Tóm tắt, phân tích tác giả , tác phẩm – Chí Phèo – Nam Cao – Văn 11
– Là nhà văn lớn, một cây bút xuất sắc của nền văn học hiện đại.
– Thường viết về những cái li ti nhưng lại mang ý nghĩa triết lý thâm thúy- Đề cao con người tư tưởng : Quan tâm tới đời sống niềm tin của con người, luôn hứng thú mày mò ” con người trong con người ” .Ông để lại khối lượng tác phẩm lớn với nhiều thể loại truyện ngắn, tiểu thuyết, kịch, truyện ký như những tác phẩm : Sống mòn, Lão Hạc, Chí Phèo, Giăng sáng, Đôi mắt, …- Ông ý niệm : Tác phẩm ” phải tiềm ẩn được một cái gì lớn lao, can đảm và mạnh mẽ, vừa đau đớn, lại vừa phấn khởi ; ca tụng tình yêu, bác ái, công minh ” và ” Văn chương không cần đến sự khéo tay, làm theo một cái khuôn mẫu. Văn chương chỉ dung nạp những người biết đào sâu, biết tìm tòi, khơi những nguồn chưa ai khơi và phát minh sáng tạo ra cái gì chưa có ” .- Ông theo quan điểm “ thẩm mỹ và nghệ thuật vị nhân sinh ” : “ Nghệ thuật không nên là ánh trăng lừa dối, không cần là ánh trăng lừa dối, thẩm mỹ và nghệ thuật chỉ hoàn toàn có thể là tiếng đau khổ kia thoát ra từ những kiếp lầm than ”- Năm 1950 ông thao tác cho Hội Văn nghệ Nước Ta, tại tạp chí văn nghệ .- Năm 1945 ông tham gia cướp chính quyền sở tại ở Lý Nhân và được cử làm quản trị xã .- Khi trở ra Bắc ông dạy học tại TP. Hà Nội .- Năm 18 tuổi ông vào TP HCM nhận làm thư kí cho một hiệu may .- Sau đó do sức khỏe thể chất yếu nên ông về nhà chữa bệnh rồi cưới vợ .- Thuở nhỏ ông học ở trường làng, sau đó được gửi xuống Tỉnh Nam Định học .- Ông sinh ra trong một mái ấm gia đình công giáo bậc trung .
II. Tác phẩm
1. Tóm tắt tác phẩm
Truyện xoay quanh nhân vật Chí Phèo – đứa trẻ bị bỏ phí trong một lò gạch cũ và được nhặt về nuôi. Lớn lên hắn đi ở hết nhà này nhà khác. Năm 20 tuổi, hắn làm canh điền cho nhà Bá Kiến, bị Bá Kiến vu oan và bắt bỏ tù. Hắn ở tù bảy tám năm rồi quay trở lại với bộ dạng khác hẳn thời xưa. Hắn khi nào cũng say và cứ say là hắn lại đến nhà Bá Kiến để chửi bới, rạch mặt ăn vạ. Bá Kiến đã biến Chí Phèo thành kẻ tay sai chuyên đâm thuê chém mướn cho lão. Chí Phèo trở thành con quỷ dữ của làng Vũ Đại, ai cũng lo ngại. Cuộc đời hắn không khi nào tỉnh. Nhưng vào một đêm trăng, hắn gặp Thị Nở, họ ăn nằm với nhau. Nửa đêm hắn đau bụng, nôn mửa và sáng hôm sau, Thị Nở nấu cho hắn một bát cháo hành. Cũng từ đó hắn khao khát trở lại đời sống lương thiện và muốn được sống cùng Thị Nở. Nhưng một lần nữa hắn bị đạp xuống vực vì bà cô của Thị không đồng ý chấp thuận. Chí Phèo vô vọng, lại uống và cầm dao đến nhà Bá Kiến đòi lương thiện. Hắn đâm chết Bá Kiến rồi tự tử. Thị Nở nghe tin hắn chết nhìn xuống bụng và nghĩ đến cái lò gạch .
