Những quy định mới về việc tòa án trả hồ sơ điều tra bổ sung và một số kiến nghị hoàn thiện

Những lao lý mới về việc tòa án nhân dân trả hồ sơ điều tra bổ sung và 1 số ít yêu cầu triển khai xongNhững pháp luật mới về việc tòa án nhân dân trả hồ sơ điều tra bổ sung và 1 số ít yêu cầu hoàn thành xong
Trong những năm qua, tình hình tội phạm diễn biến phức tạp, đặc thù thủ đoạn phạm tội ngày càng phức tạp, xảo quyệt tạo ra nhiều thử thách so với những cơ quan thực thi tố tụng trong việc chứng tỏ tội phạm, nhiều vụ án phạm tội có tổ chức triển khai, có nhiều đối tượng người tiêu dùng tham gia nên việc điều tra, xác định gặp nhiều khó khăn vất vả trong khi thời hạn điều tra vụ án theo pháp luật pháp lý bị số lượng giới hạn. Các vụ án phải trả hồ sơ để điều tra bổ sung thường là những vụ án lớn, phức tạp, những chứng cứ tài liệu bắt đầu chưa rõ ràng, tuy nhiên trong quy trình điều tra chưa tích lũy rất đầy đủ những chứng cứ, tài liệu tương quan đến vụ án hoặc những nội dung có xích míc nhưng cơ quan pháp lý có thẩm quyền chưa xác định điều tra làm rõ được. Nhằm bảo vệ việc trả hồ sơ nhu yếu điều tra bổ sung được ngặt nghèo, Bộ luật Tố tụng hình sự năm ngoái ( BLTTHS năm ngoái ) đã bổ sung pháp luật đơn cử những địa thế căn cứ trả hồ sơ nhu yếu điều tra bổ sung. Chế định của pháp lý tố tụng hình sự pháp luật về việc Tòa án trả hồ sơ để điều tra bổ sung là một chế định thiết yếu và có ý nghĩa quan trọng trong hoạt động giải trí tố tụng, nhằm mục đích bảo vệ cho hoạt động giải trí điều tra tuân thủ theo những pháp luật của pháp lý, hoạt động giải trí truy cứu nghĩa vụ và trách nhiệm hình sự so với người thực hiện hành vi phạm tội có địa thế căn cứ và bảo vệ cho quy trình xử lý vụ án hình sự được đúng đắn, khách quan, tổng lực và không thiếu, không bỏ lọt tội phạm, không làm oan người vô tội .

Kế thừa các quy định của Bộ luật TTHS năm 2003 (điểm g khoản 2, khoản 3 Điều 36; điểm b khoản 2 Điều 39; khoản 2 Điều 121; Điều 168; điểm b khoản 2 Điều 176; Điều 179; khoản 2 Điều 199) và Thông tư liên tịch số 01/2010/TTLT-VKSNDTC-BCA-TANDTC ngày 27/8/2010 hướng dẫn thi hành các quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự về trả hồ sơ để điều tra bổ sung (Thông tư liên tịch số 01/2010). Bộ luật TTHS năm 2015, có hiệu lực ngày 01/7/2016 tiếp tục quy định chế định này tại điểm m khoản 2 Điều 41; điểm b khoản 2 Điều 45; khoản 2 Điều 174; khoản 5 Điều 236; Điều 245; Điều 246; Điều 280. Trong đó, có một số điểm mới cơ bản cần lưu ý như sau:

Một là, về căn cứ để tòa án trả hồ sơ điều tra bổ sung.

