Thực trạng và giải pháp hoàn thiện thể chế thị trường chứng khoán Việt Nam
Thực trạng thể chế thị trường chứng khoán Việt Nam
Có nhiều cách tiếp cận đến thể chế thị trường khác nhau, số lượng giới hạn bài viết này tiếp cận thể chế thị trường chứng khoán ( TTCK ) theo 3 yếu tố sau : ( i ) Các quy tắc để quản lý và vận hành thị trường ( gồm có khuôn khổ pháp lý, chính sách chủ trương, những thông lệ quốc tế được thừa nhận ) ; ( ii ) Các tổ chức triển khai tham gia thị trường ( cơ quan quản trị, những tổ chức triển khai kinh doanh thương mại chứng khoán, những nhà đầu tư, những nhà tạo lập thị trường ) ; ( iii ) Các giải pháp thôi thúc tăng trưởng TTCK .
Trải qua hơn 16 năm thiết kế xây dựng và tăng trưởng, thể chế của TTCK Việt Nam đã từng bước được triển khai xong. Thị trường đã thiết kế xây dựng những quy tắc để quản lý và vận hành trải qua việc tạo lập khuôn khổ pháp lý khá đồng nhất, thống nhất, từng bước khắc phục được những xích míc, xung đột giữa những văn bản pháp lý khác có tương quan ; tạo cơ sở cho TTCK Việt Nam tăng trưởng và hội nhập với thị trường kinh tế tài chính quốc tế, đồng thời nâng cao năng lực quản trị, giám sát thị trường của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước ( UBCKNN ) .
Quy mô thị trường tăng lên hàng năm, đến nay, TTCK Việt Nam đã có 697 doanh nghiệp niêm yết ; 374 công ty thanh toán giao dịch trên UPCoM, giá trị vốn hóa đạt 1.947 nghìn tỷ đồng, tương tự 42,3 % GDP năm năm nay .
Riêng thị trường trái phiếu Việt Nam, dư nợ trái phiếu đạt 24 % GDP, được nhìn nhận là có mức tăng trưởng đứng vị trí số 1 những nền kinh tế tài chính mới nổi tại khu vực Khu vực Đông Nam Á và ngày càng khẳng định chắc chắn là kênh kêu gọi vốn quan trọng của nhà nước. Các tổ chức triển khai tham gia thị trường tăng nhanh về số lượng, đặc biệt quan trọng là những công ty chứng khoán ( CTCK ), chất lượng, tính chuyên nghiệp và hiệu suất cao hoạt động giải trí từng bước được cải tổ .
Trong mỗi tiến trình tăng trưởng của thị trường, Bộ Tài chính, UBCKNN, những Sở Giao dịch Chứng khoán ( SGDCK ) … đã đưa ra nhiều giải pháp để thôi thúc TTCK tăng trưởng hiệu suất cao. Tuy nhiên, nhìn nhận tổng lực thì thể chế TTCK Việt Nam vẫn còn một số ít hạn chế, chưa ổn, đơn cử :
Thứ nhất, khung pháp lý cho TTCK vẫn chưa bao quát mọi hoạt động của thị trường, một số cơ chế chính sách chưa theo kịp diễn biến của các giao dịch, cung cầu về hàng hóa luôn mất cân đối, ảnh hưởng đến tính thanh khoản của chứng khoán.
Mặt khác, TTCK là thị trường bậc cao, hoạt động giải trí theo nguyên tắc thị trường, nhưng không ít những hoạt động giải trí có tương quan đến thanh toán giao dịch, phát hành chứng khoán, lãi suất vay, chính sách xác lập giá, chính sách đấu thầu … lại chưa tuân theo nguyên tắc thị trường .
Điều này không chỉ tác động ảnh hưởng đến hiệu suất cao hoạt động giải trí của TTCK, mà còn tạo ra một số ít rủi ro đáng tiếc tiềm ẩn khó lường, trong khi những pháp luật về quản trị, giám sát và cưỡng chế khi thiết yếu vẫn còn nhiều hạn chế .