2. Tìm hiểu chung
a. Xuất xứ và hoàn cảnh ra đời
– Chí Phèo là một truyện ngắn nổi tiếng của nhà văn Nam Cao viết vào tháng 2 năm 1941
– Lúc đầu truyện có tên là Cái lò gạch cũ ; khi in sách lần đầu, nhà xuất bản tự ý đổi tên là Đôi lứa xứng đôi
– Sau khi in lại trong tập Luống cày, tác giả đặt tên là Chí Phèo .
b. Bố cục
– Phần 1 ( từ đầu đến ” cả làng Vũ Đại cũng không ai biết ” ) : Chí Phèo Open cùng tiếng chửi
– Phần 2 ( tiếp đến ” không bảo người nhà đun nước mau lên ” ) : Chí Phèo mất hết nhân tính
– Phần 3 ( còn lại ) : Sự thức tỉnh, ý thức về thảm kịch của cuộc sống Chí Phèo
3. Tìm hiểu chi tiết
a. Nhân vật Chí Phèo
* Từ khi sinh ra đến trước khi vào tù
– Xuất thân :
+ Là đứa con hoang bị bỏ rơi, không cha, không mẹ, không người thân thích
+ Bị bán trao tay không biết bao nhiêu người, phải đi ở
– Lớn lên :
+ Hiền lành, siêng năng chất phác
+ Có lòng tự trọng
+ Có tham vọng đơn giản và giản dị một mái ấm bình yên “ chồng cày thuê cuốc mướn, vợ dệt vải ” như bao người nông dân khác
* Bị đẩy vào nhà tù, bị tha hóa khi ra tù
– Nguyên nhân :
+ Cơn ghen của Bá Kiến đã đẩy Chí vào tù
+ Nhà tù thực dân phong kiến đã nhào nặn nên con người Chí, biến hắn thành người khác hẳn
– Ra tù chí sa đọa vào con đường lưu manh hóa
+ Chí bị hủy hoại nhân hình : mặt hắn ngang dọc không biết bao nhiêu là sẹo, đầy mình xăm trổ, ….
+ Hủy hoại nhân tính : Chí trở thành tay sai đắc lực cho Bá Kiến, con quỷ dữ của làng Vũ Đại :
– Dọa nạt, chửi bới, đập đầu rạch mặt ăn vạ, đâm chém cướp phá đó đều là kì tích bất hảo của Chí
– Chí chìm trong cơn say liên miên
– Chí từng bước bán linh hồn cho quỷ dữ
– Bị xã hội loài người chối bỏ
+ Tiếng chửi của Chí đầu đoạn trích là vật chứng, hắn chửi nhưng không ai đáp lại mà chỉ có tiếng chó sủa
+ Chí Phèo tiêu biểu vượt trội cho cả một hiện tượng kỳ lạ bi thảm trong xã hội cũ có tính quy luật : hiện tượng kỳ lạ lưu manh hóa, bị tiêu diệt những giá trị của con người .
⇒ Tiếng chửi có sức mạnh tố cáo xã hội, mang giá trị hiện thực thâm thúy .
* Chí Phèo thức tỉnh khi gặp Thị Nở
– Thị Nở : xấu xí, ngẩn ngơ, ế chồng, nghèo lại là con nhà ma hủi .
– Cuộc gặp gỡ ngẫu nhiên trong đêm trăng đã biến hóa cuộc sống đen tối của Chí .
– Lòng yêu thương, mộc mạc chân thành của người đàn bà ấy đã khiến thực chất lương thiện bị vùi dập lâu nay của Chí có thời cơ hồi sinh .
– Sáng hôm sau Chí thức dậy muộn, tỉnh rượu, Chí thấy bâng khuâng buồn .
– Bỗng Chí ngẫm ra bao điều về cuộc đời mình, hiện tại của Chí là con số không tròn trĩnh: không vợ, không con, không nhà, không cửa, tương lai chỉ có sự đơn độc.