Bộ luật TTHS năm ngoái lao lý gồm có bốn địa thế căn cứ theo khoản 1 Điều 245 và khoản 1 Điều 280, nhiều hơn một địa thế căn cứ so với Bộ luật TTHS năm 2003, đơn cử như sau :
Điểm b khoản 1 Điều 245 Bộ luật TTHS năm năm ngoái lao lý “ Có địa thế căn cứ khởi tố bị can về một hay nhiều tội phạm khác ”. Như vậy, Bộ luật TTHS 2015 đã sử dụng cụm từ “ có địa thế căn cứ để khởi tố bị can về một tội phạm khác ” thay cho cụm từ “ một hay nhiều ” của Bộ luật TTHS 2003. Như vậy, Bộ luật TTHS năm ngoái đã bao quát rất đầy đủ những trường hợp như ngoài tội phạm mà bị can triển khai đã được khởi tố, điều tra đến thời gian truy tố phát hiện bị can còn thực thi từ hai tội phạm khác trở lên thì đây cũng chính là địa thế căn cứ để Viện kiểm sát ra Quyết định trả hồ sơ cho Cơ quan điều tra để điều tra bổ sung .
Điểm c khoản 1 Điều 245 và điểm c khoản 1 Điều 280 Bộ luật TTHS năm ngoái pháp luật “ Có người đồng phạm hoặc người phạm tội khác tương quan đến vụ án nhưng chưa được khởi tố vụ án, khởi tố bị can ”. Như vậy, BLTTHS năm năm ngoái đã bổ sung thêm địa thế căn cứ nếu có người phạm tội khác tương quan đến vụ án nhưng chưa được khởi tố vụ án, khởi tố bị can thì cũng được xem là địa thế căn cứ để Tòa án, Viện kiểm sát trả hồ sơ để điều tra bổ sung .
Khoản 1 Điều 280 Bộ luật Tố tụng hình sự năm năm ngoái cũng đã lao lý những địa thế căn cứ trả hồ sơ để điều tra bổ sung của Tòa án gồm có bốn địa thế căn cứ, nhiều hơn một địa thế căn cứ so với Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003. Cụ thể là Thẩm phán chủ tọa phiên tòa xét xử ra quyết định hành động trả hồ sơ cho Viện kiểm sát để điều tra bổ sung khi thuộc một trong những trường hợp :
– Khi thiếu chứng cứ dùng để chứng tỏ một trong những yếu tố lao lý tại Điều 85 của Bộ luật Tố tụng hình sự năm năm ngoái mà không hề bổ sung tại phiên tòa xét xử được ( Điểm a Khoản 1 Điều 280 ) ;
– Có địa thế căn cứ cho rằng ngoài hành vi mà Viện kiểm sát đã truy tố, bị can còn thực thi hành vi khác mà Bộ luật hình sự lao lý là tội phạm ( Điểm b Khoản 1 Điều 280 ) ;
– Có địa thế căn cứ cho rằng còn có đồng phạm khác hoặc có người khác triển khai hành vi mà Bộ luật hình sự lao lý là tội phạm tương quan đến vụ án nhưng chưa được khởi tố vụ án, khởi tố bị can ( Điểm c Khoản 1 Điều 280 ) ;
– Việc khởi tố, điều tra, truy tố vi phạm nghiêm trọng về thủ tục tố tụng ( Điểm d Khoản 1 Điều 280 ) .
Thực tế thì địa thế căn cứ “ Khi có địa thế căn cứ để cho rằng bị cáo phạm một tội khác hoặc có đồng phạm khác ” ( Khoản 1 Điều 179 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003 ) đã được tách ra làm hai địa thế căn cứ : “ Có địa thế căn cứ cho rằng ngoài hành vi mà Viện kiểm sát đã truy tố, bị can còn triển khai hành vi khác mà Bộ luật hình sự lao lý là tội phạm ” và “ Có địa thế căn cứ cho rằng còn có đồng phạm khác hoặc có người khác triển khai hành vi mà Bộ luật hình sự pháp luật là tội phạm tương quan đến vụ án nhưng chưa được khởi tố vụ án, khởi tố bị can ”. Về mặt diễn đạt điều luật đã sửa đổi và bổ sung thêm 1 số ít từ ngữ nhằm mục đích nâng cao sự đúng chuẩn về kỹ thuật thiết kế xây dựng văn bản. Bên cạnh đó, Điểm c khoản 1 Điều 280 Bộ luật Tố tụng hình sự năm năm ngoái đã bổ sung thêm nội dung nếu có người khác triển khai hành vi mà Bộ luật hình sự pháp luật là tội phạm tương quan đến vụ án nhưng chưa được khởi tố vụ án, khởi tố bị can thì cũng được xem là địa thế căn cứ để Tòa án, Viện kiểm sát trả hồ sơ để điều tra bổ sung .

