Bất định trong thực hành y khoa

Sự cố y khoa là gì?

Sự cố y khoa ( tiếng Anh là medical events hay advert events ) được định nghĩa là tai biến gây hại người bệnh xảy ra khi người bệnh đang được điều trị bằng thuốc hay bằng phương pháp trị liệu nào khác .
Nếu sự cố y khoa xảy ra do lỗi lầm, sai sót của nhân viên cấp dưới y tế thì được gọi là “ sai sót y khoa ” ( medical errors ). Sai sót y khoa hoặc nhầm lẫn y tế xảy ra khi người làm công tác làm việc y tế làm sai việc làm được hoạch định của tiến trình chăm nom sức khỏe thể chất hoặc làm đúng nhưng việc làm đó lại không tương thích đưa đến tai biến y khoa mà nặng nhất là tử trận .

Trong sai sót y khoa, ngoài sai sót trong chẩn đoán, sai lầm trong phẫu thuật, bỏ sót trong điều trị, sai sót phổ biến nhất là sai sót dùng thuốc. Trong một khảo sát sai sót tại 2 Khoa Hồi sức ngoại và Hồi sức tích cực ở Bệnh viện Nhân dân Gia Định TP.HCM được báo cáo cách đây không lâu, trên 2.200 liều thuốc đã được sử dụng đã có tỷ lệ sai sót ở Khoa Hồi sức ngoại hơn 72%, còn ở Khoa Hồi sức tích cực cũng gần 60%. Trong một nghiên cứu ở Mỹ, người ta nhận thấy sai sót dùng thuốc là loại sai sót y khoa xảy ra nhiều nhất, hằng năm làm tổn hại sức khỏe cho khoảng 1 triệu rưỡi người Mỹ. Sai sót y khoa thường có nhiều thành viên liên đới trách nhiệm và vì vậy, ngoài sai sót mang tính cá nhân còn có những sai lầm mang tính hệ thống gọi là sai sót hệ thống. Thống kê nghiên cứu cho thấy, các trường hợp tử vong do sai sót y khoa cá nhân chiếm 30%, phần lớn nguyên nhân (70%) là do lỗi hệ thống.

Rủi ro sai sót trong y khoa rất cần dư luận cảm thông.           (Ảnh minh họa)

Nếu sự cố y khoa xảy ra không thể xác dịnh do lỗi lầm, sai sót đơn cử của nhân viên cấp dưới y tế thì chỉ gọi là sự cố y khoa và trong thực hành y khoa, người ta đồng ý thực trạng không phải khi nào mọi việc trong hoạt động giải trí y dược đều đưa đến hiệu quả vuông tròn 100 %. Không giống như trong toán học, hễ cộng 2 với 2 là 4, dù muốn hay không là tác dụng phải luôn như vậy. Còn trong thực hành y khoa, hiệu quả điều trị đưa đến là thấp hơn, thậm chí còn là trái ngược với kỳ vọng có khi là thông thường. Vì sao như vậy ?

Bất định trong thực hành y khoa

Bất định (uncertainty) hay “không chắc chắn” là một đặc tính quan trọng trong thực hành y khoa. William Osler – một bác sĩ nội khoa nổi tiếng và được kính trọng đã từng nói: “Y học là khoa học của bất định và là nghệ thuật của may rủi/ngẫu nhiên”.

Thật vậy, phần đông bất kể nhận định và đánh giá nào trong y khoa cũng đều mang tính bất định và không chắc như đinh. Các chiêu thức điều trị đều dựa trên những chứng cứ khoa học ( evidence ) và kèm theo Tỷ Lệ nhất định. Ngay cả chẩn đoán y khoa cũng là một yếu tố Phần Trăm. Ví dụ khi bạn đi xét nghiệm và có tác dụng “ dương thế ” một bệnh nào đó, bạn có thật sự bị bệnh ? Thật ra, trong trong thực tiễn thì phải nói là “ có năng lực mắc bệnh cao ”, thậm chí còn bạn không mắc bệnh nếu trường hợp bạn là dương thế “ giả ” .

