Soạn bài Thực hành về sử dụng một số kiểu câu trong văn bản (chi tiết)>

Video hướng dẫn giải

Lựa chọn câu để xem lời giải nhanh hơn

Phần I

Video hướng dẫn giải

I – DÙNG KIỂU CÂU BỊ ĐỘNG

1. Cho đoạn trích:

Hắn chỉ thấy nhục, chứ yêu đương gì. Không, hắn chưa được một người đàn bà nào yêu cả, do đó mà bát cháo hành của thị Nở làm hắn tâm lý nhiều. Hắn hoàn toàn có thể tìm bạn được, sao lại chỉ gây quân địch ?
( Nam Cao — Chí Phèo )

Trả lời:

– Câu bị động trong đoạn văn trên là câu : Hắn chưa được một người đàn bà nào yêu cả .
– Mô hình chung của kiểu câu bị động : Đối tượng của hành vi – động từ bị động ( ” bị “, ” được ” ) – chủ thể hành vi – hành vi .
– Chuyển câu bị động trên sang câu dữ thế chủ động : Chưa một người đàn bà nào yêu hắn cả .
– Mô hình chung của câu dữ thế chủ động là : Chủ thể hành vi – hành vi – đối tượng người dùng của hành vi .
– Thay câu dữ thế chủ động vào đoạn văn, ta thấy : Câu không sai nhưng không tiếp nối đuôi nhau ý và hướng tiến hành ý của câu trước đó. Câu đầu của đoạn đang nói về ” hắn “, chọn ” hắn ” làm đề tài và vẫn hàm ý bỏ ngỏ thông tin. Vì thế mà, câu tiếp theo nên liên tục chọn ” hắn ” làm đề tài. Muốn thế cần viết câu theo kiểu câu bị động. Nếu viết câu dữ thế chủ động vào vị trí đó thì không liên tục đề tài về ” hắn ” dược mà bất ngờ đột ngột chuyên sang nói về ” một người đàn bà nào “. Như thế mạch logic của những câu sẽ bị phá vỡ .

2. Cho đoạn trích sau:

Hắn tự hỏi rồi lại tự vấn đáp : có ai nấu cho mà ăn đâu ? Mà còn ai nấu cho mà ăn nữa ! Đời hắn chưa khi nào được săn sóc bởi một bàn tay ” đàn bà ” .
( Nam Cao — Chí Phèo )

Trả lời:

– Câu bị động trong đoạn văn trên là : Đời hắn chưa khi nào được săn sóc bởi một bàn tay ” đàn bà ” .
– Tác dụng của việc dùng câu bị động trong đoạn văn đã cho là : Tạo sự link ý với câu đi trước, nghĩa là liên tục đề tài nói về ” hắn ” .

3. Viết một đoạn văn về Nam Cao trong đó có sử dụng câu bị động.

Gợi ý:

“ Tốt nghiệp Thành chung, Nam Cao được người bác họ đưa vào Nam sinh sống. Vì sức khoẻ, Nam Cao lại ra Bắc sống bằng nghề dạy học và viết văn. Sau hơn ba năm, vì ốm đau, ông phải trở về quê. Sau đó, ông dạy học ở một trường tư thục ở ngoại ô TP.HN ”
=> Nhận xét : Câu bị động “ Nam Cao được một người bác họ đưa vào Nam sinh sống ”. Câu này nhấn mạnh vấn đề bước ngoặt của cuộc sống Nam Cao.

Phần II

Video hướng dẫn giải

II – DÙNG KIỂU CÂU CÓ KHỞI NGỮ

1. Cho đoạn trích:

Phải cho hắn ăn tí gì mới được. Đang ốm thế thì chỉ ăn cháo hành, ra được mồ hôi thì là nhẹ nhõm người ngay đó mà … Thế là vừa sáng, thị đã chạy đi tìm gạo. Hành thì nhà thị may lại còn. Thị nấu bỏ vào cái rổ mang ra cho Chí Phèo .
( Nam Cao — Chí Phèo )
Khởi ngữ là thành phần câu nêu lên đề tài của câu, là điểm xuất phát của điều thông tin trong câu. Khởi ngữ có đặc điếm :
– Luôn đứng ở đầu câu .
– Tách biệt với phần còn lại của câu bằng từ thì, hoặc từ là, hoặc quãng ngắt ( dấu phẩy ) .
– Trước khới ngữ hoàn toàn có thể có những hư từ như : còn, về, so với …

Trả lời:

a ) Trong đoạn văn trên, câu có chứa khởi ngữ là câu : Hành thì nhà thị may lại còn. Khởi ngừ của câu là : hành .
b ) So sánh câu có chứa khởi ngữ nêu trên với câu không có khởi ngữ tương tự về nghĩa ( Nhà thị may lại còn hành ), ta thấy :
– Hai câu tương tự về nghĩa cơ bản : Cùng biểu lộ một vấn đề .
– Câu có chứa khởi ngữ có link ngặt nghèo hơn về ý với câu đi trước nhờ sự trái chiều giữa những từ ” gạo ” và ” hành ” ( hai thứ thiết yếu đế nấu cháo. Hơn thế, do câu trước đã hàm ý nói về cháo hành và câu sau đó đã nói về gạo thì việc mở màn câu này bằng một khởi ngữ ( hành ) sẽ làm cho mạch văn trôi chảy hơn. Chính cho nên vì thế mà cách viết của Nam Cao là cách viết tối ưu .