Hai là, về số lần trả hồ sơ để điều tra bổ sung của Tòa án.

Khoản 2 Điều 174 Bộ luật Tố tụng hình sự năm năm ngoái lao lý “ Thẩm phán chủ tọa phiên tòa xét xử chỉ được trả hồ sơ để điều tra bổ sung một lần và Hội đồng xét xử chỉ được trả hồ sơ để điều tra bổ sung một lần ”. Theo đó, Bộ luật Tố tụng hình sự năm năm ngoái đã số lượng giới hạn đơn cử trong tiến trình chuẩn bị sẵn sàng xét xử, Tòa án có quyền trả hồ sơ để điều tra bổ sung một lần và tại phiên tòa xét xử, Tòa án có quyền trả hồ sơ để điều tra bổ sung một lần. Như vậy, so với lao lý tại Khoản 2 Điều 121 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003 thì Bộ luật Tố tụng hình sự năm năm ngoái đã giảm số lần Tòa án trả hồ sơ để điều tra bổ sung từ “ hai lần ” xuống còn “ một lần ” .
Xoay quanh yếu tố này có một số ít quan điểm khác nhau, nhưng có 2 nhóm quan điểm sau : Nhóm quan điểm thứ nhất chấp thuận đồng ý với quan điểm cho rằng Tòa án chỉ được trả hồ sơ điều tra bổ sung ở quá trình sẵn sàng chuẩn bị xét xử và tại phiên tòa xét xử tối đa một lần ; Nhóm quan điểm thứ hai lại cho rằng số lần trả điều tra bổ sung chỉ có ý nghĩa vận dụng so với những vụ án trả hồ sơ để điều tra bổ sung trước khi xét xử, còn so với nhu yếu điều tra bổ sung tại phiên tòa xét xử là do Hội đồng xét xử quyết định hành động nên không hạn chế về số lần quyết định hành động nhu yếu điều tra bổ sung .
Tác giả đồng quan điểm với quan điểm thứ nhất bởi khi Thẩm phán được phân công xử lý vụ án ra quyết định hành động trả hồ sơ để điều tra bổ sung thì Thẩm phán phải nghiên cứu và điều tra hồ sơ vụ án một cách tổng lực, những thiếu sót hoàn toàn có thể khắc phục được thì nên phối hợp với Viện kiểm sát để khắc phục, những tài liệu chứng cứ không hề khắc phục được hoặc những vi phạm tố tụng nghiêm trọng, có địa thế căn cứ cho rằng bị cáo phạm tội khác hoặc đồng phạm khác thì trả hồ sơ điều tra bổ sung. Thẩm phán phải có nghĩa vụ và trách nhiệm so với so với những nội dung yêu cầu Viện kiểm sát bổ sung. Mặt khác quy trình điều tra luôn có sự kiểm tra, giám sát của Viện kiểm sát, công dụng của Tòa án là xét xử nên việc lao lý Tòa án chỉ trả hồ sơ để điều tra bổ sung một lần là hài hòa và hợp lý .
Quy định này bộc lộ sự ngặt nghèo hơn, tránh sự tùy tiện, lạm dụng việc trả hồ sơ để lê dài thời hạn xử lý vụ án chính bới theo lao lý hiện hành Tòa án có quyền trả hồ sơ để điều tra bổ sung hai lần điều đó có nghĩa là cả hai lần trả hồ sơ, Tòa án hoàn toàn có thể quyết định hành động trong quá trình chuẩn bị sẵn sàng xét xử hoặc tại phiên tòa xét xử. Quy định này còn biểu lộ sự tương thích với nguyên tắc bảo vệ tranh tụng trong xét xử theo niềm tin của Nghị quyết số 49 của Bộ chính trị về “ Chiến lược cải cách tư pháp ”. Rõ ràng, theo pháp luật của pháp lý hiện hành, nếu như Tòa án đã trả hồ sơ hai lần trong quá trình chuẩn bị sẵn sàng xét xử thì hiệu quả điều tra công khai minh bạch tại phiên tòa xét xử sẽ không có ý nghĩa với việc trả hồ sơ để điều tra bổ sung nữa vì Tòa án đã hết số lần trả hồ sơ để điều tra bổ sung, pháp luật mới này trong Bộ luật Tố tụng hình sự năm năm ngoái đã khắc phục được chưa ổn nêu trên góp thêm phần bảo vệ tốt hơn nguyên tắc tranh tụng tại phiên tòa xét xử .