Về những bộ phận của TTCK : thị trường CP đã có sự tăng trưởng khá nhưng thị trường trái phiếu doanh nghiệp ( TPDN ) chưa tăng trưởng ; TTCK phái sinh ( TTCKPS ) đang trong quy trình hình thành. Do thị trường TPDN chưa tăng trưởng, nên việc đáp ứng nguồn vốn trung và dài hạn cho doanh nghiệp và nền kinh tế tài chính vẫn hầu hết do những ngân hàng nhà nước thương mại ( NHTM ) phân phối ( chiếm 86 % ). Trong khi đó, trên 80 % vốn kêu gọi của những NHTM là không kỳ hạn và thời gian ngắn .
Vì thế, những văn bản hiện hành của Ngân hàng Nhà nước ( NHNN ) buộc phải được cho phép những NHTM sử dụng tối đa 60 % vốn thời gian ngắn để cho vay trung, dài hạn ( đến hết ngày 31/12/2016, sau đó kiểm soát và điều chỉnh giảm theo lộ trình ) và tăng tỷ suất mua, góp vốn đầu tư trái phiếu nhà nước so với nguồn vốn thời gian ngắn của Trụ sở ngân hàng nhà nước quốc tế từ 15 % lên 35 %, của NHTM nhà nước từ 15 % lên 25 %. Điều này không chỉ gây rủi ro đáng tiếc lớn cho nền kinh tế tài chính và cho mạng lưới hệ thống kinh tế tài chính nói chung mà còn rủi ro đáng tiếc cho cả TTCK và những NHTM .
Khi sức ép về vốn trung và dài hạn cho doanh nghiệp dồn vào NHTM thì khó hoàn toàn có thể có sự tăng trưởng không thay đổi trong dài hạn so với cả những ngân hàng nhà nước và TTCK. Cũng chính thực trạng sử dụng vốn thời gian ngắn để cho vay trung và dài hạn với tỷ suất lớn, luôn tiềm ẩn rủi ro đáng tiếc kỳ hạn, nên lãi suất vay cho vay của những ngân hàng nhà nước so với doanh nghiệp khó giảm. Mặt khác, khi TTCK mới đi vào quản lý và vận hành, việc xây dựng hai SGDCK tại Thành Phố Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh tương thích với đặc trưng của những loại sản phẩm & hàng hóa là thiết yếu .
Nhưng khi những SGDCK này đã quản lý và vận hành không thay đổi, quy mô thị trường từng bước lan rộng ra mà vẫn liên tục duy trì hai SGDCK với chính sách và sản phẩm & hàng hóa thanh toán giao dịch không có nhiều điểm độc lạ, đã làm tăng ngân sách góp vốn đầu tư của những thành viên thị trường, tăng chi góp vốn đầu tư tăng trưởng công nghệ tiên tiến ship hàng thanh toán giao dịch và cũng gây không ít khó khăn vất vả cho cơ quan quản trị trong việc quản trị, giám sát thị trường .
Thứ hai, về các tổ chức tham gia thị trường. Cho đến nay đã có các tổ chức và cá nhân tham gia thị trường như: CTCK, quỹ đầu tư, các nhà đầu tư có tổ chức, nhà đầu tư cá nhân, Trung tâm Lưu ký Chứng khoán… Trong thời gian qua, các CTCK, công ty quản lý quỹ (CTQLQ) phát triển nhanh chóng trong khi quản trị công ty (QTCT) không được coi trọng, quản lý nhà nước về hoạt động của các tổ chức này còn bất cập, nên không ít các CTCK hoạt động thua lỗ, năng lực tài chính kém, nguồn nhân lực chất lượng thấp.
Điều này không chỉ tác động ảnh hưởng đến sự sống sót và tăng trưởng của chính CTCK mà còn ảnh hưởng tác động đến quyền và quyền lợi hợp pháp của nhà đầu tư. Bên cạnh việc tăng trưởng quá nóng của những CTCK, CTQLQ thì TTCK vẫn còn thiếu những nhà tạo lập thị trường, những tổ chức triển khai xếp hạng tin tưởng có uy tín để TTCK Việt Nam tăng trưởng không thay đổi. Do đó, TTCK Việt Nam vẫn bị nhìn nhận thấp so với tiềm năng tăng trưởng .
Hệ thống những nhà đầu tư tham gia thị trường ngày càng tăng, đến nay đã có hơn 1,6 triệu thông tin tài khoản của nhà đầu tư trong nước và quốc tế, nhưng trong đó có đến hơn 1 triệu thông tin tài khoản là của nhà đầu tư cá thể .
