Văn bản Tiếng nói của văn nghệ Nguyễn Đình Thi

Tác phẩm thẩm mỹ và nghệ thuật nào cũng kiến thiết xây dựng bằng những vật tư mượn ở thực tại. Nhưng nghệ sĩ không những ghi lại cái đã có rồi mà còn muốn nói một điều gì mới mẻ và lạ mắt. Anh gửi vào tác phẩm một lá thư, một lời nhắn nhủ, anh muốn đem một phần của mình góp vào đời sống chung quanh .

Nguyễn Du viết:

Cỏ non xanh tận chân trời ,Cành lê trắng điểm một vài bông hoa .nào phải để cho ta biết cảnh mùa xuân ra làm sao mà thôi, hai câu thơ làm tất cả chúng ta rung động với cái đẹp lạ lung mà tác giả đã nhìn thấy trong cảnh vật, rung động với cái đẹp lạ lung mà tác giả đã nhìn thấy trong cảnh vật, rung động với cảnh vạn vật thiên nhiên mỗi mùa xuân lại như tái sinh, tươi tắn mãi, và cảm thấy trong lòng ta có những sự sống tươi tắn luôn luôn tái sinh ấy. Tất cả những cảnh, những tình, những con người, những vấn đề của một cuốn tiểu thuyết, nếu chỉ làm cho trí tò mò hiểu biết của tất cả chúng ta thỏa mãn nhu cầu thì đóng quyển sách lại cũng không còn gì. Nhưng tất cả chúng ta đọc những dòng sau cuối rồi, tất cả chúng ta biết hết đầu đuôi câu truyện rồi, tất cả chúng ta biết nàng Kiều mười lăm năm đã chìm nổi những gì, hay An-na Ca-rê-nhi-na đã chết thảm khốc thế nào, tất cả chúng ta không còn cần biết gì thêm, mà vẫn còn ngồi mãi trước trang sách chưa muốn gấp, đầu óc bâng khuân nặng những tâm lý, trong lòng còn vương vất những vui buồn không khi nào quên được nữa : tất cả chúng ta vừa nghe thấy lời gửi từ mấy trăm năm trước của Nguyễn Du hay Tôn-xtôi .Lời gửi của thẩm mỹ và nghệ thuật không những là một bài học kinh nghiệm luân lí hay một triết lí về đời người, hay những lời khuyên xử thế, hay một sự thực tâm lí, hoặc xã hội. Nếu Truyện Kiều rút ra chỉ còn là :Trăm năm trong cõi người ta ,Chữ tài chữ mệnh khéo là ghét nhauHoặc :Thiện căn ở tại lòng ta

Chữ tâm kia mới bằng ba chữ tài.