Ba là, về việc giải quyết yêu cầu điều tra bổ sung của tòa án.

Đây là một lao lý mới trong Bộ luật Tố tụng hình sự năm năm ngoái. Trường hợp Tòa án quyết định hành động trả hồ sơ vụ án nhu yếu điều tra bổ sung thì Viện kiểm sát phải xem xét địa thế căn cứ của việc nhu yếu điều tra bổ sung và xử lý như sau :
– Nếu quyết định hành động trả hồ sơ nhu yếu điều tra bổ sung có địa thế căn cứ mà xét thấy không cần phải trả hồ sơ cho Cơ quan điều tra thì Viện kiểm sát trực tiếp triển khai một số ít hoạt động giải trí điều tra để bổ sung tài liệu, chứng cứ ; trường hợp Viện kiểm sát không hề tự điều tra bổ sung được thì Viện kiểm sát ra quyết định hành động trả hồ sơ để điều tra bổ sung và chuyển ngay hồ sơ cho Cơ quan điều tra để triển khai điều tra .
Trường hợp hiệu quả điều tra bổ sung làm biến hóa cơ bản nội dung bản cáo trạng trước đó thì Viện kiểm sát phải ra bản cáo trạng mới thay thế sửa chữa và chuyển hồ sơ đến Tòa án. Trường hợp tác dụng điều tra bổ sung dẫn đến đình chỉ vụ án thì Viện kiểm sát ra quyết định hành động đình chỉ vụ án và thông tin cho Tòa án biết ;
– Nếu quyết định hành động trả hồ sơ nhu yếu điều tra bổ sung không có địa thế căn cứ thì Viện kiểm sát có văn bản nêu rõ nguyên do, giữ nguyên quyết định hành động truy tố và chuyển lại hồ sơ cho Tòa án .
Bốn là, Bộ luật Tố tụng hình sự năm năm ngoái cũng luật hóa 1 số ít nội dung mới như trường hợp Tòa án trả hồ sơ để điều tra bổ sung, nếu xét thấy hoàn toàn có thể bổ sung chứng cứ, tài liệu thì Viện kiểm sát hoàn toàn có thể trực tiếp bổ sung mà không thiết yếu phải trả hồ sơ cho Cơ quan điều tra ( Điều 246 ) hoặc trường hợp Viện kiểm sát phát hiện có địa thế căn cứ trả hồ sơ để điều tra bổ sung thì Viện kiểm sát có văn bản ý kiến đề nghị Tòa án trả hồ sơ ( khoản 2 Điều 280 ). Điều này tạo sự dữ thế chủ động cho Viện kiểm sát trong quy trình xử lý vụ án hình sự, hạn chế được thực trạng xử lý vụ án bị lê dài .
Nhìn chung, những lao lý về việc trả hồ sơ để điều tra bổ sung trong BLTTHS năm năm ngoái đã đơn cử, rõ ràng và hoàn thành xong hơn. Tuy nhiên, vẫn còn một số ít yếu tố cần liên tục điều tra và nghiên cứu, sửa đổi nhằm mục đích bảo vệ thống nhất với những nguyên tắc cơ bản của tố tụng hình sự, đó là :
Thứ nhất, về những trường hợp trả hồ sơ để điều tra bổ sung của Tòa án .
– Đối với trường hợp Tòa án trả hồ sơ để điều tra bổ sung “ khi thiếu chứng cứ dùng để chứng tỏ một trong những yếu tố pháp luật tại Điều 85 của Bộ luật này mà không hề bổ sung tại phiên tòa xét xử được ” lao lý tại điểm a Khoản 1 Điều 280 Bộ luật Tố tụng hình sự năm năm ngoái. Trong trong thực tiễn có nhiều trường hợp, Thẩm phán thụ lý vụ án khi nghiên cứu và điều tra hồ sơ thấy có chứng cứ chưa rõ hoặc có quan điểm nhìn nhận chứng cứ khác với quan điểm của Cơ quan điều tra và Viện kiểm sát nên đã trả hồ sơ điều tra bổ sung khi chưa đưa vụ án ra xét xử, chưa thẩm tra chứng cứ thiếu sót trải qua việc xét hỏi, tranh tụng tại phiên tòa xét xử. Để tránh trường hợp trên và tránh việc lạm dụng trả hồ sơ để điều tra bổ sung khi nghiên cứu và điều tra chưa kĩ hồ sơ thì cần pháp luật theo hướngchặt chẽ hơn : Tại phiên tòa xét xử, nếu qua quy trình xét hỏi, tranh luận mà thấy có chứng cứ quan trọng chưa được điều tra làm rõ hoặc phát sinh diễn biến mới không hề làm rõ tại phiên tòa xét xử thì mới được trả hồ sơ điều tra bổ sung .