Vì thế, sự thiếu chuyên nghiệp ở hầu hết những thanh toán giao dịch chứng khoán là phổ cập. Điều này không riêng gì phản ánh việc thiếu những Quỹ góp vốn đầu tư để tập hợp những nguồn vốn nhỏ lẻ của nhà đầu tư cá thể, mà còn tác động ảnh hưởng đến chất lượng quản trị, giám sát những thanh toán giao dịch của những cơ quan quản trị trên TTCK .
Thứ ba, chưa có cơ chế phối hợp hiệu quả giữa các cơ quan quản lý nhà nước trong việc định hướng, quản lý, giám sát và hỗ trợ sự phát triển của TTCK.
Những không ổn định của thị trường trong thời hạn qua, một mặt phát sinh từ chính những yếu tố nội tại của thị trường như thiếu sự link ngặt nghèo giữa những bộ phận của thị trường ( thị trường sơ cấp, thị trường UPCoM, thị trường CP, thị trường trái phiếu ), giữa TTCK với thị trường ngoại hối, thị trường tín dụng thanh toán ngân hàng nhà nước, mặt khác còn bộc lộ sự thiếu kinh khủng của 1 số ít Bộ / ngành trong việc giải quyết và xử lý những yếu tố tương quan đến đến TTCK .
Thị trường kinh tế tài chính bị phân khúc, thiếu sự minh bạch trong quản trị điều hành quản lý và nghĩa vụ và trách nhiệm báo cáo giải trình của những cơ quan quản trị, giám sát ở tầm vĩ mô, cũng như những thông tin thị trường chưa được tiếp thị quảng cáo một cách chuẩn xác, kịp thời, không thiếu đến những nhà đầu tư, trong khi yếu tố tâm ý luôn bị chi phối nặng nề bởi những tin đồn thổi …
Giải pháp hoàn thiện thể chế TTCK Việt Nam
Một là, tiếp tục hoàn thiện các nguyên tắc, khuôn khổ pháp lý để thúc đẩy TTCK phát triển một cách sâu, rộng theo hướng minh bạch, đồng bộ, đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp cho các nhà đầu tư và phù hợp với chuẩn mực quốc tế.
Hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, đặc biệt quan trọng là thiết kế xây dựng Luật Chứng khoán sửa đổi trên cơ sở đồng điệu và thống nhất với những Luật tương quan nhằm mục đích tăng trưởng bền vững và kiên cố TTCK. Đồng thời phát hành đồng nhất những pháp luật mới về thanh toán giao dịch, công bố thông tin ( CBTT ), QTCT, niêm yết và ĐK thanh toán giao dịch. Bổ sung, hoàn thành xong những chính sách, chủ trương ( gồm có cả chủ trương kinh tế tài chính, chủ trương thuế ) theo hướng tương hỗ những thị trường bộ phận tăng trưởng hiệu suất cao ( thị trường TPDN, TTCKPS ) mà không vi phạm những cam kết hội nhập .
Cần nâng cao vị thế của UBCKNN trong việc quản trị nhà nước về hoạt động giải trí chứng khoán và TTCK. UBCKNN phải có đủ thẩm quyền để thực thi có hiệu suất cao tính năng quản trị nhà nước về TTCK và giải quyết và xử lý những yếu tố có tương quan đến chứng khoán và thanh toán giao dịch chứng khoán .
Thực hiện hợp nhất hai SGDCK nhằm mục đích nhanh gọn khắc phục những hạn chế hiện tại. Giai đoạn đầu khi mới hợp nhất thành một SGDCK vương quốc nên hoạt động giải trí theo quy mô Công ty nghĩa vụ và trách nhiệm hữu hạn Nhà nước một thành viên 100 % vốn nhà nước .
Nhưng cần có lộ trình ( đến năm 2018 ) sớm chuyển sang quy mô đa chiếm hữu, Nhà nước chỉ nên nắm giữ CP chi phối ( tối đa 65 % ) còn lại thuộc những cổ đông khác là CTCK. Cần tách bạch rõ công dụng quản trị và công dụng kinh doanh thương mại để tránh xung đột quyền lợi. Khi SGDCK là công ty CP đại chúng thì việc kêu gọi vốn để tăng cấp hạ tầng sẽ thuận tiện hơn, tính năng động và minh bạch mới bảo vệ .