thì tác phẩm của Nguyễn Du sẽ biến thành một thứ “ Phật giáo diễn ca ”, cngx như An-na Ca-rê-nhi-na sẽ biến thành “ Bác ái giáo diễn thuyết ”. Không, lời gửi của một Nguyễn Du, một Tôn-xtôi cho trái đất phức tạp hơn, cũng nhiều mẫu mã và thâm thúy hơn. Chúng ta nhận của những nghệ sĩ vĩ dại ấy không những là mấy học thuyết luân lí, triết học, mà toàn bộ những say sưa, vui buồn, yêu ghét, mơ mộng, phấn khích, và biết bao nhiêu tư tưởng của từng câu thơ, từng trang sách, bao nhiêu hình ảnh xinh xắn mà đáng lẽ tất cả chúng ta không nhận ra được hằng ngày chung quanh ta, một ánh nắng, một lá cỏ, một tiếng chim, boa nhiêu bộ mặt con người trước kia ta chưa nhìn thấy, bao nhiêu vẻ mới mẻ và lạ mắt, bao nhiêu yếu tố mà ta quá bất ngờ tìm ran gay trong tâm hông tất cả chúng ta nữa. Mỗi tác phẩm lớn như rọi vào bên trong tất cả chúng ta một ánh sáng riêng, không khi nào nhòa đi, ánh sáng ấy bấy nhiêu biến thành của ta, và chiếu tỏa lên mọi việc tất cả chúng ta sống, mọi con người ta gặp, làm cho biến hóa hẳn mắt ta nhìn, óc ta nghĩ. Những nghệ sĩ lớn đem tới được cho cả thời đại họ một cách sống của tâm hồn .[ … ] Chúng ta nhận rõ cái kì diệu cảu văn nghệ khi tất cả chúng ta nghĩ đến những người rất đông, không phải ở trốn trong một cơ quan bí hiểm, không phải bị giam trong một nhà pha, mà bị tù chung thân trong cuộc sống u tối, khó khăn vất vả không mở được mắt. Những người đàn bà nhà quê lam lũ ngày trước, suốt đời đầu tắt mặt tối, sống tối tăm, vậy mà biến hóa khác hẳn, khi họ ru con hay hát ghẹo nhau bằng một câu ca dao, khi họ chen nhau mê hồn xem một buổi chèo. Cau ca dao tự khi nào truyền lại đã gieo vào bóng tối những cuocj đời cực nhọc ấy một ánh sáng, lay động những tình cảm, ý nghĩ khác thường. Và ánh đèn buổi chèo, những nhân vậy ra trò, những lời nói, những câu hát, làm cho những con người ấy trong một buổi được cười hả dạ hay rỏ giấu một giọt nước mắt. Văn nghệ đã làm cho tâm hồn họ thực được sống. Lời gửi của văn nghệ là sự sống .Sự sống ấy tỏ đều cho mọi vẻ, mọi mặt của tâm hồn. Văn nghệ trò chuyện với tổng thể tâm hồn tất cả chúng ta, không riêng gì trí tuệ, nhất là tri thức .Có lẽ văn nghệ rất kị “ trí thức hóa ” nữa. Một nghệ tuật đã trí thức hóa thường là trừu tượng, khô héo. Nhưng văn nghệ nói rất nhiều với xúc cảm, nơi đụng chạm của tâm hồn với những đời sống hàng ngày. Vì văn nghệ không hề sống xa lìa đời sống và sống là gì, nếu không phải trước hết là hành vi, là làm lụng, là cần lao. Chiến đấu cũng là một hình thức cần lao, nói bằng danh từ khoa học, con người trước hết là con người sản xuất. Chỗ đứng của văn nghệ chính là chỗ giao nhau của tâm hồn con người với đời sống hành vi, cuộc sống sản xuất, cuộc sống làm lụng hàng ngày, giữa vạn vật thiên nhiên và giữa những người làm lụng khác. Chỗ đứng chính cảu văn nghệ là ở tình yêu ghét, niềm vui buồn, ý đẹp xấu trong đời sống vạn vật thiên nhiên và đời sống xã hội của tất cả chúng ta. Cảm giác, tình tự, đời sống xúc cảm, ấy là chiến khu chính của văn nghê. Tôn-xtôi nói vắn tắt : Nghệ thuật là tiếng nói của tình cảm .Nghệ thuật nói nhiều với tư tưởng nữa, nghệ thuật và thẩm mỹ không thể nào thiếu tư tưởng. Không tư tưởng, con người hoàn toàn có thể nào là con người. Nhưng trong nghệ thuật và thẩm mỹ, tư tưởng từ ngay đời sống hàng ngày nảy ra, và thấm trong toàn bộ đời sống. Tư tưởng của nghệ thuật và thẩm mỹ không khi nào là tri thức trừu tượng một mình trên cao. Một câu thơ, một trang truyện, một vở kịch, cho đến một bức tranh, một bản đàn, ngay khi làm tất cả chúng ta rung động trong xúc cảm, có khi nào để trí óc tất cả chúng ta nằm lười yên một chỗ. Nhưng nghệ sĩ không đến mở một cuộc đàm đạo lộ liễu và khô khan với tất cả chúng ta về một yếu tố khoa học hay triết học. Anh làm chi tất cả chúng ta nhìn, nghe, rồi từ những con người, những câu truyện, những hình ảnh, những nỗi niềm của tác phẩm sẽ khơi mung lung trong trí óc ta những yếu tố tâm lý. Cái tư tưởng trong thẩm mỹ và nghệ thuật là một tư tưởng náu mình, yên lặng. Và cái yên lặng của một câu thơ lắng xuống tư tưởng. Một bài thơ hay không khi nào ta đọc qua một lần mà bỏ xuống được. Ta sẽ dừng tay trên trang giấy đáng lẽ lật đi, và đọc lại bài thơ, Tất cả tâm hồn tất cả chúng ta đọc, không phải chỉ có tri thức. Và khác với cách đọc riêng bằng tri thức, lần đọc thứ hai chậm hơn, yên cầu nhiều cố gắng nỗ lực hơn, nhiều chỗ tất cả chúng ta dừng lại hơn. Cho đến một câu thơ kia, người đọc nghe thủ thỉ mãi trong lòng, mắt không rời trang giấy .[ … ] Tác phẩm vừa là kết tinh của tâm hồn người sáng tác, vừa là sợ dây truyền cho mọi người sự sống mà nghệ sĩ mang trong lòng. Nghệ sĩ ra mắt với tất cả chúng ta một cảm xúc, tình tự, một tư tưởng bằng cách làm sống hiển hiện ngay lên trong tâm hồn tất cả chúng ta cảm xúc, tình tự, tư tưởng ấy. Nghệ thuật không đứng ngoài trỏ vẽ cho ta đường đi, nghệ thuật và thẩm mỹ vào đốt lửa trong lòng tất cả chúng ta, khiến tất cả chúng ta tự phải bước lên đường ấy. Bắt rễ ở cuộc sống hằng ngày của con người, văn nghệ lại tạo được sự sống cho tâm hồn người. Nghệ thuật lan rộng ra năng lực của tâm hồn, làm cho con người vui buồn nhiều hơn, yêu thương và căm hờn được nhiều hơn, tai mắt biết nhìn, biết nghe thêm tế nhị, sống được nhiều hơn. Nghệ thuật giải phóng được cho con người khỏi những biên giới của chính mình, nghệ thuật và thẩm mỹ kiến thiết xây dựng con người, hay nói cho đúng hơn, làm cho con người tự thiết kế xây dựng được. Trên nền tảng đời sống của xã hội, thẩm mỹ và nghệ thuật kiến thiết xây dựng đời sống tâm hồn cho xã hội .

Source: https://laodongdongnai.vn
Category: Thủ Tục