền thống lịch sử và phi truyền thống cuội nguồn, nhất là đại dịch COVID-19 .
Trong toàn cảnh ấy, Việt Nam đã làm được những việc đáng ghi nhận là kịp thời cảnh báo nhắc nhở về đại dịch COVDI-19 khi cả quốc tế còn chưa có sự đề phòng đúng mức. Tháng 2/2020, Thủ tướng nhà nước Việt Nam với tư cách là quản trị ASEAN đã ra Tuyên bố quản trị ASEAN cảnh báo nhắc nhở về đại dịch, lôi kéo những nước chung tay phòng chống như một thông điệp quan trọng. Tiếp đó là hàng loạt hội nghị của ASEAN với những ưu tiên đều tập trung chuyên sâu vào phòng chống dịch. Những cảnh báo nhắc nhở sớm, kịp thời chung tay hợp tác đó đã ghi lại vai trò dữ thế chủ động, nghĩa vụ và trách nhiệm của một nước quản trị ASEAN .
Trước những thử thách chưa từng có, Việt Nam vẫn liên tục duy trì được “ mạch sống ” của ASEAN, duy trì được những tiến trình tham vấn, tổ chức triển khai hội nghị để ASEAN hoàn toàn có thể thống nhất chương trình nghị sự, chương trình hành vi và những Tuyên bố quan trọng của Thương Hội trong hợp tác về những nghành nghề dịch vụ ưu tiên của khu vực. Để làm được điều đó, Việt Nam đã kịp thời thích ứng và có sáng tạo độc đáo chuyển từ hình thức hội nghị trực tiếp sang hình thức trực tuyến. Việt Nam đã bộc lộ rất thành công xuất sắc vai trò quản trị ASEAN với rất nhiều hội nghị mang lại hiệu quả rất thực ra, trong đó thực ra nhất là Tuần lễ cấp cao diễn ra vào tháng 11/2020 của ASEAN với hơn 20 hoạt động giải trí cấp cao chính, hơn 80 văn kiện quan trọng được ký kết trên tổng lực những yếu tố ưu tiên của ASEAN .
Ngoài ra, Việt Nam đã phối hợp khuynh hướng cho ASEAN tập trung chuyên sâu vào những nỗ lực giải quyết và xử lý ngay những yếu tố cấp bách đang đặt ra với khu vực, đó là phòng chống đại dịch COVID-19 cùng với giải quyết và xử lý những hệ lụy tương quan, trong đó có phục sinh kinh tế tài chính .
Mặc dù tình hình quốc tế diễn biến phức tạp nhưng Việt Nam vẫn cùng những nước ASEAN bám sát những nghành ưu tiên đã đề ra cho năm 2020, tích cực thôi thúc kết nối ASEAN với những đối tác chiến lược. Dưới sự chủ trì của Việt Nam, đã diễn ra lễ ký văn kiện lan rộng ra để Colombia, Nam Phi và Cuba tham gia Hiệp ước Thân thiện và Hợp tác ở Khu vực Đông Nam Á ( TAC ), nâng tổng số nước và tổ chức triển khai tham gia TAC đến nay lên số lượng 43 ; ASEAN và EU nâng tầm quan hệ đối tác chiến lược … Có thể nói, dưới sự dẫn dắt của Việt Nam, năm 2020 là một năm ASEAN biểu lộ sự đoàn kết, nhất trí cao nhất từ trước tới nay .
Không chỉ ứng phó với những yếu tố khẩn cấp, Việt Nam còn tham vấn với những nước, khuynh hướng cho ASEAN trong tình hình mới, thôi thúc ASEAN tăng trưởng sau Tầm nhìn 2025. Việt Nam cùng những nước ASEAN thiết kế xây dựng tầm nhìn sau 2025 cho ASEAN là sự sẵn sàng chuẩn bị một tâm thế mới cho ASEAN .