Hai là, các thành viên tham gia thị trường cần có giải pháp nâng cao chất lượng hoạt động. Đối với các CTCK, CTQLQ… tiếp tục tái cơ cấu theo hướng nâng cao yêu cầu về năng lực tài chính, yêu cầu về cơ sở vật chất, về QTCT và yêu cầu về nguồn nhân lực, cần giảm bớt số lượng CTCK thông qua việc sáp nhập, mua lại, giải thể, hướng một số CTCK lớn là những nhà tạo lập thị trường hiệu quả.
Hiện nay, tuy số lượng CTCK đã giảm, nhưng so với quy mô TTCK một số ít vương quốc trong khu vực, thì số lượng CTCK ở Việt Nam vẫn quá lớn ( 79 CTCK ), trong khi giá trị vốn hóa còn rất nhỏ .
Cần tăng trưởng 1 số ít tổ chức triển khai tạo lập thị trường là những công ty bảo hiểm, những quỹ hưu trí. Đây là những tổ chức triển khai có năng lượng kinh tế tài chính mạnh, kinh doanh thương mại chuyên nghiệp, có năng lực link cao. Thực tế đã chứng tỏ, sự năng động, tính hiệu suất cao và minh bạch của thị trường nhờ vào không nhỏ vào hoạt động giải trí của những nhà tạo lập thị trường .
Ba là, xây dựng cơ chế phối hợp trong việc điều hành các chính sách có liên quan đến TTCK. Một số chính sách tác động mạnh đến TTCK là chính sách tài chính và chính sách tiền tệ (CSTT). Trong thời gian qua, việc điều hành CSTT của NHNN theo hướng nới lỏng hoặc thắt chặt đều tác động rất mạnh đến tính thanh khoản của TTCK. TTCK cũng rất nhạy cảm theo sự mở rộng hay thu hẹp tín dụng của NHTM.
Những bộc lộ này chỉ hoàn toàn có thể khắc phục bằng cách nâng cao chất lượng tái cơ cấu tổ chức thị trường và những chủ thể tham gia thị trường. TTCK phải đúng nghĩa là kênh kêu gọi vốn trung và dài hạn cho doanh nghiệp, ship hàng cho sản xuất, kinh doanh thương mại và là kênh hút vốn thư thả của những cá thể và những tổ chức triển khai trong và ngoài nước. Theo đó, cần kiến thiết xây dựng và quản lý và vận hành có hiệu suất cao từng bộ phận của thị trường, triển khai những chuẩn mực tốt nhất trong QTCT, chuẩn mực kế toán và CBTT .
CSTT và chủ trương tài khóa có mối quan hệ mật thiết, có ảnh hưởng tác động lớn đến nền kinh tế tài chính và mạng lưới hệ thống thị trường kinh tế tài chính. Nếu quản lý tài khóa yếu kém sẽ làm tăng kỳ vọng lạm phát kinh tế, hoàn toàn có thể làm tăng lãi suất vay và cung tiền, điều này sẽ ảnh hưởng tác động đến việc vay nợ của nhà nước trên TTCK .
trái lại, lạm phát kinh tế và lãi suất vay tăng cao không những làm giảm nguồn thu của nhà nước mà còn làm cho giá chứng khoán dịch chuyển theo xu thế bất lợi cho những nhà đầu tư, do tính thanh toán của thị trường bị tác động ảnh hưởng. Vì vậy, rất cần một sự nhận thức đúng và khá đầy đủ về mối quan hệ giữa hai chủ trương này, tăng cường sự liên kết và giảm xung đột giữa chúng để cùng đạt được tiềm năng chung .
Bốn là, tạo hàng hóa có chất lượng tốt cho thị trường. Việc thực hiện cổ phần hóa (CPH) doanh nghiệp nhà nước (DNNN) cần gắn với niêm yết để tạo hàng hóa có chất lượng cho TTCK.