Các can thiệp y khoa khác, từ tiêm chủng cho tới mổ xẻ đều như vậy, luôn kèm theo một sự bất định. Đối với việc dùng thuốc trị bệnh thì càng có sự bất định. Đọc thông tin thấy như vậy, “thuốc A có tác dụng diệt khuẩn 80%”. Nó không có nghĩa chắc chắn: “Thuốc A có tác dụng diệt khuẩn!” mà chỉ có nghĩa thuốc A chỉ diệt khuẩn ở chừng mực nào đó và có khi người bệnh dùng thuốc A mà chẳng cải thiện bệnh nhiễm khuẩn chút xíu nào! Hoặc về ADR (phản ứng có hại) của thuốc, thứ này thì thật bất định. Rất nhiều người dùng thuốc B thì chẳng việc gì nhưng có rất ít người, thậm chí chỉ vài người dùng thuốc B thì bị ADR rất nặng là sốc phản vệ và tử vong. ADR sốc phản vệ được liệt vào loại sự cố y khoa nhiều khi chẳng có nhầm lẫn, sai sót của nhân viên y tế nào cả, người bệnh bị sốc phản vệ do thuốc có thể xem “trời kêu ai nấy dạ”… Quan trọng là chấp nhận tình trạng sốc phản vệ do thuốc và có cách xử lý phù hợp hậu quả nghiêm trọng của nó.

Ứng xử đúng mực đối với bất định trong thực hành y khoa

Nghề y là một ngành khoa học cần có những tài liệu, dẫn chứng khoa học, những quy trình tiến độ, phác đồ đúng mực. Không tuân thủ những điều vừa kể thì chắc như đinh dẫn đến những sai sót của người hành nghề y, từ sai sót do lỗi cá thể đến sai sót do lỗi mạng lưới hệ thống. Nhưng y khoa là ngành khoa học tương quan đến con người, có những điều gọi là bất định trong thực hành y khoa, có những sự cố y khoa mà nguyên do tiềm ẩn chưa hoặc thậm chí còn sẽ không được nhận diện rõ ràng, thế cho nên phải có cách ứng xử đúng mực. Đối với người hành nghề y, đó là luôn có sự thấu cảm thâm thúy trước nỗi đau của người bệnh. Ngược lại, so với người bệnh, mái ấm gia đình người bệnh và cả xã hội, họ cần có sự thông cảm, san sẻ những nỗ lực, khó khăn vất vả của người hành nghề y .
Cần nhận thức lỗi từ cá thể người thầy thuốc có tương quan ngặt nghèo đến năng lượng trình độ và tính thận trọng trong việc làm. Để phòng tránh những sai sót y khoa, những thành viên trong mạng lưới hệ thống chăm nom sức khỏe thể chất như bác sĩ, dược sĩ, điều dưỡng … phải toàn tâm toàn ý trong việc làm, luôn tìm cách nâng cao trình độ trình độ nhiệm vụ, luôn chú tâm thay thế sửa chữa những cụ thể vặt vãnh dẫn đến sai sót dùng thuốc ( như viết chữ xấu khó đọc khi bác sĩ kê đơn, hoặc khi dược sĩ ghi hướng dẫn dùng thuốc mà người bệnh không đọc được … ) và nhất là xem bệnh nhân chính là một thành viên tích cực trong đội ngũ chăm nom sức khỏe thể chất rất cần được thông tin rất đầy đủ về việc chăm nom sức khỏe thể chất của mình .
Còn so với người bệnh, mái ấm gia đình người bệnh và cả xã hội, cần biết rằng sự cố y khoa hoàn toàn có thể bắt nguồn từ lỗi cá thể nhưng cũng hoàn toàn có thể do lỗi mạng lưới hệ thống hoặc do bất định trong thực hành y khoa. Và bất định trong thực hành y khoa thì chính người thầy thuốc cảm thấy bất lực, hoảng sợ và sợ hãi. Vì vậy, rất cần có sự cảm thông. Cảm thông đây không có nghĩa là bao che, xuê xoa những lỗi cá thể mà chính là không gắn những ác ý vào những sự cố y khoa đó. Hoặc có những hiểu biết không khá đầy đủ và tâm ý quá bức xúc, không hướng dẫn đến tâm lý xô lệch về nghề y mà còn có những hành vi đấm đá bạo lực không hề đồng ý được như đã xảy ra ở nước ta trong thời hạn qua .

Source: https://laodongdongnai.vn
Category: Chia Sẻ Kiến Thức