– Đối với trường hợp Tòa án trả hồ sơ để điều tra bổ sung khi “ việc khởi tố, điều tra, truy tố vi phạm nghiêm trọng về thủ tục tố tụng ”. Cần pháp luật rõ hơn về hành vi vi phạm thủ tục tố tụng. Theo tác giả, cần lao lý theo hướng làm rõ những vi phạm đó là những vi phạm nghiêm trọng về thủ tục tố tụng mà gây xâm hại nghiêm trọng đến quyền và quyền lợi của người tham gia tố tụng, ví dụ điển hình như bị can. Đối với trường hợp này thì cũng cần phải có thêm điều kiện kèm theo là Tòa án không hề tự mình bổ sung được, nên cần phải trả hồ sơ để nhu yếu điều tra bổ sung .
Bên cạnh đó, tại Khoản 2 Điều 280 Bộ luật Tố tụng hình sự năm năm ngoái cũng lao lý : “ Trường hợp Viện kiểm sát phát hiện có địa thế căn cứ trả hồ sơ để điều tra bổ sung thì Viện kiểm sát có văn bản đề xuất Tòa án trả hồ sơ ”. Khi đó, Tòa án sẽ xem xét văn bản đề xuất của Viện kiểm sát, từ đó ra Quyết định trả hồ sơ cho Viện kiểm sát để điều tra bổ sung .
Thứ hai, về thẩm quyền trả hồ sơ để điều tra bổ sung của Tòa án .
Khoản 1 Điều 280 Bộ luật Tố tụng hình sự năm năm ngoái chỉ lao lý nội dung “ Thẩm phán chủ tọa phiên tòa xét xử ra quyết định hành động trả hồ sơ cho Viện kiểm sát để điều tra bổ sung ”, còn nội dung Hội đồng xét xử ra quyết định hành động trả hồ sơ cho Viện kiểm sát để điều tra bổ sung lại được pháp luật tản mạn, rải rác ở trong những điều luật khác có tương quan. Điều này vô hình dung chung tạo nên một sự nhầm lẫn về thẩm quyền trả hồ sơ để điều tra bổ sung của Tòa án. Cụ thể là hiện này vẫn còn sống sót những cách hiểu sai lầm đáng tiếc về trả hồ sơ điều tra bổ sung của Tòa án, đó là cho rằng việc nhu yếu trả hồ sơ điều tra bổ sung chỉ hoàn toàn có thể do Thẩm phán chủ tọa phiên tòa xét xử triển khai và chỉ hoàn toàn có thể triển khai trong hoạt động giải trí nghiên cứu và điều tra hồ sơ vụ án, ở quá trình chuẩn bị sẵn sàng xét xử .
Thứ ba, về thời hạn điều tra bổ sung và gia hạn điều tra bổ sung .
Khoản 2 Điều 174 Bộ luật Tố tụng hình sự năm năm ngoái pháp luật trường hợp hồ sơ do Viện kiểm sát trả lại để điều tra bổ sung thì thời hạn điều tra bổ sung không quá 2 tháng ; còn nếu do Tòa án trả lại hồ sơ thì thời hạn điều tra bổ sung không quá 1 tháng. Thời hạn điều tra bổ sung được tính từ ngày Cơ quan Điều tra nhận lại hồ sơ vu án và nhu yếu điều tra .
Như vậy, Bộ luật mới chỉ lao lý thời gian mở màn của thời hạn Viện kiểm sát trả hồ sơ để điều tra bổ sung cho Cơ quan điều tra là tính từ ngày Cơ quan điều tra nhận được hồ sơ vụ án và nhu yếu điều tra. Còn so với trường hợp Tòa án trả hồ sơ cho Viện kiểm sát và Viện kiểm sát triển khai điều tra bổ sung theo nhu yếu của Tòa án thì Bộ luật chưa lao lý thời hạn điều tra bổ sung trong trường hợp này. Vì vậy, thiết yếu bổ sung lao lý đơn cử khoảng chừng thời hạn kể từ ngày Viện kiểm sát nhận được hồ sơ do Tòa án trả lại để điều tra bổ sung thì Viện kiểm sát phải chuyển cho Cơ quan Điều tra và lao lý đơn cử khoảng chừng thời hạn kể từ ngày Tòa án ra quyết định hành động trả điều tra bổ sung thì Tòa án phải chuyển hồ sơ cho Viện kiểm sát .