2. Lựa chọn câu văn thích hợp để điền vào chỗ trống trong đoạn văn:

Tôi là con gái TP.HN. Nói một cách nhã nhặn, tôi là một cô gái khá. Hai bím tóc dày, tương đối mềm, một cái cổ cao, tự tôn như đài hoa loa kèn. / … /
( Lê Minh Khuê — Những ngôi sao 5 cánh xa xôi )
A. Các anh lái xe nhận xét về mắt tôi : “ Cô có cái nhìn sao mà xa xăm ! ”
B. Mắt tôi được những anh lái xe bảo là : “ Cô có cái nhìn sao mà xa xăm ! ” .
C. Còn mắt tôi thì những anh lái xe bảo : “ Cô có cái nhìn sao mà xa xăm ! ”
D. Mắt tôi theo lời những anh lái xe là có cái nhìn xa xăm .

Trả lời:

– Phương án : C : Còn mắt tôi những anh lái xe bảo : ” Cô có cái nhìn sao mà xa xăm ”
– Câu có thành phần khởi ngữ ” còn mắt tôi ” ở đầu câu, khởi ngữ này sẽ liên tục loạt đề tài tôi đang nói trong đoạn văn : tôi, bím tóc, cái cổ, mắt nghĩa là tạo cho đoạn văn sự link, mạch lạc .

3. Xác định khởi ngữ và phân tích dấu hiệu cũng như tác dụng của khởi ngữ trong các câu sau.

Trả lời:

a ) Tôi mong đồng bào ai cũng tập thể dục. Tự tôi, ngày nào tôi cũng tập .
( Hồ Chí Minh — Lời lôi kéo toàn dân tập thể dục )
– Câu có khới ngữ là câu : Tự tôi, ngày nào tôi cũng tập .

– Khới ngữ: Tự tôi.

– Vị trí : Đứng ở đầu câu, trước chủ ngữ .
– Có quãng ngắt ( dấu phẩy ) sau khởi ngữ .
– Tác dụng của khới ngữ : Nêu một đề tài có quan hệ liên tưởng với điều đã nói trong câu trước ( đồng bào – tôi ) .
b ) … Chỗ đứng chính của văn nghệ là ở tình yêu ghét, niềm vui buồn, ý đẹp xấu trong đời sống vạn vật thiên nhiên và đời sống xã hội của tất cả chúng ta. Cảm giác, tình tự, đời sống xúc cảm, ấy là chiến khu chính của văn nghệ. Tôn-xtôi nói vắn tắt : Nghệ thuật là lời nói tình cảm .
– Câu chứa khởi ngữ là câu : Cảm giác, tình tự, đời sống cảm hứng, ấy là chiến khu chính của văn nghệ .
– Khởi ngữ : Cảm giác, tình tự, đời sống cảm hứng .
– Vị trí : Đứng ở đầu câu, trước chủ ngữ ( ấy ) .
– Có quãng ngắt ( dấu phẩy ) sau khởi ngữ .
– Tác dụng của khởi ngữ : Nêu một đề tài có quan hệ với điều đã nói trong câu đi trước ( biểu lộ thông tin đã biết từ câu đi trước ) : Tình yêu ghét, niềm vui buồn, ý đẹp xấu ( câu trước ) — > Cảm giác, tình tự, đời sống xúc cảm ( khởi ngữ ở câu sau ).

Phần III

Video hướng dẫn giải

III – DÙNG KIỂU CÂU CÓ TRẠNG NGỮ CHỈ TÌNH HUỐNG

1.  Cho đoạn văn:

Thị nghĩ bụng : hãy dừng yêu để hỏi cô thị đã .

   Thấy thị hỏi, bà già kia bật cười. Bà tưởng cháu bà nói đùa.

( Nam Cao — Chí Phèo )

a. Phần in đậm nằm ở vị trí nào của câu.

b. Nó có cấu tạo như thế nào?

c. Chuyển phần in đậm về vị trí sau chủ ngữ và nhận xét sự giống và khác nhau về cấu tạo, về nội dung của các câu trước khi chuyển.