– Bát cháo hành là mùi vị tiên phong của tình yêu chân thành, niềm hạnh phúc giản dị và đơn giản mà Chí được hưởng .
⇒ Ngòi bút tài tình của Nam Cao đã nhìn thấy thực chất lương thiện ẩn sâu trong lớp vỏ quỷ dữ của Chí Phèo. Khi có tình người chạm tới nó sẽ thức tỉnh, qua đó Nam Cao đã chứng minh và khẳng định niềm tin thâm thúy vào con người .
* Sự bế tắc trên con đường quay trở lại làm người lương thiện
– Mối tình với Thị Nở tan vỡ
+ Nguyên nhân : định kiến xã hội, bà cô thị không đồng ý chấp thuận .
+ Đến một con người như thị mà Chí cũng không được phép yêu .
⇒ Có thể nói trong cái xã hội ấy Chí đã trọn vẹn bị vứt bỏ, Chí rơi vào thảm kịch đau đớn khi nhận ra mình không trở trở về cái xã hội phẳng phiu của những người lương thiện được nữa .
– Đến nhà Bá Kiến
+ Chí đến đòi lương thiện .
+ Với Chí những khao khát đời sống lương thiện lúc này còn quan trọng hơn tính mạng con người và Chí giết Bá Kiến rồi tự sát .
+ Cái chết của Chí Phèo mang tính tố cáo xã hội : không những đẩy con người vào bước đường tha hóa, lưu manh hóa mà còn đẩy họ đi tới cái chết .
+ Cho thấy cảm quan hiện thực thâm thúy của nhà văn Nam Cao : tình hình xích míc xung đột ở nông thôn Nước Ta lúc bấy giờ chỉ hoàn toàn có thể xử lý bằng đấu tranh .
⇒ Chí Phèo điểm hình cho những gì tủi hổ nhất của người nông dân nhưng ở họ vẫn lấp lánh lung linh ánh sáng lương thiện .
b. Nhân vật Thị Nở
* Ngoại hình
– Miêu tả khách quan, trần trụi : một người “ ngẩn ngơ như những người đần trong cổ tích và xấu ma chê quỷ hờn ”
+ Ngẩn ngơ : hành vi theo bản năng .
+ Xấu ma chê quỷ hờn : từng đường nét trên khuôn mặt không giống với những gì nên có trên khuôn mặt con người .
+ Đã vậy, Thị còn nghèo và là con nhà có ma hủi .
=> Thị khó có được niềm hạnh phúc bởi một con người mang trên mình toàn những điều bất lợi
* Vẻ đẹp
– Là con người với phẩm chất tốt đẹp, giàu tình người
+ Nam Cao xây dựng hình tượng nhân vật Thị Nở xấu ma chê quỷ hờn không phải để miệt thị mà nhằm mục đích làm điển hình nổi bật nội tâm đầy tình thương của Thị Nở
+ Sau cuộc gặp gỡ vào đêm định mệnh, Thị Nở dành sự chăm sóc cho Chí Phèo
+ Thị Nở chăm sóc đến Chí Phèo, nấu cháo hành cho Chí ăn khi hắn bị ốm. Bưng bát cháo hành thị Nở đưa cho “ hắn thấy mắt mình hình như ươn ướt. Bởi vì lần này là lần thứ nhất hắn được một người đàn bà cho ”
+ Chính thị Nở đã tâm lý về Chí Phèo : “ Ôi sao mà hắn hiền, ai dám bảo đó là cái thằng Chí Phèo vẫn đập đầu, rạch mặt mà đâm chém người ” ⇒ một cái nhìn khác với những cái nhìn của người làng Vũ Đại
+ Tình cảm và sự chăm sóc của Thị Nở với Chí Phèo đã như một liều thuốc chữa lành bao nhiêu “ vết thương, vết rạch ” để Chí Phèo quay trở lại thành một người với sự lương thiện trong căn tính .