Đồng thời, cần tạo điều kiện kèm theo cho những nhà đầu tư kế hoạch ( trong và ngoài nước ) mua CP, TPDN do những doanh nghiệp Việt Nam phát hành theo phương pháp thỏa thuận hợp tác, hoặc đấu giá giữa những nhà đầu tư kế hoạch, để 1 số ít doanh nghiệp cải tổ nhanh hơn về năng lượng kinh tế tài chính, chất lượng quản trị, năng lượng cạnh tranh đối đầu .
Thực tế tại 1 số ít NHTM CP ( NHTMCP ) có yếu tố quốc tế cho thấy, khi có sự tham gia của nhà ĐTNN với tỷ suất 20 % – 30 %, những NHTM Việt Nam đã nhanh gọn khắc phục được một số ít yếu kém về năng lượng kinh tế tài chính, trình độ công nghệ tiên tiến, kiến thức và kỹ năng quản trị .
Vì vậy, để cải tổ năng lượng kinh tế tài chính của những CTCK, những doanh nghiệp sau CPH cũng như những NHTMCP, đồng thời tăng tính mê hoặc về CP của những mô hình doanh nghiệp, trong đó có những DNNN đã CPH, NHTM nhà nước đã CPH nhưng Nhà nước đang giữ CP chi phối lớn, rất cần giảm tỷ suất chiếm hữu vốn của Nhà nước xuống mức hài hòa và hợp lý hơn ( tối đa 65 % so với 1 số ít NHTMCP lớn ; 51 % so với 1 số ít doanh nghiệp mà Nhà nước cần nắm giữ quyền chi phối ; dưới 30 %, thậm chí còn không cần nắm giữ CP so với những doanh nghiệp nhà nước không cần nắm giữ quyền chi phối ) .
Một khi Nhà nước vẫn nắm CP chi phối lớn tại những doanh nghiệp CP, NHTMCP thì vẫn khó có sự cải tiến vượt bậc mạnh, tính minh bạch trong quản trị nội bộ, tránh nhiệm báo cáo giải trình với cổ đông vẫn hạn chế .
Chỉ khi giảm sự can thiệp trực tiếp của những Bộ / ngành vào hoạt động giải trí doanh nghiệp, ngân hàng nhà nước, sẽ tạo điều kiện kèm theo cho những doanh nghiệp hoạt động giải trí theo quy luật thị trường và phải chịu tránh nhiệm về hoạt động giải trí của mình trước những cổ đông, trong đó có cổ đông nhà nước. Tuy nhiên, khi giảm tỷ suất vốn của Nhà nước, tăng tỷ suất chiếm hữu của những nhà đầu tư kế hoạch quốc tế, người ta thường quan ngại đến yếu tố tóm gọn .
Để tránh hiện tượng này, ngay từ bây giờ, NHNN, Bộ Tài chính có thể đưa ra một số quy định đối với các nhà ĐTNN và công bố công khai để các nhà đầu tư biết. Ví dụ, quy định nhà đầu tư phải bán lại (toàn bộ hay một phần) cổ phần sau một thời gian thỏa thuận, với những lợi ích rõ ràng cho các bên. Điều này đã có một số nước trong khu vực thực hiện.
Năm là, tăng cường công tác thanh tra, giám sát hoạt động của các tổ chức tham gia thị trường, xử lý nghiêm các vi phạm đối với các cá nhân, tổ chức, doanh nghiệp sử dụng phương tiện truyền thông (báo chí, trang tin…) đưa thông tin sai lệch, thông tin thiếu đầy đủ, làm méo mó thông tin, hoặc đưa thông tin bất lợi cho thị trường mà không rõ nguồn gốc.
Về phía cơ quan quản trị nhà nước, cần có thông điệp rõ ràng, minh bạch về việc điều hành quản lý những chủ trương kinh tế tài chính – kinh tế tài chính cũng như những thông tin vĩ mô để mọi nhà đầu tư biết, hiểu đúng và chấp hành nghiêm pháp luật của pháp lý .
Cải tiến và nâng cao chất lượng công tác làm việc tiếp thị quảng cáo để nhà đầu tư tiếp cận được thông tin thuận tiện, kịp thời về chủ trương tương hỗ của Nhà nước so với thị trường kinh tế tài chính nói chung và TTCK nói riêng.
Source: https://laodongdongnai.vn
Category: Thị Trường