Trả lời:   

– Phần in đậm nằm ở vị trí đầu câu .
– Phần in đậm có cấu trúc là cụm động từ .
– Có thể chuyển phần in đậm như sau : Bà già kia thấy thị hỏi, bật cười .
Nhận xét : Sau khi chuyển, câu có hai vị ngữ. Hai vị ngữ đó cùng có cấu trúc là những cụm động từ, cùng biểu lộ hoạt động giải trí của một chủ thể là ” Bà già kia “. Nhưng viết theo kiểu câu có một cụm động từ ở trước chủ ngữ thì câu tiếp nối đuôi nhau rõ ràng hơn với câu trước đó .

2. Chọn câu để điền vào vị trí để trống trong đoạn văn:

– Em thắp đèn lên chị Liên nhé ?
/ … /
– Hẵng thư thả một lát nữa cũng được. Em ra ngồi đây với chị kẻo ở trong ấy muỗi .
( Thạch Lam — Hai đứa trẻ )
A. Khi nghe tiếng An, Liên đứng dậy vấn đáp :
B. Liên nghe tiếng An, Liên đứng dậy vấn đáp :
C. Nghe tiếng An, Liên đứng dậy vấn đáp :
D. Liên nghe tiếng An, đứng dậy vấn đáp :

Trả lời:  

– Ở vị trí để trống trong đoạn văn trên, Thạch Lam đã sử dụng câu: Nghe tiếng An, Liên đứng dậy trả lời (câu trong phương án C). Đây là một câu có trạng ngữ chỉ tình huống. Sở dĩ tác giá không chọn các kiểu câu khác là vì:

– Kiểu câu ở giải pháp A ( Khi nghe tiếng An, Liên đứng dậy vấn đáp ) có trạng ngữ chỉ thời hạn : Khi. Nếu viết theo cách này thì vấn đề ở câu này và câu trước đó như xa nhau, cảm xúc cách một khoảng chừng thời hạn .
– Kiểu câu ở giải pháp B ( Liên nghe tiếng An, Liên đứng dậy tra lời 🙂 là kiểu câu có hai vế, đều có chủ ngữ và vị ngữ. Kiểu câu này lặp lại chủ ngữ ( Liên ) không thiết yếu, gây cho câu ấn tượng nặng nề .
– Kiểu câu ở giải pháp D ( Liên nghe tiếng An, đứng dậy vấn đáp 🙂 là kiểu câu có 1 chủ ngữ và 2 vị ngữ. Kiểu câu này cũng không tạo được mạch link ý ngặt nghèo với câu trước đó, do đó không hề sử dụng được trong trường hợp này .
Chỉ có kiểu câu C ( Nghe tiếng An, Liên dứng dậy vấn đáp 🙂 là tương thích. Câu này vừa đúng về ý, vừa link ý ngặt nghèo lại mềm mại và mượt mà và uyển chuyển .

3.  Cho đoạn văn:

Nhận được phiến trát của Sơn Hưng Tuyên đốc bộ đường, viên quan coi ngục quay lại hỏi thầy thơ lại giúp việc trong dề lao :
– Này, thầy bát, cứ công văn này, thì tất cả chúng ta sắp nhận được sáu tên tù án chém .
( Nguyễn Tuân — Chữ người tử tù )

a. Xác định trạng ngữ chỉ tình huống.

b. Nêu tác dụng của việc đặt câu có trạng ngữ chỉ tình huống về mặt phân biệt thông tin thứ yếu trong câu và thông tin quan trọng.

Trả lời:

a ) Trạng ngữ trường hợp trong câu đầu của đoạn văn trên là : Nhận được phiến trát của Sơn Hưng Tuyên đốc bộ đường .
b ) Câu văn có chứa trạng ngữ nêu trên là câu đầu của văn bản nên tính năng của trạng ngữ này không phải là để link văn bản, cũng không phải biểu lộ thông tin đã biết, mà là phân biệt tin thứ yếu ( bộc lộ ở phần phụ đầu câu ) với tin quan trọng ( nằm trong phần vị ngữ chính của câu : quay lại hỏi thầy thơ lại giúp việc ).

Phần IV

Video hướng dẫn giải

IV – TỔNG KẾT VỀ VIỆC SỬ DỤNG BA KIỂU CÂU TRONG VĂN BẢN

– Thành phần chủ ngữ trong kiểu câu bị động, thành phần khởi ngữ và trạng ngữ chỉ trường hợp đều chiếm vị trí đầu câu trong những câu chứa chúng .

– Các thành phần kể trên thường thế hiện nội dung thông tin đã biết từ những câu đi trước trong văn bản, hay thể hiện một nội dung dễ dàng liên tưởng từ những điều đã biết ở những câu đi trước.

– Việc sử dụng những kiểu câu bị động, câu có thành phần khởi ngữ, câu có trạng ngữ chỉ trường hợp có công dụng link ý, tạo sự mạch lạc trong văn bản .

Loigiaihay.com

Source: https://laodongdongnai.vn
Category: Chia Sẻ Kiến Thức