=> Chính tình thương và sự chăm sóc khiến Thị trở nên có duyên trong mắt Chí
– Thị Nở còn là người có khát khao niềm hạnh phúc mái ấm gia đình
+ Thị Nở thích đời sống mái ấm gia đình có vợ có chồng
+ Suy nghĩ rất trang nghiêm về mối quan hệ với Chí
+ Đối với Chí, cảm xúc “ ngượng ngượng mà thinh thích ”
+ Bởi khát khao và tâm lý tráng lệ về niềm hạnh phúc mái ấm gia đình nên Thị đã trở lại xin phép bà cô và thái độ tức giận khi bà cô phủ nhận
– Là nhân vật góp thêm phần làm điển hình nổi bật chủ đề tác phẩm : thảm kịch cuộc sống Chí Phèo
+ Xây dựng nhân vật Thị Nở, Nam Cao muốn làm toàn vẹn thêm yếu tố TT của tác phẩm : sự bi thảm trong thảm kịch cuộc sống Chí Phèo
+ Ban đầu, Thị Nở và Chí Phèo đến với nhau chỉ bởi sự chung đụng về mặt thể xác
+ Sau đó, chính tình thương của Thị Nở đã làm thức dậy sự lương thiện vốn có trong Chí
+ Khi Thị Nở phủ nhận Chí, Chí Phèo từ chỗ khát khao và niềm hạnh phúc đến tột cùng bị đẩy xuống tận cùng của nỗi vô vọng ⇒ đẩy Chí đến những hành vi sau này : uống rượu, xách dao đi giết Bá Kiến và tự sát
=> Thị Nở là nhân vật thôi thúc sự tăng trưởng của câu truyện, đồng thời cho người ta cảm nhận thâm thúy hơn thảm kịch của nhân vật chính : Chí Phèo
c. Nhân vật Bá Kiến
– Xuất thân trong một mái ấm gia đình từng làm bốn đời lý trưởng. Bản thân hắn mưu mô, thủ đoạn, khôn khéo leo lên đỉnh cao danh vọng “ nổi tiếng đến cả trong hàng huyện ” .
– Điển hình cho bộ mặt cường hào ác bá : bất nhân, vô lương tâm, nham hiểm, gian hùng, thối nát, bỉ ổi, là “ kẻ già đời trong nghề đục khoét ”
+ “ Cái giọng quát rất sang ”, khi nào cũng quát để thử dây thần kinh của người khác .
+ Bá Kiến có cái giọng cười “ Tào Tháo ”, và giọng nói ngọt nhạt mà thâm hiểm chết người .
+ Có những thủ đoạn rất khôn ngoan và hiệu suất cao : “ không trị được thì cụ dùng ”, “ dùng những thằng đầu bò để trị những thằng đầu bò ”, “ mềm nắn rắn buông ”, “ thứ nhất sợ kẻ anh hùng, thứ hai sợ kẻ cố cùng liều thân ”, …
c. Giá trị nội dung
– Tác phẩm là lời tố cáo đanh thép của Nam Cao về xã hội đương thời tàn khốc, thối nát đã đẩy người dân lương thiện vào con đường tha hóa, lưu manh hóa. Đồng thời ca tụng vẻ đẹp của con người ngay cả khi bị vùi dập mất hết cả nhân hình, nhân tính .
– Tác phẩm mang giá trị hiện thực và giá trị nhân đạo thâm thúy .
d. Giá trị nghệ thuật
– Nghệ thuật kiến thiết xây dựng nhân vật nổi bật bất hủ vừa có tính chung tiêu biểu vượt trội vừa có những điểm riêng không liên quan gì đến nhau không trộn lẫn
– Nam Cao có biệt tài nghiên cứu và phân tích tâm ý nhân vật khiến nhân vật của ông thật hơn con người thật
– Nghệ thuật trần thuật rất là linh động phóng túng nhưng đồng điệu và ngặt nghèo
– Ngôn ngữ giàu có đậm hơi thở cuộc sống
– Giọng văn biến hóa phong phú
Sơ đồ tư duy – Tác phẩm Chí Phèo
Source: https://laodongdongnai.vn
Category: Thủ Tục