Đẩy mạnh phát triển nền kinh tế chất lượng cao

Ông Phạm Quang Vinh cho rằng, năm 2021 vẫn sẽ còn nhiều khó khăn vất vả. Mặc dù Việt Nam đã dữ thế chủ động điều tra và nghiên cứu vaccine phòng COVID-19 nhưng đại dịch chưa thể kết thúc ngay cho nên vì thế việc tiến hành trách nhiệm kép vẫn phải được duy trì. Bên cạnh đó, cạnh tranh đối đầu giữa những nước lớn cũng sẽ diễn biến khó lường ; Hoa Kỳ biến hóa chính quyền sở tại vào năm 2021 nên trong cục diện đó vẫn cần theo dõi thêm khuynh hướng cạnh tranh đối đầu Mỹ – Trung. Các yếu tố bảo mật an ninh khu vực, trong đó có yếu tố Biển Đông, Mekong, những yếu tố bảo mật an ninh phi truyền thống cuội nguồn như dịch bệnh, bảo mật an ninh nguồn nước, đổi khác khí hậu, thiên tai bão lũ … vẫn sẽ xảy ra và thử thách phía trước vẫn còn rất lớn. Trong tình hình đó, Việt Nam vẫn cần phối hợp ngặt nghèo với nước quản trị ASEAN 2021 và những nước trong ASEAN, những đối tác chiến lược, liên tục thôi thúc những nỗ lực này .
Sắp tới, sau Đại hội Đảng lần thứ XIII, tất cả chúng ta cần kiến thiết xây dựng những khuynh hướng mới để tăng trưởng trong nước cũng như tham gia những hoạt động giải trí quốc tế, qua đó phải nâng cao hơn nữa để vừa phát huy và tăng cường vị thế của Việt Nam, vừa tiến hành những quyết sách của Đại hội Đảng lần thứ XIII cả về kế hoạch đối ngoại, hội nhập quốc tế và nâng cao năng lượng cỗ máy của Việt Nam. Việc hội nhập và tham gia đa phương quốc tế không chỉ là chủ trương đối ngoại mà phải là sự tích hợp cả bên trong và bên ngoài, hoàn toàn có thể gọi là kế hoạch hội nhập quốc tế nằm trong kế hoạch tăng trưởng bảo mật an ninh vương quốc .

Việt Nam đặt ra mục tiêu đến năm 2030 phải nâng cao chất lượng nền kinh tế không chỉ dựa trên lao động giá rẻ mà phải dựa trên tăng năng suất lao động, dựa trên công nghệ, chất xám, đồng thời đến năm 2045, đưa Việt Nam trở thành nước phát triển trung bình đến trung bình cao. Điều này buộc Việt Nam phải tìm cách để đẩy mạnh sự phát triển nền kinh tế theo hướng phát triển về chất. Khi nền kinh tế được vận hành với chất lượng cao hơn và hướng tới mục tiêu cao hơn thì nhu cầu hội nhập cũng phải có chất lượng cao hơn. Chẳng hạn Việt Nam sẽ chỉ tham gia vào các phân khúc của chuỗi cung ứng toàn cầu ở những điểm chất lượng cao hơn và có lợi hơn cho Việt Nam. Do đó, đòi hỏi sự nỗ lực và thay đổi rất lớn của Việt Nam. Đây cũng vừa là cơ hội, vừa là thách thức cho những người làm công tác đối ngoại.

Chính sách đối ngoại độc lập, tự chủ, đa dạng hóa, đa phương hóa quan hệ sẽ luôn xuyên suốt, nhưng cạnh bên đó, phải đi cùng với quyền lợi vương quốc và dựa trên lao lý quốc tế, bình đẳng, cùng có lợi trong toàn cảnh cạnh tranh đối đầu nước lớn, quốc tế đang ngày càng phức tạp .
Qua đại dịch COVID-19, tổng thể những nước đều thấy cần có sự tích hợp giữa kinh tế tài chính truyền thống cuội nguồn với kinh tế tài chính số, cách mạng công nghệp lần thứ tư. Từ lợi thế của mình, Việt Nam phải chớp lấy thời cơ để vượt qua khỏi bẫy thu nhập trung bình và rủi ro tiềm ẩn bị tụt hậu. Việt Nam cần giữ được môi trường tự nhiên tăng trưởng của mình tại khu vực châu Á-Thái Tỉnh Bình Dương khi cạnh tranh đối đầu Trung-Mỹ hoàn toàn có thể sẽ tập trung chuyên sâu nhiều hơn vào khu vực này. Việt Nam cũng như những nước trong khu vực cần duy trì bằng được môi trường tự nhiên khu vực độc lập, không thay đổi, ship hàng cho hợp tác và tăng trưởng kinh tế tài chính cũng như bảo mật an ninh của Việt Nam .

Hồng Nguyên (thực hiện)

Source: https://laodongdongnai.vn
Category: Doanh Nghiệp