Thứ tư, về việc giải quyết yêu cầu điều tra bổ sung của Tòa án.

Pháp luật hiện hành không pháp luật về thời hạn cho Viện kiểm sát xem xét quyết định hành động trả hồ sơ điều tra bổ sung của Tòa án. Đây là thiếu sót và nguyên do làm chậm quy trình xử lý vụ án bởi khi Tòa án trả hồ sơ cho VKS để điều tra bổ sung, VKS sẽ triển khai xem xét, quyết định hành động tự bổ sung hoặc chuyển hồ sơ cho Cơ quan Điều tra triển khai bổ sung những yếu tố mà Tòa án nhu yếu. Vì vậy, nếu không pháp luật thời hạn cho VKS, việc bổ sung hoàn toàn có thể bị chậm và không cơ quan nào có nghĩa vụ và trách nhiệm về sự chậm trễ đó. Do đó, cần bổ sung thêm lao lý về thời hạn để VKS xem xét quyết định hành động trả hồ sơ điều tra bổ sung của Tòa án, quyết định hành động tự bổ sung hoặc chuyển hồ sơ cho cơ quan điều tra để rút ngắn thời hạn tố tụng. Theo yêu cầu, nếu như thời hạn Tòa án chuyển quyết định hành động, hồ sơ cho VKS là 03 ngày thì cũng nên ghi nhận thời hạn VKS xem xét quyết định hành động : “ Trong thời hạn 03 ngày, kể từ ngày nhận được quyết định hành động trả hồ sơ để điều tra bổ sung của Tòa án, VKS phải xem xét, quyết định hành động tự bổ sung hoặc chuyển hồ sơ cho Cơ quan Điều tra ” .
Nhìn chung, nhu yếu của việc triển khai xong những pháp luật của Bộ luật Tố tụng hình sự năm năm ngoái phải biểu lộ khá đầy đủ những nguyên tắc tố tụng hình sự ; nâng cao nghĩa vụ và trách nhiệm của cơ quan nhà nước, của cơ quan triển khai tố tụng, người thực thi tố tụng so với công dân nói chung, người tham gia tố tụng nói riêng ; bảo vệ tính khả thi và hiệu suất cao của những lao lý của pháp lý. / .

Nguyễn Thị Hoài Thương
Chuyên viên phòng Quản lý khoa học và Thông tin tư liệu Trường Đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ kiểm sát tại TP.HCM